BABALA ‼️

BOOK STYLE WRITING

CHAPTER 1

Narrator POV

Sa gitna ng liblib na baryo ng San Lorenzo, may isang lalaki na lagi nang tampulan ng kwento mabigat ang bisig, matigas ang dibdib, ngunit may lambing ang mga mata at kilos. Siya si Berto. Kilala siya sa buong baryo bilang “si Berto na bakla pero matipuno” isang tao na nagtataglay ng lakas na parang taglay ng mga mandirigma, at puso na kasing lambot ng bulak.

Si Berto ay anak ng yumaong si Mang Tomas, ang panday ng baryo, at apo ni Lola Rosa, isang matandang albularyo na hinahangaan at kinatatakutan ng marami dahil sa kanyang kaalaman sa lihim na mundo. Sa kabila ng pangungutya ng ilan dahil sa kanyang kilos na may halong lambing, hindi nawalan ng dangal si Berto. Sa katunayan, sa tuwing may bagyo, siya ang una sa ilog para sagipin ang mga nahuhulog na bangka. Kapag may sunog, siya ang tumatakbo para tumulong.

Isang gabi, habang ang buong baryo’y tahimik at ang liwanag ng buwan ay marahang bumabalot sa lupa, pinatawag siya ni Lola Rosa sa kanilang lumang kubo na amoy insenso at mga tuyong dahon. Ang mga anino ng mga halamang nakasabit sa kisame ay parang sumasayaw sa liwanag ng kandila.

“Berto, anak, halika rito” wika ni Lola Rosa, habang hawak ang isang maliit na kahon na yari sa kahoy at may ukit ng mga sinaunang simbolo.

Lumapit si Berto, halatang nagtataka.

“Ano po ’yan, Lola? May gamot po ba diyan?”

Ngumiti si Lola Rosa, kita ang pagod sa kanyang mga kulubot na pisngi.

“Hindi ito basta gamot, anak. Isa itong pamana.”

Binuksan ni Lola Rosa ang kahon, at sa loob nito’y isang pulang bato, kasing laki ng barya, makintab na parang bagong hugis sa apoy. Sa ilalim ng liwanag ng kandila, ang bato ay nagningning at tila nagbabago ng hugis depende sa kung paano ito tumatama sa mata.

“Ano po ito, Lola?” tanong ni Berto, bahagyang nanginginig ang boses, na parang nakakaramdam ng bigat ng kahulugan ng bagay na iyon.

“Ito ang batong inalagaan ng ating pamilya sa mahabang panahon. Ang taglay nitong kapangyarihan ay para sa kabutihan, hindi para sa pansariling kapangyarihan. Sa bawat salinlahi, may iisang tao lang na maaring humawak nito ang may pinakamalinis na puso at pinakamatibay na loob.”

“Pero… bakit po ako? Marami pong mas matapang kaysa sa akin, mas matuwid, at… lalaki” wika ni Berto, bakas ang pagdududa sa sarili.

Tumingin ng diretso sa kanyang mga mata si Lola Rosa.

“Dahil anak, ang totoong katapangan ay wala sa kung gaano kabagsik ang tinig o kung gaano kabigat ang kamao. Ang tapang ay ang manindigan sa kabila ng takot at pangungutya. At ’yan ang meron ka, Berto.”

Napaupo si Berto. Sa kanyang isip, biglang bumalik ang mga alaala ng kabataan: Noong siya’y walong taong gulang pa lamang, pinagtawanan ng mga kalaro dahil sa kanyang malumanay na paglalakad. Noong una siyang tinawag na “bakla” at umuwi siyang umiiyak. At noong araw na iyon, unang beses siyang pinayuhan ng kanyang ama:

“Anak, huwag mong ikahiya ang totoo mong sarili. Mas mahalaga ang puso kaysa sa itsura. Ang tunay na lalaki, may tapang na tanggapin ang sarili.”

Naalala rin niya noong binatilyo siya, nagbuhat siya ng mabigat na sako ng bigas mula palengke pauwi sa kanila, habang ang mga tunay na “lalaki” ng baryo ay nagkatawanan at nagparinig ng masasakit na salita. Ngunit sa bandang huli, nang umulan ng malakas at bumaha, siya rin ang tumulong sumagip sa mga manok at kambing na muntik nang matangay ng tubig. Hindi man nila sabihin, alam niyang may pagtingin sa kanya ang ilan dahil sa kabutihan niya.

“Lola… ano po ang dapat kong gawin kung sakali?”

“Itong bato, Berto… kapag dumikit ito sa dibdib mo at tinanggap mo ito nang buong puso, mararamdaman mo ang init nito. Hindi ito dapat gamitin sa pansariling kapakanan. Tandaan mo, may darating na panahon na kakailanganin mo ang lakas na ito hindi para sa sarili, kundi para sa lahat.”

Hinawakan ni Berto ang bato. Sa unang haplos pa lamang, naramdaman niya ang kakaibang init, hindi sunog na init, kundi isang init na parang yakap ng mahal sa buhay, o parang apoy na nagbibigay liwanag sa kadiliman.

“May sumpa rin ang batong ito, anak,” dagdag pa ni Lola Rosa, habang nakatingin sa labas ng bintana na parang may nakikita siyang di-maipaliwanag.

“Kung magagamit mo ito para sa kasakiman, mawawala ang lahat. Ngunit kung isusugal mo ang lahat para sa kabutihan, iiwan nito ang bakas ng iyong kabayanihan hanggang sa huling henerasyon.”

Tahimik na napabuntong-hininga si Berto. Napatingin siya sa kanyang mga kamay, na may kalyo dahil sa pagtulong sa bukid.

“Lola, tatanggapin ko po. Hindi ko po alam kung kaya ko, pero… susubukan ko.”

Ngumiti si Lola Rosa.

“Iyan ang mahalaga, anak. Ang subukan, kahit natatakot.”

Kinagabihan, sa kanyang papag na gawa sa kawayan, iniipit niya ang bato sa kanyang palad habang nakahiga. Pinakiramdaman niya ang pintig ng puso niya, na tila sinasagot ng pintig na galing mismo sa bato.

Sa labas, tahimik ang gabi pero para kay Berto, nagsisimula ang isang kwento na higit pa sa kanyang inaasahan. Hindi niya alam kung anong haharapin niya bukas, pero sa kaibuturan ng kanyang puso, may maliit na apoy ng tapang na unti-unting sumisindi.

At sa kanyang panaginip, nakita niya ang sarili niyang nakatayo sa harap ng matataas na nilalang na may aninong itim, at sa kanyang dibdib, ang bato ay nagliliwanag na parang isang maliit na bituin.

CHAPTER 2

Narrator POV

Sa sumunod na umaga, nagising si Berto na tila mabigat ang dibdib. Ang pulang bato, mahigpit niyang hawak pa rin mula sa magdamag na tila ayaw pakawalan, at sa bawat pintig ng kanyang puso, may katumbas itong bahagyang pag-init. Muling umalingawngaw sa kanyang isipan ang mga sinabi ni Lola Rosa kagabi

“Tandaan mo, anak — may darating na panahon na kakailanganin mo ang lakas na ito hindi para sa sarili, kundi para sa lahat.”

Napabuntong-hininga si Berto, at sa pagmulat ng kanyang mata, tila mas mabigat na ang responsibilidad na nakaatang sa kanyang balikat.

Paglabas niya ng bahay, sinalubong siya ng init ng araw at ang malumanay na hangin ng baryo. Ang kanyang matipunong katawan, kahit paano’y nagpapakita ng lakas, pero ang kanyang puso, puno ng tanong at kaba.

Sa gilid ng daan, may mga batang naglalaro.

“Si Kuya Berto oh!” sigaw ng isang bata, habang ang ilan ay ngumiti at kumaway.

“Kuya Berto, bakla ka raw pero ang lakas mo!” biro ng isa, sabay tawa.

Napangiti si Berto, kahit may kirot ang biro ng mga bata.

“Oo, bakla si Kuya, pero tandaan n’yo kahit sino, puwedeng maging matapang,” sagot niya, sabay kindat.

Habang papunta siya sa palengke para tumulong kay Mang Dado, ang matandang nagtitinda ng bigas, napansin niya ang kakaibang katahimikan ng baryo. Ang mga manok, hindi nag-iingay. Ang mga kalapati, nakatigil lang sa bubong na para bang natatakot lumipad.

Sa di kalayuan, napansin ni Berto ang isang matandang babae na tila balisa.

“Inang Luming, ayos lang po ba kayo?”

“Berto, anak… nawawala ang manok ko kagabi. Tapos si Itang Cardo, sabi, may narinig daw siyang parang humahagikgik na boses sa tabi ng sapa kagabi…”

Napakunot-noo si Berto. Sa loob ng kanyang palad, naramdaman niya ang bahagyang init mula sa bato. Parang may babala.

Dumating ang gabi. Ang buong baryo, bagama’t kalmado sa labas, ay may halong kaba. Sa kubo nila, nakaupo si Berto sa may bintana, nakatingin sa alapaap. Pinakikiramdaman ang pintig ng bato sa kanyang palad.

“Kung totoo ngang may masama… paano ko sila haharapin?” bulong niya sa sarili.

Biglang umihip ang malamig na hangin, sabay may narinig siyang kaluskos mula sa labas ng bahay.

Dahan-dahan siyang lumabas, hawak ang isang lampara. Sa likod ng puno ng mangga, may naaninag siyang anino mahaba, matangkad, at kumikilos nang hindi natural.

“Sino ka?!” sigaw niya, pilit pinapakalma ang boses.

Walang sumagot, pero sa halip, biglang tumalon ang nilalang, isang matangkad na nilalang na tila kalahating tao, kalahating hayop, na may mabangis na ngipin.

Sa tindi ng takot, napaatras si Berto, pero biglang nagliyab ng pulang ilaw ang bato sa kanyang palad. Ramdam niya ang lakas na dumaloy mula sa kamay hanggang balikat, pababa sa kanyang dibdib.

“Lumayo ka!” sigaw niya, sabay hampas sa nilalang.

Tumalsik ang halimaw at naglaho sa dilim, nag-iiwan ng alingawngaw ng kanyang ungol na parang sugatang hayop.

Halos nanginginig pa rin si Berto nang bumalik sa loob. Nakita siya ni Lola Rosa na lumuluha at pawisan.

“Anak… nakita mo na ang kalaban.”

“Lola… halimaw siya. Hindi ko alam kung kaya ko. Kinakabahan po ako.”

Hinawakan ni Lola Rosa ang kanyang kamay, at nilapat sa dibdib niya ang bato.

“Berto, hindi ka nag-iisa. Ang tapang, hindi ’yan kawalan ng takot kundi ang harapin ang takot alang-alang sa iba.”

Sa gitna ng mahimbing na tulog, nanaginip si Berto: nakita niya ang baryo na nilalamon ng apoy. May mga batang umiiyak, may matatandang nagtatago. At sa gitna ng kaguluhan, nakita niya si Valentina isang babaeng may buhok na buhay at nagiging ahas.

“Ibigay mo sa akin ang bato, Berto, kung ayaw mong magdusa ang lahat!” sabi nito, ang tinig ay parang lason sa hangin.

“Hindi! Hindi ko ito ibibigay sa isang katulad mo!” sigaw ni Berto, kahit nanginginig ang tuhod.

Biglang sumiklab ang pulang liwanag mula sa kanyang dibdib, at nagising siya, pawis na pawis, habol ang hininga.

Sa pagsikat ng araw, nakaupo si Berto sa harap ng kubo, hawak ang bato. Hindi na siya kagaya ng dati: mas mabigat ang kanyang iniisip, pero mas buo ang loob niya.

“Kung ito ang misyon ko… tatanggapin ko, kahit natatakot ako,” bulong niya.

Lumapit si Lola Rosa, at dahan-dahang tumango.

“Anak, hindi ka lang basta tagapag-ingat ng bato. Ikaw ang magiging unang tagapagtanggol ng kabutihan laban sa kadiliman.”

Sa baryo, kumakalat na ang balita tungkol sa kakaibang nilalang na namataan sa sapa, may mga hayop na biglang nawawala, at mga batang takot lumabas pagdilim.

Sa puso ni Berto, nararamdaman niyang dumarating na ang malaking panganib. Hindi niya alam kung ano pa ang susunod, pero sa bawat pintig ng bato sa kanyang dibdib, alam niyang may kapangyarihang kumikilos sa loob niya at nakalaan iyon hindi para sa kanya, kundi para protektahan ang lahat ng mahal niya.

At sa gitna ng takot, pagdududa, at pangungutya mula sa ilan, nanumpa si Berto sa sarili:

“Babantayan ko ang baryo. Hanggang sa huli, ipagtatanggol ko ang kabutihan. Kahit manly gay ako, may puso akong handang lumaban.”

CHAPTER 3

Narrator POV

Kinabukasan matapos ang panaginip na parang babala, nagising si Berto na may bahid ng lamig ang balat at bigat sa dibdib. Sa kanyang palad, mahigpit pa rin ang pagkakahawak sa pulang bato na tila humihinga, sumasabay sa pintig ng kanyang puso.

Lumabas siya ng kubo para lang makita ang baryo na tila nababalot ng katahimikan. Ang mga ibon na dati’y masaya sa umaga, ngayo’y nakadapo lang sa sanga, parang natatakot lumipad.

Ramdam ni Berto na may paparating. May mas matindi pang panganib kaysa sa nilalang na umatake sa kanya kagabi.

Sa loob ng kubo, amoy ng insenso at tuyong dahon ang bumalot kay Berto. Nakaupo si Lola Rosa sa harap ng maliit na altar ng mga anito at santo. Pinagmasdan siya ni Berto, at saka naupo sa kanyang tabi.

“Lola… hindi ko na po alam kung anong dapat kong gawin. Parang may mas malaking panganib po na paparating.”

Dahan-dahang tumingin si Lola Rosa sa kanya. Ang kanyang mga mata, bagaman malabo na sa katandaan, ay puno ng lalim at sikreto.

“Anak, panahon na siguro… para malaman mo ang buong katotohanan tungkol sa batong iyan.”

“Matagal na, Berto… bago pa tayo ipinanganak, may isang liwanag na nahulog mula sa langit. Sinasabing ito’y isang piraso ng tala, isang bato na nagtataglay ng kapangyarihan mula sa bituin na kanyang pinagmulan.”

Habang nagsasalita si Lola Rosa, parang may naaaninag si Berto sa likod ng kanyang alaala mga larawan ng nagliliyab na bato na bumabagsak mula sa kalawakan, naglalakbay sa kawalan ng oras.

“Ang batong ito, hindi lang basta nagpapalakas, anak. Ito’y pumipili ng tagapangalaga, isang taong may malinis na puso, hindi dahil sa kung sino o ano siya, kundi dahil sa kanyang kabutihan at tapang.”

“Ang lola ng lola ko, isa rin sa mga nagbantay ng batong ito,” dagdag ni Lola Rosa.

“At ngayon, ikaw ang pinili nito. Hindi dahil lalaki ka. Hindi dahil bakla ka. Kundi dahil may puso kang handang mag-alay ng lahat para sa iba.”

Napayuko si Berto. Sa gitna ng pangungutya ng ibang tao sa baryo, ngayon lang niya naramdaman na may dahilan pala ang lahat. Hindi aksidente ang kanyang pagkatao, ito pala’y bahagi ng isang mas malaking plano.

“Lola… ibig sabihin, ako talaga ang susunod na tagapangalaga?”

“Oo, anak. At tandaan mo: kung gagamitin mo ang bato para sa pansariling kapangyarihan, mawawala ang lahat. Ngunit kung isusugal mo ang lahat para sa kabutihan, iiwan nito ang bakas ng kabayanihan sa puso ng bayan.”

Hindi nagtagal, nagpasya si Berto na dumalaw kay Mang Isko, ang matandang albularyo na may malalim na kaalaman tungkol sa mga nilalang at sinaunang kwento.

Sa loob ng bahay ni Mang Isko, makikita ang mga bote ng langis, halamang gamot, at mga lumang kasulatan. Umuugong ang hangin na parang bumubulong.

“Berto… inaasahan kitang darating,” bungad ni Mang Isko, na para bang alam na niya ang lahat.

Ipinakita ni Mang Isko kay Berto ang isang kasulatan na yari sa balat ng hayop, may mga sulat na tila sinaunang baybayin. Sa gitna ng papel, may guhit ng pulang bato na parang buhay.

“Nasa kasulatan na ito ang lihim ng bato,” paliwanag ni Mang Isko.

“Ang sinumang tagapangalaga nito ay magtataglay ng Lakas na higit sa tao, Tibay ng katawan laban sa masamang kapangyarihan, At higit sa lahat… kakayahang maging liwanag ng pag-asa sa gitna ng dilim.”

Napatitig si Berto sa sulat.

“Pero Mang Isko… bakit ako? Isa lang akong manly gay. Marami namang tunay na mandirigma dito.”

Ngumiti si Mang Isko, kita ang mga kulubot sa pisngi.

“Berto, ang bato’y hindi kailanman pumipili batay sa itsura o kasarian. Ang sukatan nito ay ang puso at ikaw ang may pusong pinakamatapang sa lahat, dahil kahit takot kang pagtawanan, nagmamalasakit ka pa rin.”

“Ngunit Berto, may babala ang kasulatan,” sabi ni Mang Isko, habang marahang hinahaplos ang lumang papel.

“Darating ang isang nilalang mula sa kadiliman, isang babaeng may buhok na nagiging mga ahas. Ang kanyang layunin: ang angkinin ang bato at gamitin sa kasamaan.”

Muling sumagi sa isip ni Berto ang babaeng nakita niya sa kanyang panaginip kagabi, si Valentina.

“Mang Isko… nakita ko siya sa panaginip ko.”

“Panaginip mo ang babala, Berto. Malapit na siyang dumating. At kapag nakuha niya ang bato, magdudulot siya ng kamatayan sa buong bayan.”

Habang pauwi, mabigat ang hakbang ni Berto. Sa kanyang palad, marahang umuusbong ang init ng bato, parang may sariling buhay. Pinagmamasdan niya ang baryo: ang mga bata na tumatakbo sa kalsada, ang mga nanay na naglalaba sa ilog, ang matatandang nagkukwentuhan.

“Kaya ko bang ipagtanggol silang lahat?” tanong niya sa sarili.

Ngunit sa dulo ng pagdududa, may bahagyang tinig sa puso niya:

“Kailangan mong subukan. Hindi dahil sigurado ka, kundi dahil mahal mo sila.”

Sa kanyang kubo, muling kinausap siya ni Lola Rosa habang sila’y nakaupo sa may hagdan, pinagmamasdan ang langit.

“Anak, alam kong natatakot ka. Kahit ako’y takot. Pero tandaan mo: sa bawat takot, may pag-asa. At nasa puso mo ang pag-asang iyon.”

“Lola, kung mangyari man ang lahat ng kinatatakutan ko… at kung sakali pong… hindi ko kayanin?”

“Kung hindi mo kayanin, anak, tandaan mong ang kabayanihan ay hindi lang sa pagtatagumpay. Kundi sa pagtangkang ipaglaban ang tama, kahit ang kapalit ay sarili mong buhay.”

Bago siya matulog, inipit niya ang bato sa kanyang dibdib. Unti-unting nagliliwanag ang bato, parang sumasabay sa pintig ng kanyang puso. Sa bawat tibok, ramdam niya ang init na parang yakap ng kanyang yumaong ama, at ang haplos ng ina na matagal nang pumanaw.

At sa kanyang isipan, muling sumulpot ang larawan ng babaeng may buhok na ahas, ang mata nitong puno ng galit.

“Hindi ko hahayaang makuha mo ito,” bulong ni Berto sa sarili, kahit nanginginig ang boses.

Sa pagsikat ng araw, humarap si Berto sa salamin. Sa nakikita niya: isang taong bakla, oo, malumanay ang galaw, malambot ang tinig pero sa mata, may apoy na hindi kayang patayin ng pangungutya.

“Berto, ito ka. At handa kang lumaban.”

Nagpasya siyang bumalik kay Mang Isko sa gabi, para higit pang matutunan ang tungkol sa bato, at kung paano niya haharapin si Valentina.

At sa puso niya, tumitibok ang pangako

“Maging ano pa man ang mangyari… ilalaban ko ang baryo. Dahil ito ang sinumpa kong tungkulin, at ito ang tunay kong pagkatao.”

CHAPTER 4

Narrator POV

Lumipas ang ilang araw matapos malaman ni Berto ang buong lihim ng bato kay Mang Isko at sa kanyang Lola Rosa. Sa bawat pagbuntong-hininga niya, ramdam niya ang bigat ng responsibilidad na parang mabigat na bakal na nakapatong sa kanyang dibdib. Ngunit sa kabila nito, lalo lang tumibay ang apoy sa kanyang puso.

Bawat umaga, bumabangon siya para tumulong sa baryo, gaya ng pag-aakyat ng tubig, nag-aayos ng sirang bubong, nagbubuhat ng mga sako ng bigas sa palengke simpleng gawain, ngunit mula sa puso. At sa bawat ngiti ng mga taong tinutulungan niya, parang lumalakas ang kanyang loob.

Isang gabi, habang nakaupo sa harap ng kubo si Berto, may naramdaman siyang kakaibang hangin. Ang mga dahon ng mangga sa harap ng bahay nila ay gumagalaw kahit walang malakas na ihip ng hangin, at may matinis na tunog na parang hikbi ng isang bata.

Napatayo siya, at sa dilim, may naaninag siyang maitim na anino, matangkad, mahaba ang leeg, at may naglalaway na bibig. Ang balat nito’y parang pinatuyong balat ng kalabaw, at ang mata’y kulay apoy.

“Sino ka?!” sigaw ni Berto, kahit ramdam niyang nanginginig ang kanyang boses.

Ang nilalang ay kumaluskos, at biglang tumalon sa harap niya. Sa liwanag ng buwan, nakita niya ang isang dambuhalang tikbalang.

Sa pagkabigla, napaatras si Berto. Pero sa kanyang palad, mahigpit niyang hinawakan ang pulang bato. Ramdam niya ang init na parang apoy na sumiklab mula sa kanyang dibdib, kumalat sa kanyang mga bisig.

“Kung ito ang sinasabi ng lahat… oras na para ipaglaban ko ang baryo,” bulong niya sa sarili.

Sumugod ang tikbalang. Malakas ang yabag nito, at sa bawat hakbang, nanginginig ang lupa. Nang akmang susunggaban siya, umilag si Berto at ginamit ang kanyang kanang kamao para suntukin ang katawan ng tikbalang.

Sa kanyang gulat, napaatras ang halimaw, ang dating tikbalang na kinatatakutan ng lahat, napaatras sa isang suntok mula sa kanya. Ngunit di pa tapos ang laban.

Biglang sumiklab sa kanyang isipan ang mga alaala ng pangungutya

“Bakla lang ’yan, mahina yan!”

“Malambot ’yan, hindi ’yan tunay na lalaki!”

Naramdaman niyang nanghina ang kanyang tuhod.

“Berto… kaya mo ba talaga ’to?”

Ngunit naalala niya ang sinabi ni Lola Rosa

“Ang tunay na tapang ay ang kumilos kahit natatakot.”

Huminga siya ng malalim, itinukod ang mga paa sa lupa, at sumigaw

“Hindi mo matatalo ang kabutihan!”

Muling sumiklab ang bato sa kanyang dibdib. Ang kanyang katawan ay tila nabalot ng pulang liwanag. Sumugod ang tikbalang, bumagsak ang mabigat nitong katawan sa lupa, pero sinalubong ito ni Berto ng isang malakas na sipa sa dibdib.

Tumilapon ang tikbalang, bumangga sa puno ng niyog, at nangisay.

Humihingal si Berto, ramdam ang kirot sa kanyang balikat matapos matamaan ng tikbalang. Tumulo ang dugo mula sa kanyang bisig, pero hindi siya natinag.

“Hindi ko ito ginagawa para maging bida… ginagawa ko ito dahil mahal ko ang mga taong nandito,” bulong niya.

Naramdaman niyang lumalakas ang pintig ng bato. Parang sinasabi nitong:

“Hindi ka nag-iisa, Berto. Nandito ako.”*

Bago siya makapaghanda, biglang tumayo muli ang tikbalang, galit na galit, ang mga mata’y nagliliyab na parang pulang apoy. Sumugod muli ito, mas mabilis at mas mabangis.

Nagpalit ng taktika si Berto, inantay niyang lumapit ang tikbalang, at sa huling segundo, umatras siya at hinampas ng buong lakas ang batok nito.

Umalingawngaw ang halakhak ng tikbalang, pero nabuwal ito sa lupa. Sa wakas, hindi na ito tumayo.

Pawisan, sugatan at hingal na hingal, umuwi si Berto sa kubo. Sinalubong siya ni Lola Rosa na may hawak na palanggana ng tubig at mga halamang gamot.

“Anak, nagtagumpay ka…” sabi ni Lola Rosa, sabay punas ng pawis at dugo sa noo ni Berto.

“Hindi po ako mag-isa, Lola. Ramdam ko pong kasama ko siya…” sabay turo sa pulang bato na ngayon ay mahina ang liwanag, parang nagpapahinga.

Kinabukasan, kumalat ang balita sa buong baryo

“Si Berto ang lumaban sa tikbalang!”

“Bakla man daw, pero kasinglakas ng sampung lalaki!”

May ilan pa ring nagduda. Pero mas marami ang nagsimulang tumingin sa kanya na may paghanga.

Lumapit ang ilang bata

“Kuya Berto, ang tapang mo!”

“Salamat, mga anak,” sagot niya, sabay ngiti na may halong pagod at sakit ng sugat sa balikat.

Sa gabi, bumalik si Berto kay Mang Isko para ikwento ang nangyari.

“Mang Isko, totoo nga po… binibigyan ako ng bato ng lakas.”

“Oo, anak. Pero tandaan mo, hindi lang lakas ang hatid nito. Binibigyan ka rin nito ng pag-asa. Ikaw ang magiging liwanag sa dilim.”

“Mang Isko… kung ganito ang laban ko, paano ko haharapin ang babaeng may buhok na ahas?”

“Darating ang panahon, anak. Huwag kang magmadali. Kilalanin mo ang sarili mo, dahil sa huli, ang tunay mong lakas ay manggagaling dito,” sabay turo sa puso ni Berto.

Sa gabi, habang nakahiga sa banig, pinakiramdaman ni Berto ang pintig ng bato sa kanyang dibdib. Sa bawat tibok nito, parang sinasabi na

“Tuloy lang. Huwag kang susuko.”

At sa dilim ng gabi, bumulong si Berto sa sarili

“Berto… bakla ka man, pero kaya mong maging tagapagtanggol.”

At sa kabila ng sugat at takot, tumindig siya sa harap ng bintana, tumingin sa buwan at nangakong…

“Hindi dito magtatapos ang laban ko. Ito pa lang ang simula.”

CHAPTER 5

Narrator POV

Kinabukasan matapos ang laban kay tikbalang, muling nagising si Berto sa kirot ng sugat sa balikat at braso. Sa bawat pintig ng kanyang puso, ramdam pa rin niya ang init ng bato na parang bulong ng lakas.

Sa harap ng salamin, pinagmasdan niya ang sarili, matipunong katawan, nababalot ng kalyo’t peklat, mga mata na may lungkot at takot, pero kumikislap ng pag-asa, at kilos na malumanay, tinig na malambot, bakas ng pagkataong matagal na niyang tinanggap.

“Ito ako… at ito rin ang magiging sandata ko.” Mahinang bulong niya sa salamin.

Bumaba siya mula sa kubo nila, at sa daan, sinalubong siya ng mga kapitbahay. May ilan na ngumiti, may ilan na nagbubulong-bulungan, at may ilan na lantaran ang tanong

“Berto, bakla ka naman… paano ka nakalaban sa tikbalang?”

“Hindi ba’t kahihiyan ’yan? Nakakahiya naman sa mga tunay na lalaki.”

Sa una, ramdam ni Berto ang hapdi sa puso. Para bang bawat salita’y sibat na tumutusok sa kanyang pagkatao. Pero naalala niya ang sinabi ni Lola Rosa

“Anak, ang kahinaan lang ay kapag tinanggap mong tama ang mali nilang paniniwala.”

Huminga siya ng malalim.

“Oo, bakla ako… pero hindi niyo alam ang pinagdaanan ko para lang manindigan. At hindi niyo rin alam kung gaano ko kayo iniingatan.”

Pagbalik niya sa kubo, nadatnan niya si Lola Rosa na nagdarasal sa altar. Lumapit siya, at napaupo sa harap ng lola niya, parang bata.

“Lola… minsan po, gusto ko na lang maging tahimik. Huwag na lang lumaban. Ang hirap po, lalo na kapag sarili mong kababaryo ang may mabibigat na salita.”

Hinawakan ni Lola Rosa ang kanyang kamay.

“Anak, may mga tao talagang hindi maiintindihan ang puso mo. Pero mas maraming umaasa sa’yo. Isipin mo sila ang mga bata na natatakot, ang mga inang nagdarasal sa gabi. Ikaw ang pag-asa nila.”

“Pero Lola… paano ko ipagtatanggol sila, kung ako mismo, hindi ko alam kung sapat ako?”

“Ang pagiging sapat, anak, hindi ibinibigay ng iba. Ikaw ang bumubuo niyan sa sarili mo.”

Nang gabing iyon, nagpunta si Berto sa paborito niyang lugar sa ilog lugar kung saan siya nag-iisa, nakaharap sa tubig na malamig at malinaw.

Umupo siya sa isang bato, iniwan ang tsinelas sa pampang, at tinitigan ang kislap ng buwan sa tubig.

Sa pagtingin niya sa sarili niyang repleksyon, muling bumulong sa sarili

“Ito ako. Malambot ang kilos, pero mahal ko ang baryo ko, mahal ko ang mga tao.”

Dahan-dahan niyang nilabas ang pulang bato mula sa bulsa, inilagay sa dibdib, at muling naramdaman ang init na parang yakap.

Sa kalagitnaan ng kanyang pagmumuni, nakatulog si Berto sa tabi ng ilog. Sa kanyang panaginip, nakita niya ang sarili niya nakasuot ng pulang kapa, matikas ang tindig, pero kilos pa rin ay siya, malumanay, may ngiti, at hindi tinatago ang kanyang totoong anyo.

Lumapit ang isang anino ng babae, ang mukha ay bahagyang nakatago, ngunit pamilyar ito, si Valentina!

“Bakit ka lumalaban? Ikaw? Isang bakla? Hindi ka nararapat!” sigaw ni Valentina, ang buhok niya ay naging mga buhay na ahas na naglilingkis at humihiss.

Sa halip na matakot, humakbang si Berto.

“Lumalaban ako… dahil ito ang tama. At hindi mo mabubura ang katotohanan ng puso ko.”

Nagising siya mula sa panaginip, pawisan, pero may bagong sigla sa dibdib.

Tumingin sa buwan, at mahina ngunit buong tibay na sinabi

“Hindi ko ipagkakaila ang sarili ko, kahit kanino. At kung darating man ang panganib, lalaban ako bilang Berto, isang bading, at tagapagtanggol ng baryo.”

Kinabukasan, bumalik siya kay Mang Isko para ipaalam ang kanyang desisyon.

“Mang Isko, kung darating si Valentina… haharapin ko siya. Hindi ko itatago ang totoong ako.”

Ngumiti si Mang Isko.

“Iyan ang pinakamahalagang sandata mo, anak. Hindi ang bato… kundi ang katotohanan mo.”

Bumalik si Berto sa baryo, at sa harap ng mga tao, nagsalita siya nang buong tapang

“Oo, bakla ako. Malambot ang kilos, malambing magsalita. Pero mahal ko ang baryo na ito higit sa sarili ko. At kung darating ang panganib, ako ang lalaban, kahit ano pa ang sabihin ninyo.”

Tahimik ang mga tao. May ilan na nagbubulong-bulungan, pero may ilan ding napayuko, nahihiya. At biglang lumapit ang isang bata, si Niko, pitong taong gulang, at mahina pero buo ang boses

“Kuya Berto, kahit bakla ka, ikaw pa rin ang bayani ko.”

Sa likod ng kanyang ngiti, bumagsak ang luha mula sa mata ni Berto. Luha ng saya, luha ng sakit, at luha ng pag-asa.

“Salamat… salamat, Niko.”

At sa puso ni Berto, mas matibay pa sa bato, tumibok ang pangako

“Hindi ko lang ipagtatanggol ang baryo… ipagtatanggol ko rin ang karapatan kong mahalin at maging ako.”

CHAPTER 6

Narrator POV

Lumipas ang ilang araw matapos ipagtapat ni Berto sa buong baryo ang kanyang pagkatao. Bagaman may ilan pa ring nagbubulong-bulungan, mas marami na ang unti-unting bumilib sa kanyang katapangan. Pero sa tahimik na gabi, may ibang panganib na dahan-dahang gumagapang.

Sa gitna ng makapal na ulap at malamig na hangin, ramdam ni Berto ang kakaibang pintig ng bato sa kanyang dibdib hindi ito ang karaniwang init, kundi parang babala ng mas malaking panganib.

Sa umaga, nagpunta si Berto sa palengke para bumili ng bigas at gulay. Binati siya ng mga tinderang dati’y nanunuya

“Berto! Ang lakas mo daw talaga ah!” sabay tawa, pero ngayon ay may halong paggalang.

Ngumiti siya, at kahit may kirot pa rin sa balikat mula sa laban sa tikbalang, nakatindig siyang taas-noo.

Habang namimili, napansin niyang tahimik ang langit walang mga ibon, walang mga insekto. Parang may nagtatagong panganib. Sa kanyang palad, sumiklab ang init ng bato.

“Bakit parang may masamang mangyayari?” bulong niya sa sarili.

Pagkauwi mula sa palengke, nagdilim bigla ang paligid kahit umaga pa. Kumulog nang malakas, at ang mga alingawngaw ay parang bulong ng libo-libong tinig.

Lumabas siya ng kubo. Sa gitna ng daan, nakatayo ang isang babae matangkad, nakasuot ng mahabang itim na balabal. Ang buhok nito’y mahaba at itim na parang alon. Pero ang nakakatakot: ang dulo ng buhok niya, gumagalaw, nagiging mga ahas na naglalaway.

“Ikaw… ikaw ang napanaginipan ko,” mahina pero nanginginig na sabi ni Berto.

Ngumiti ang babae, malamig at mapanukso

“Ako si Valentina. At ikaw ang hadlang ko.”

Lumapit si Valentina, at sa bawat hakbang niya, naglalandas ang buhok niyang naging mga ahas. Ang lupa sa paligid niya, parang nabubulok, natutuyo ang damo at nalalanta ang bulaklak.

“Bakit mo ako hinaharangan, Berto? Hindi mo ba alam? ikaw ang sagabal sa plano ko! At hindi ma karapat-dapat sa bato! Bading ka.”

Sumakit ang dibdib ni Berto sa sinabi, parang bumalik ang lahat ng pangungutya ng baryo noon. Pero hinigpitan niya ang hawak sa bato.

“Hindi sukatan ang kasarian para ipagtanggol ang kabutihan,” sagot niya, bagaman ramdam niyang nanginginig ang tuhod niya sa takot.

“Ibigay mo sa akin ang bato,” utos ni Valentina, ang mga ahas sa buhok niya ay humihiss, ang mata’y nagliliyab.

“Hindi ko ito ibibigay,” sagot ni Berto.

“Kung hindi, sisirain ko ang baryong mahal mo. Sisimulan ko sa mga batang mahal mo. Hindi ko sila papatayin agad igagapang ko sa kanila ang lason ng aking mga ahas, dahan-dahan. Makikita mo silang mamatay nang mabagal,” sabi ni Valentina, malamig at walang awa.

Napakagat si Berto sa labi, naluha ang kanyang mata.

“Hindi…” bulong niya.

Biglang sumugod si Valentina, ang mga buhok niyang ahas, bumalot kay Berto. Parang bakal ang pagkakalingkis, hirap siyang huminga.

“Hindi mo ko matatalo, Berto. Isa kang bakla! Isang kahihiyan sa mundo!” sigaw ni Valentina, sabay higpit ng ahas sa leeg niya.

Sa kanyang huling lakas, naalala niya ang sinabi ni Mang Isko

“Ang tunay mong lakas ay ang katotohanan ng puso mo.”

Sa halip na lumaban ng galit, pinikit ni Berto ang mata, niyakap ang katotohanan ng sarili niya.

“Oo! Bakla ako! At mahal ko ang baryong ito higit sa buhay ko!”

Biglang nagliyab ang bato sa kanyang dibdib, mas maliwanag kaysa dati. Pumiglas siya, at nasunog ang mga buhok na ahas na bumalot sa kanya.

Napa-atras si Valentina, napasigaw sa sakit.

Humihingal si Berto, sugatan ang braso, nangingitim ang leeg, pero nanatiling nakatayo.

“Hindi mo kayang talunin ang puso ko, Valentina,” sabi niya, matatag ang tinig.

“Tingnan natin!” sigaw ni Valentina, sabay sabog ng mahahabang buhok na ahas papunta kay Berto.

Sa huling sandali, hinawakan ni Berto ang bato, itinapat sa dibdib, at sumigaw

“Para sa baryo!”

Biglang sumiklab ang pulang liwanag mula sa bato, bumalot kay Berto. Ang mga ahas ni Valentina, natunaw sa apoy ng kabutihan. Sa tindi ng liwanag, napaatras si Valentina, napaluhod, at dahan-dahang naglaho sa ulap ng usok.

Naiwan si Berto sa gitna ng kalsada, pawisan, sugatan, nanginginig. Lumapit ang mga tao, takot at gulat sa nakita. May ilan pa ring nagtanong

“Berto…… nilabanan mo siya?”

Pero bago pa siya makasagot, tumakbo ang batang si Niko at niyakap siya.

“Kuya Berto… salamat! Ikaw ang tunay na bayani ko!”

Naluha si Berto.

“Salamat, Niko…”

Pagbalik niya sa kubo, sinalubong siya ni Lola Rosa, nangingilid ang luha.

“Anak… nakita ko ang lahat. Hindi ka lang basta tagapagtanggol. Isa kang tunay na liwanag.”

Niyakap ni Berto si Lola Rosa, mahigpit, at sa yakap na iyon, binitawan niya ang lahat ng takot.

“Lola… ito na talaga ako.”

At sa gitna ng sugat, luha, at pagod, itinataas ni Berto ang ulo’t sinasabi sa sarili

“Kahit bakla ako… kaya kong ipaglaban ang tama. At hindi mo kayang nakawin ‘yon, Valentina.”

CHAPTER 7

Narrator POV

Lumipas ang ilang araw mula nang unang harapin ni Berto si Valentina sa gitna ng baryo.

Bagaman napalayas niya ito gamit ang kapangyarihan ng pulang bato at katatagan ng kanyang puso, nanatili ang takot sa hangin. Ang mga ibon, bihira pa ring lumipad. Ang mga halaman, tila namamatay nang wala sa panahon. At sa gabi, parang may mga matang nanonood sa bawat kilos ni Berto.

Maagang nagising si Berto, pawisan at hingal na hingal. Nanaginip na naman siya ng masamang pangitain. Ang baryo nilang nasusunog, mga tao’y nagsisigawan, nagtatakbuhan, at nasa gitna si Valentina, nakangiti, habang ang kanyang mga buhok na ahas ay nilalamon ang lahat.

Pagmulat niya, yakap niya ang bato sa dibdib.

“Hindi ko hahayaan. Kahit buhay ko pa ang kapalit.” mahina niyang bulong.

Lumakad siya papunta sa sentro ng baryo para tumulong mag-igib ng tubig. Habang nagbubuhat ng mga timba, napansin niya ang ilang matandang babae na nakatingin sa kanya at nagbubulong-bulungan

“Kung hindi lang bakla ‘yan… siguro mas matagal niya nataboy si Valentina.”

“Sayang. Ang lakas pa naman. Pero bakla nga eh.”

Sumakit ang dibdib ni Berto, pero inalala niya ang yakap ni Lola Rosa at ang boses ni Mang Isko

“Ang sukatan ng kabayanihan ay hindi kung ano ka, kundi kung paano ka lumalaban.”

Sa pag-uwi, dumiretso siya kay Mang Isko, dala ang takot at tanong sa puso. Pagpasok niya, naamoy niya ang matapang na usok ng insenso at nakitang nag-aalay ng dasal si Mang Isko sa harap ng sinaunang kasulatan.

“Mang Isko… babalik po ba si Valentina?”

Huminga nang malalim si Mang Isko, at tumingin kay Berto, mabigat ang tingin:

“Babalik siya. At mas malakas na… dahil sa bawat galit mo, sa bawat takot mo, doon siya kumukuha ng kapangyarihan.”

“Anong ibig niyong sabihin?”

“Ang kasamaan, anak, hindi lang basta nagmumula sa halimaw. Minsan, nagmumula ito sa takot, galit, at pangungutya ng tao lahat ng iyon, pinapalaki ang dilim ni Valentina.”

Nagpasyang magpunta si Berto sa tabing-ilog. Umupo siya sa batong paborito niya, pinagmasdan ang pag-agos ng tubig. Naalala niya ang panaginip: ang baryo, nasusunog… at siya, walang magawa. Nagsimulang umagos ang luha mula sa kanyang mata.

“Bakit ako? Bakit ako ang pinili ng bato?” bulong niya, tinig na puno ng pagod.

Sa gitna ng pag-iyak, nakatulog si Berto at muling nanaginip. Nakita niya ang sarili niyang bata, umiiyak sa isang sulok habang pinagtatawanan ng ibang bata:

“Bakla! Malambot! Kahihiyan!”

Pero sa panaginip, may lumapit na isang matandang babae na may mahaba at pilit na buhok na puti. Hinawakan nito ang balikat ni batang Berto

“Huwag mong ikahiya ang puso mo, anak. Ang puso mong mahal ang lahat, iyan ang tunay na lakas mo.”

Pagmulat niya, ramdam niya ang init ng bato sa dibdib. Para bang sinasabi nito

“Hindi ka nag-iisa.”

Kinagabihan, biglang umalulong ang aso ni Mang Juan. Lumindol nang mahina, at may malamig na hangin na parang may kasamang bulong.

Sa gitna ng baryo, nagpakita si Valentina, mas malaki ang mga ahas, mas matalim ang mata, at mas mapanganib ang ngiti.

“Binalaan na kita, Berto. Ibibigay mo ba ang bato… o gusto mong manood habang nilalamon ng dilim ang lahat ng mahal mo?”

Tumakbo si Berto, hawak ang bato. Humarap kay Valentina, kahit nanginginig ang boses

“Hindi mo sila masasaktan! Habang may hininga ako, lalaban ako!”

Biglang inihampas ni Valentina ang kanyang mga ahas. Binalot si Berto, inangat sa ere, at pilit hinahatak ang bato mula sa kanyang dibdib.

“Hindi mo dapat hawak ito! Hindi ka karapat-dapat! Bakla ka lang!”

Narinig ni Berto ang sigaw ng mga tao sa baryo. May ilan pang sumigaw sa takot

“Berto! Tumakbo ka na!”

“Bakit kasi siya ang tagapagtanggol!”

Parang pinuputol ang puso niya dahil sa kanilang mga salita. Pero sa gitna ng sakit, naalala niya ang yakap ni Lola Rosa, ang ngiti ni Niko, at ang mga mata ng mga taong umaasa.

“Oo, bakla ako!” sigaw ni Berto, kahit luhaan.

“Pero mahal ko ang baryong ito higit pa sa buhay ko! At hindi ko ibibigay sa’yo ang bato!”

Biglang sumiklab ang bato, mas maliwanag kaysa dati. Nagliyab ang katawan ni Berto sa pulang liwanag. Sa lakas ng kanyang sigaw, napilas ang mga buhok ni Valentina na bumabalot sa kanya.

Sumugod si Berto, kahit sugatan at pagod, at buong lakas niyang tinulak si Valentina. Nahulog ito sa lupa, pero mabilis ding bumangon, galit na galit.

“Hindi ka makakatakas, Berto!”

Sumugod muli si Valentina, pero sa pagkakataong ito, umilag si Berto at hinawakan ang bato, itinaas ito sa harap niya.

“Para sa mga mahal ko!” sigaw niya.

Biglang sumabog ang pulang liwanag. Tinamaan si Valentina, napaatras, at ang mga ahas niya ay nasunog isa-isa. Napahiga siya sa lupa, nanginginig, at galit na galit ang tingin kay Berto.

“Babalik ako, Berto! At sa susunod, wala ka nang maipagmamalaki!” sigaw niya, bago naglaho sa makapal na usok.

Humihingal, sugatan, at nanginginig, pero nakatayo pa rin si Berto. Lumapit si Niko at niyakap ang kanyang binti, umiiyak.

“Salamat, Kuya Berto…”

Lumapit rin ang ilan sa baryo, tahimik, nahihiya sa kaninang panghuhusga.

“Pasensya ka na, Berto… at salamat,” sabi ng isang matanda, may luha sa mata.

Pag-uwi niya, sinalubong siya ni Lola Rosa, may ngiti at luha sa mata.

“Anak, nakita ko ang lahat. Hindi lang kapangyarihan ang dala mo. Ikaw ang pag-asa.”

“Lola… natatakot pa rin ako. Pero lalaban ako. Hanggang sa huli.”

Sa gabing iyon, sa ilalim ng bituin, niyakap ni Berto ang bato at bumulong sa sarili

“bakla ako. Sugatan, natatakot… pero hindi susuko. Dahil ito ang puso ko, at dito nanggagaling ang tunay kong lakas.”

CHAPTER 8

Narrator POV

Kinabukasan matapos ang mabagsik na laban kay Valentina, muling sumikat ang araw sa baryo. At sa unang pagkakataon matapos ang maraming linggo, muling narinig ni Berto ang huni ng mga ibon sa paligid. Maliit lang ito ngunit para sa kanya, tila pagdapo ng liwanag sa puso.

Sugatan pa rin ang kanyang katawan, may mga galos sa braso, itim ang mata, at may pilat sa balikat. Ngunit higit sa lahat, pagod ang kanyang kaluluwa. Sa kabila nito, bumangon siya mula sa banig.

“Hindi pa tapos ang laban… pero may dahilan na para ngumiti,” bulong niya.

Naglakad siya papunta sa sentro ng baryo. Habang dumadaan, napansin niyang may ilan nang nagbabago

Ang mga dating tumatawa at nanunukso, ngayon ay tahimik na yumuyuko. Ang ilang kabataan, tahimik na sumusulyap pero may bakas ng paghanga. At si Niko, ang batang minsang yumakap sa kanya, ngayon ay muling tumakbo papunta kay Berto.

“Kuya Berto! Gusto ko rin maging matapang katulad mo!” sigaw ni Niko, may ngiti sa mukha.

Napangiti si Berto, kahit may kirot pa ang pisngi.

“Matapang ka na, Niko. Kasi marunong kang magmahal,” sagot niya, sabay haplos sa ulo ng bata.

Pagdating sa gitna ng baryo, nadatnan niya ang ilang matatanda, sina Mang Juan, Mang Isko, at ilan pang kapitbahay, na nag-uusap.

Tahimik silang tumingin kay Berto. At sa kauna-unahang pagkakataon, walang pangungutya, walang galit kundi paggalang.

“Berto… salamat,” sabi ni Mang Juan, bakas ang pag-aalinlangan pero tapat ang tinig. “Hindi namin agad naintindihan… pero nakita naming lahat kung paano mo kami ipinaglaban.”

Tumango lang si Berto.

“Gagawin ko po ulit. Hangga’t may lakas, poprotektahan ko ang baryo natin.”

Kinahapunan, bumalik siya kay Mang Isko para humingi ng payo. Pagdating niya, nadatnan niyang naglalagay ng mga halamang gamot si Mang Isko sa mga paso.

“Anong ibig sabihin ng lahat ng ito, Mang Isko? Natakot ako, pero lumaban pa rin. Pero natatakot pa rin ako… baka bumalik si Valentina, at mas malakas pa.”

Umupo si Mang Isko sa tabi niya, marahang tumango.

“Anak, ang katapangan, hindi yan kawalan ng takot. Ang katapangan, pagharap sa takot kahit nanginginig ka na.”

“At tandaan mo, Berto na ang tunay na lakas ng bato, hindi lang sa suntok at sipa. Nanggagaling ito sa puso ng taong may malasakit.”

Sa gabing iyon, nakaupo si Berto sa tabi ng bintana ng kanyang kubo, hawak ang pulang bato.

Muli niyang inalala ang mga araw ng pagkabata, kung paanong kinukutya siya habang naglalaro ng lutu-lutuan, ang panahong tinanong niya ang sarili nya na “Bakit ako ganito?” at ang unang pagkakataon na niyakap siya ni Lola Rosa at sinabing

“Huwag mong ikahiya ang puso mo, anak. Kasi yan ang magiging dahilan ng tapang mo balang araw.”

Nakatalukbong ng kumot, nakatulog si Berto. Nanaginip siya na nakita niya ang sarili, nakatayo sa harap ng mas malaking panganib, mas malaki kaysa kay Valentina.

Sa panaginip, kasama niya ang buong baryo, mga lalake, babae, matatanda, at kabataan. Lahat nakayakap sa kanya, nakatayo sa likod niya.

Sa kanyang kamay, kumikislap ang pulang bato, mas maliwanag pa kaysa dati. At sa gitna ng panaginip, narinig niya ang tinig ng isang matandang babae:

“Hindi ka nag-iisa, anak. Dahil ang pag-asa ay hindi galing sa bato… kundi sa pagmamahal mo sa kanila, at pagmamahal nila sa’yo.”

Pagmulat niya, tila mas maliwanag ang sinag ng araw. Tumayo siya, bumangon kahit masakit pa ang katawan. Lumakad papunta sa labas ng kubo at nakita ang mga kapitbahay na nagtutulungan mag-ayos ng bakod at bubong na nasira sa laban.

Sa di kalayuan, nakita niya si Mang Juan at ilang kabataan na nagpapraktis gumawa ng sandata mula sa kahoy.

Lumapit si Mang Juan kay Berto, at sa kauna-unahang pagkakataon, may paggalang sa kanyang tinig.

“Berto… paano kung turuan mo kami ng nakita mong paraan ng pakikipaglaban? Hindi kami kasing lakas mo, pero gusto naming matutong lumaban para sa baryo.”

Nagulat si Berto.

“Sigurado po kayo? Kahit ako’y ganito…”

Ngumiti si Mang Juan, may luha sa gilid ng mata:

“Anak… matagal na kaming bulag. Ngayon lang namin nakita na hindi mahalaga kung ano ka. Ang mahalaga, paano ka lumalaban para sa tama.”

Mula noon, tuwing hapon, tinipon ni Berto ang ilang kabataan at matatanda. Tinuruan niya sila ng simpleng paraan ng pag-iwas, pagtatanggol gamit ang kahoy, at higit sa lahat, tinuruan niya silang huwag matakot.

Sa gitna ng pagsasanay, natutunan din ni Berto na ang tunay na lakas ay hindi lang sa kanya kundi sa kanilang pagkakaisa.

Isang gabi, habang hawak ang lampara, nag-usap sila ni Lola Rosa.

“Anak… nakita mo? Hindi lang ikaw ang nagbago. Pati sila, natutong magmahal at tumanggap.”

“Lola… hindi ko po ito kaya kung wala kayo. Kung wala ang baryo, at ang bato…”

“Ang bato, anak, gabay lang yan. Pero ang tunay na kapangyarihan, matagal nang nasa puso mo.”

Sa gabing iyon, sa ilalim ng bituin, bumulong si Berto sa pulang bato

“Salamat… pero ngayon, naiintindihan ko na. Hindi lang ako ang tagapagtanggol ng baryo. Kaming lahat, tayo ang magiging pag-asa ng isa’t isa.”

At sa kanyang dibdib, tumibok ang bato, kasabay ng tibok ng puso niya, mas tahimik, pero mas matatag.

CHAPTER 9

Narrator POV

Lumipas ang ilang araw ng tahimik na pag-asa, ang baryo’y muling nabuhay. Ang mga tao’y nagtutulungan mag-ayos ng mga sira sa kanilang nga bahay, nagtatanim ng bagong palay, at nagtatayo ng mas matibay na kubo.

Sa gitna ng lahat, si Berto ay hindi na lang basta binabati, binibigyan na rin ng ngiti at paggalang. Kahit sugatan pa rin ang kanyang katawan, at may pilat na di na mawawala sa balikat, ang mga sugat sa kanyang puso ay unti-unti nang naghihilom.

Maaga siyang nagising, dahil muli niyang naramdaman ang pamilyar na init ng bato ngunit kakaiba, parang nag bibigay babala, parang may paparating.

Tumayo siya, lumakad palabas, at nakita sa di kalayuan si Mang Isko, nakatingin sa langit.

“Mang Isko, ano po bang nararamdaman ninyo?”

“Anak, ang hangin… mabigat. Hindi ko maipaliwanag, pero tila may bagong panganib.”

Bumigat ang dibdib ni Berto.

“Hindi pa nga tapos ang laban… may parating na naman.”

Sa gabing iyon, mahimbing na natulog si Berto, at sa panaginip nakita niya ang isang malawak na disyerto, puno ng abo. Sa gitna nito, isang nilalang na di niya pa nakita noon, matangkad, balingkinitan ang katawan, may balat na parang bakal, at mga matang apoy.

Sa paligid nito, naglalakad ang mga nilalang na parang anino, walang mukha, tila kaluluwa ng mga taong pinuno ng galit at takot.

“Berto…” bulong ng nilalang sa panaginip.

“Papunta na ako. At wala kang magagawa, kahit sino ka pa.”

Pagmulat niya, tumutulo ang pawis sa kanyang noo.

“Hindi lang pala si Valentina… may mas malaki pang darating.”

Kinabukasan, tinipon ni Berto ang mga matatanda, kabataan, at kababaihan sa gitna ng baryo.

“May bago tayong haharapin,” panimula niya, hawak ang bato sa kanyang dibdib. “At baka mas malakas pa ito kay Valentina. Pero tandaan ninyo, hindi lang ako ang lalaban. Tayong lahat.”

Tahimik ang lahat, bakas ang takot sa mukha ng ilan. Ngunit may ilan ding tumindig:

“Kung kaya mo, Berto, kaya rin namin,” sabi ng isang kabataang lalaki.

“Turuan mo pa kami.”

At sa unang pagkakataon, naramdaman ni Berto na hindi na siya nag-iisa sa bigat ng laban.

Sa mga sumunod na araw, mas naging masigasig ang mga tao, ang mga kabataan, nagsanay ng lakas at bilis, ang matatanda, gumawa ng mga bitag at sandata mula sa kawayan, ang mga kababaihan, naghanda ng pagkain at halamang gamot.

Si Berto, kahit pagod, mas lalong ginanahan. Tinuturuan niya silang huwag lang umasa sa lakas ng braso, kundi sa bilis ng isip at tapang ng puso.

“Hindi sukatan ang katawan, hindi rin ang itsura o tinig. Ang mahalaga: puso mo.”

Isang gabi, kinausap siya ni Mang Isko nang sarilinan.

“Anak… may isang bagay kang dapat malaman.”

“Ano po iyon?”

“Ang bato na hawak mo… hindi lang basta kapangyarihan. Nakaugat ito sa puso mo. Kung magpadala ka sa galit at takot, baka ito mismo ang bumaliktad at maging kasangkapan ng dilim.”

Natigilan si Berto.

“Ibig po sabihin… baka ako rin ang maging panganib?”

“Oo, anak. Kaya ang pinakamahalagang laban mo, hindi lang laban sa labas… kundi laban sa sarili mo.”

Gabi-gabi, iniisip ni Berto ang sinabi ni Mang Isko, takot na baka hindi sapat ang kanyang lakas, takot na baka sa huli, siya rin ang maging dahilan ng kapahamakan ng baryo, takot na baka sa kabila ng lahat, tingnan pa rin siyang “hindi sapat” dahil siya ay bakla.

Ngunit sa tuwing hinahawakan niya ang bato, naaalala niya ang yakap ni Lola Rosa, ang tingin ng mga bata sa kanya, at ang pagtanggap ng baryo.

“Hindi ko na laban lang ito. Laban nating lahat.”

Isang gabi, habang ang buong baryo ay natutulog, biglang nagdilim ang langit. Mabigat ang hangin, parang amoy ng paso at usok.

Sa gitna ng dilim, nagpakita ang nilalang sa panaginip ni Berto. Matangkad, matipuno, may balat na bakal at mata na apoy. Sa paligid niya, naglakad ang mga nilalang na parang anino, walang mukha, puro galit.

Tumayo si Berto, hawak ang bato.

“Sino ka?” sigaw niya.

“Ako si Ahriman” malamig na sabi ng nilalang.

“Ako ang galit na pinapakain ng takot, inggit, at pagkamuhi. At napakaraming galit sa baryong ito, Berto…”

Biglang sumugod ang mga anino kay Berto. Sinugod din ng mga kabataan, dala ang kawayan at apoy, pero tinamaan ng takot ang ilan at napaatras.

“Lalaban tayo! Hindi lang ako, tayong lahat!” sigaw ni Berto.

Itinaas niya ang bato, nagliyab ng pulang apoy, at sa unang hampas ng kanyang kamao, naglaho ang ilang anino.

Ngunit napakarami pa rin ang sumugod. Natumba si Berto, halos maagaw ang bato mula sa kanyang dibdib.

Habang nakahandusay, muling bumulong sa kanya ang tinig ni Ahriman:

“Hindi ka karapat-dapat, Berto. Bakla ka lang. Ang tingin pa rin nila, mahina ka.”

Nanlumo siya, at sa loob ng ilang segundo, naniwala siya.

Ngunit bigla niyang naalala ang tinig ni Niko, ang mga kabataan, at ang buong baryo na humawak ng sandata dahil sa kanya.

“Hindi. Hindi na ako nag-iisa.”

Bumangon si Berto, tinignan si Ahriman nang matalim, at sumigaw:

“Oo, bakla ako! Oo, may takot ako! Pero mahal ko ang baryo na ito, at kaya kong ibigay ang buhay ko para sa kanila!”

Nagliyab ang bato, mas maliwanag pa kaysa dati. Natunaw ang mga anino sa paligid niya, at napaatras si Ahriman.

Lumapit ang mga tao ng baryo, bitbit ang kanilang kawayan, apoy, at ang lakas ng loob. Hindi na sila umatras, tinulungan nila si Berto.

Si Mang Isko, kahit matanda, kinaladkad ang isang sulo, ang mga kabataan, sumugod at tinulungan si Berto na ipagtanggol ang bato.

Sa huling sigaw, itinaas ni Berto ang bato

“Hindi mo kayang talunin ang baryo na may pagkakaisa!”

Sumiklab ang pulang liwanag na parang araw sa gitna ng dilim. Napaatras si Ahriman, napasigaw, at naglaho ang mga anino.

Naiwan ang baryo, sugatan, pagod, ngunit buhay.

Humihingal si Berto, nanginginig ang kamay, ngunit napangiti nang makita ang mga tao sa paligid. Si Mang Isko, nakangiti kahit pawisan, si Niko, nakayakap sa kanyang binti, at ang buong baryo, tahimik na tumingin sa kanya, bakas ang paggalang.

Sa gitna ng katahimikan, sinabi ni Berto sa sarili, hawak ang bato at hawak ang kamay ng mga tao sa baryo

“Hindi lang bato ang lakas ko. Hindi lang ako. Lahat kami, dahil pag may pagkakaisa, kahit bakla pa ako, kahit ano pa kami… kayang labanan ang kahit anong dilim.”

FINAL CHAPTER

Narrator POV

Dumaan ang bagyo ng dilim, at muling sumikat ang araw sa baryo. Hindi man ganap na nawala ang takot, ang liwanag sa mga mata ng mga tao ang higit na namutawi ng pag-asa.

Si Berto, pagod at sugatan, ay nakaupo sa ilalim ng matandang puno ng balete, hawak ang bato na ngayon ay tila mas payapa ang tibok.

Maagang gumising si Berto. Kahit nanakit ang katawan, pinilit bumangon. Lumabas ng kubo at nakita ang baryo, mga kabataan, naglalaro ng takbuhan, hawak ang mga kahoy na espada na itinuro niya, si Mang Isko, nakaupo at nag-aalay ng dasal, nakangiti sa kanya, at si Niko, kumakaway mula sa di kalayuan.

“Kuya Berto! Turuan mo pa kami!” sigaw ng bata.

Napangiti si Berto, at sa kauna-unahang pagkakataon, walang bahid ng pagdududa o hiya sa ngiting iyon.

Pagdating niya sa gitna ng baryo, nadatnan niya ang mga tao na sina Mang Juan, Mang Isko, at maging ang dating mga mapanghusgang kapitbahay. Tahimik silang nagkatitigan.

“Berto,” panimula ni Mang Juan, may bakas ng hiya at galang,

“Patawad kung hindi ka namin nakita noon… pero ikaw ang nagligtas sa amin. Hindi lang dahil sa bato kundi dahil pinalakas mo ang loob naming lahat.”

May luha sa gilid ng mata ni Berto.

“Hindi ko rin po kaya kung wala kayo. Hindi lang po ako ang nagligtas… lahat po tayo.”

At doon, sa gitna ng araw, nagsimula ang mabagal ngunit totoong pagtanggap: hindi lang sa kanya bilang tagapagtanggol, kundi bilang Berto, isang bading, totoo sa sarili, at matapang.

Lumapit si Mang Isko, marahang pinatong ang kamay sa balikat ni Berto.

“Anak… handa ka na. Hindi dahil malakas ka, kundi dahil natutunan mong tanggapin kung sino ka.”

“Pero Mang Isko… natatakot pa rin po ako. Paano kung bumalik si Valentina? Paano kung bumalik si Ahriman?”

Ngumiti si Mang Isko, sabay tingin sa paligid, sa baryo, sa mga kabataan, sa mga matatanda.

“Tingnan mo sila. Noon, ikaw lang ang tumatayo. Ngayon, kahit wala ka, lalaban sila. Ang tunay na bayani, anak, hindi lang nagpapalakas para sa sarili, kundi nagpapalakas ng loob ng iba.”

Pagdating niya sa kubo, nadatnan niyang naghahanda ng pagkain si Lola Rosa. Niyakap siya ng matanda, mahigpit at puno ng pagmamahal.

“Anak… natupad na ang sinasabi ko noon, ’di ba? Ang puso mong hindi natatakot magmahal… ang siyang magiging lakas mo.”

“Lola, salamat po. Kung hindi po kayo… baka sumuko na po ako noon pa.”

“At kung wala ka, baka sumuko na rin ang baryo.” sabi ni Lola Rosa, sabay haplos sa kanyang pisngi.

Sa sumunod na mga gabi, nanatili siyang nagbabantay. Pero hindi na siya mag-isa, kasama niya ang ilan sa mga kabataan, si Mang Isko, at maging ang ibang matatanda.

Nagkakatuwaan sila habang nagbabantay, nagtatawanan kahit gabi na, at tuwing tahimik, titingin si Berto sa langit at sasabihin sa sarili

“Totoo pala… mas madali ang laban kapag alam mong hindi ka nag-iisa.”

Isang gabi, nanaginip ulit siya na nasa gitna siya ng dilim, hawak ang bato na nagliliyab.

Sa harap niya, muling nagpakita si Valentina, at sa likod nito, si Ahriman. Nakangisi, binulong sa kanya

“Berto… kahit ano pang gawin mo, ang mundo, huhusgahan ka pa rin.”

Sandaling natakot si Berto, pero sa panaginip, sumiklab ang bato, at sa paligid niya, nagpakita ang baryo, si Niko, si Mang Isko, si Lola Rosa, at lahat ng tinulungan niya.

“Oo, bakla ako. At tanggap ko na. At hindi niyo na ’yan kayang gawing kahinaan ko.”

Sa sagot na iyon, naglaho ang anyo nina Valentina at Ahriman sa dilim. Nagising si Berto, hawak ang bato sa dibdib at ramdam niyang mas magaan ito kaysa dati.

Pagmulat niya, sumikat ang araw at sa unang pagkakataon, walang bigat sa dibdib niya. Lumabas siya ng kubo, at nakita ang baryo na nagtatanim, nagtutulungan, at may mga batang tumatakbo papunta sa kanya.

“Kuya Berto! Turuan mo pa kami!” sigaw ng mga bata, sabay tawa.

Niyakap niya ang isa sa kanila, at sa gitna ng kanilang halakhak, napangiti siya nang malalim.

“Oo… turuan ko pa kayo. Hanggang kaya ko.”

Lumapit siya kay Mang Isko, na nakaupo sa tabi ng puno ng balete.

“Mang Isko, ano na pong mangyayari sa bato?”

“Mananatili ito sa iyo… hangga’t ang puso mo ay totoo. Hindi ito batong ibinibigay lang sa malakas; ito’y ipinagkakaloob sa may pusong marunong magmahal, kahit masaktan.”

Tumango si Berto, at sa puso niya, naramdaman niya: hindi lang ito responsibilidad, kundi isang regalong dapat alagaan.

Isang hapon, tinipon ng buong baryo si Berto sa gitna. Tahimik, halos lahat nakatingin sa kanya.

Lumapit si Mang Juan, may dalang puting tela, at ibinalot ito sa balikat ni Berto, parang kapa.

“Hindi man kami marunong gumawa ng tropeo, pero… nais naming malaman mo na ikaw ang bayani namin, hindi dahil sa bato, kundi dahil tinuruan mo kaming lumaban at magmahal.”

Naluha si Berto.

“Maraming salamat po. Pero sana, makita niyo rin na bayani rin po kayo.”

Sa dapithapon, nakaupo si Berto sa tabing-ilog, hawak ang bato.

“Maraming salamat sa’yo… dahil hindi mo lang ako binigyan ng lakas, tinulungan mo akong tanggapin kung sino talaga ako.”

Sa huling pagkakataon, pinikit niya ang mata, at sa pagmulat niya, nakita ang repleksyon niya sa tubig, sugatan, may pilat, pero may ngiti, at ang ngiting iyon ay totoo, buo, at malaya.

At sa gitna ng huling sinag ng araw, bumulong si Berto sa sarili, hawak ang bato at tinig na puno ng tapang at pagmamahal

“Ako si Berto at ito ang baryo ko, ang pamilya ko, at ang mahal ko. At kaya kong ipaglaban ito… hanggang dulo.”

EPILOGUE

Narrator POV

Lumipas ang maraming taon mula noong nagapi ni Berto at ng baryo si Valentina, si Ahriman, at ang dilim na minsang sumubok sirain ang kanilang pagkakaisa.

Nagpatuloy ang buhay, bumalik ang katahimikan pero hindi na gaya ng dati. May iniwang bakas ang mga laban na iyon, mga pilat, mga alaala, at higit sa lahat… pag-asa.

Isang umaga, dumating ang grupo ng mga kabataan mula sa kalapit na bayan. Bitbit nila ang kamera, kwaderno, at tanong sa puso.

“Narinig po namin ang kwento tungkol kay Berto… totoo po bang siya ang tagapagdala ng bato?” tanong ng isa, may kislap sa mata.

Tumango ang isa sa matandang taga-baryo na si Niko na ngayo’y matanda na rin, may puti nang buhok, ngunit bakas pa rin ang lambing at sigla.

“Totoo, mga apo… siya ang naging tagapagtanggol namin. Pero higit pa roon, siya ang nagturo sa amin kung paano maging matapang kahit takot, at magmahal kahit masaktan.”

Dinala ni Niko ang mga kabataan sa ilalim ng matandang puno ng balete, kung saan nakaukit sa bato ang pangalan

Berto, Ang Aming Tagapagtanggol

“Hindi ang bato ang nagbigay ng lakas niya, kundi ang puso niyang marunong magmahal.”

Sa harap ng batong iyon, nag-alay ng bulaklak ang isa sa mga kabataan.

“Totoo po bang bakla siya?” tanong ng isa, mahinahon.

Ngumiti si Niko, may luha sa mata:

“Oo, anak. At iyon ang isa sa pinakamahalagang bahagi niya. Hindi niya itinago na niyakap niya iyon. At doon niya nahanap ang pinakamalakas na lakas.”

Sa gabi, naupo ang mga kabataan sa paligid ni Niko. Sa liwanag ng lampara, ikinuwento niya ang lahat

Ang batang Berto na madalas pagtawanan

Ang Berto na natutong lumaban hindi lang gamit ang kamao, kundi gamit ang kabutihan

Ang Berto na kahit sugatan, tumayo para sa baryo, at natutong tanggapin ang sarili, kasama ang kanyang pagiging manly gay.

Habang ikinukwento niya, nakita ng mga kabataan ang bituin sa langit at tila mas maliwanag iyon sa lugar na iyon.

“Hindi naiwan sa amin ang bato,” sabi ni Niko, pinapahid ang luha.

“Dinala niya iyon hanggang sa huli… pero ang naiwan niya sa amin, higit pa, at ito ang mga aral na maging totoo ka sa sarili mo. Ang aral na kahit ano ka pa kung puso mo’y puno ng pag-ibig, kaya mong maging bayani.”

Isa sa mga kabataan, isang binatang may malumanay na kilos at mahinang tinig, yumuko at bumulong

“Salamat po, kasi… kagaya ko po siya.”

Ngumiti si Niko, at marahang hinaplos ang balikat ng bata.

“Anak, huwag mong ikahiya. Dahil baka ikaw ang susunod na magbibigay ng pag-asa, gaya ni Berto.”

---

Sa umaga, ang baryo ay buhay na buhay, ang mga bata, naglalaro sa ilog, mga kabataan, nagtutulungan mag-ani, at sa gitna, ang kwento ni Berto, paulit-ulit na ikinukwento, bilang alamat, bilang katotohanan.

Ang dating baryong takot humarap sa dilim, ngayo’y baryong nagtuturo ng tapang at pagtanggap.

Sa dulo ng araw, nag-iisa si Niko sa ilalim ng balete, hawak ang lumang pulang bato na iniwan ni Berto bago siya namaalam. Kumikinang pa rin ito pero hindi kasing liwanag ng dati, pero sapat para ipaalala

“Berto… salamat. Dahil minulat mo kami. Hindi mo lang kami iniligtas sa halimaw… iniligtas mo rin kami sa sarili naming takot.”

At ipinikit ni Niko ang mata, at sa hangin, parang narinig ang tinig ni Berto

“Wala na ang bato… pero ang pag-asa, nasa inyo na.”

At sa baryo, sa bawat pagdapo ng araw, at sa bawat tibok ng puso ng mga bagong henerasyon, nanatiling buhay ang alaala ni Berto

Isang bading, bakla, sugatan pero matapang, hindi perpekto pero totoo at doon niya nahanap ang kanyang tunay na kapangyarihan, ang magmahal, kahit sa gitna ng dilim.

Pero ang hindi nila alam ay ang bato at si Berto ay naging isa, at ang kwento ni Darna and syang susunod na

tagapangalaga

ng batong pula.

Author’s Note

Maraming salamat sa pagbasa ng “Ang Bato ni Darna.”

Binuo ko ang kwentong ito bilang isang liham ng pag-asa para sa lahat ng minsan nang tinawag na “mahina,” “iba,” o “hindi sapat,” dahil lang sa kung sino sila at kung paano sila magmahal.

Si Berto ay kathang-isip, pero ang pinagmulan ng kanyang kwento ay totoo, ang takot na hindi matanggap, ang sakit na marinig ang pangungutya, ang hirap na tanggapin ang sarili, at higit sa lahat, ang pag-asang balang araw, may makakakita rin ng ating tunay na halaga.

Gusto kong ipakita na walang iisang hulma ng pagiging bakla, at lalong hindi nito inaalis ang pagiging matapang o pagiging bayani. Si Berto ay bakla at matipuno, malakas ang katawan, may pilat, at may pusong marupok. Gusto kong ipakita na ang tapang at pag-ibig ay hindi nasusukat sa hitsura, tinig, o kilos. Nanggagaling ito sa puso.

Ang bato ay simbolo lang ng pagdududa na bumibigat sa dibdib, ng takot na baka hindi tayo tanggapin, pero kapag natutunan nating yakapin ang sarili nating kwento, nagiging gabay at lakas ang parehong bato na akala natin ay pabigat lang.

Para sa batang katulad ni Berto, na baka hanggang ngayon ay nagtatago, dahil takot mahusgahan, para sa mga taong nakaranas na masabihan ng “hindi ka bagay,” “hindi ka totoo,” o “kahinaan ang pagiging ikaw.”

At para rin sa atin lahat, na minsan naging katulad ng baryo ba nahulog sa takot at panghuhusga, pero natutong magbago at magmahal.

Hindi ang bato ang bayani sa kwento kundi si Berto mismo, dahil pinili niyang maging totoo at magmahal, kahit masakit. At tayong lahat, baka wala man tayong pulang bato, pero may puso rin tayong kayang maging sandigan ng iba.

Ang tunay na bayani, hindi ang pinakamalakas, pinakamabilis, o perpekto kundi ang may pusong marunong magmahal, kahit sugatan, kahit takot, kahit tinatawanan ng mundo.

Maraming salamat sa paglalakbay na ito. Nawa’y magliwanag ang puso mo, gaya ng pagliwanag ng bato ni Berto.

Yours truly                           ~ Chakasalsal

My Social Media Accounts

Wattpad: Chakasalsal

FB: Lapitan Moko

Instagram: Lapitan Moko

Youtube: Jojo Brillantes