Panimula (ᜉᜈᜒᜋᜓᜎ)

Panimula

ᜉᜈᜒᜋᜓᜎ

Nabihag kita sa simula, ngunit sa huli’y ako pala ang tunay na lumusot sa patibong. Hindi makawala sa pagkaakit at tuluyang bumigay, lubusan.

Samahan mo ako, Aparo. Pareho nating huwag pakawalan ang isa’t isa. Bubuuin natin ang bawat pagkukulang, kung mayroon man, dahil tiyak ako na dahil nasa piling na kita ay narating ko na ang pinakatuktok ng kalangitan. Biyaya ka na ng labis.

Dadalhin kita sa bawat lupain na iyong ninanais. Makasama lang kita sa pagdamdam ng bawat tibok ng aking puso, at pintig ng aking pulso.

Lumiyab man ang mga tala at bumagsak sa ating kinaroroonan, sasamahan pa rin kita hanggang sa kamatayan.

Ano pa ba ako, kung ikaw lang ang natatanging buhay ko.

ᜇᜃᜓᜋ᜔

(Dakum)

Paalala (ᜉᜀᜎᜎ)

Paalala

ᜉᜀᜎᜎ

Ang mga tao, bagay at kaganapan na matatangpuan sa nobelang ito ay hindi totoo at likhang isip lang. Kung sakaling magalit kayo sa akin dahil hindi akma ang mga bagay na nakasaad dito kumpara sa tunay na nagkaroon noong unang panahon ng Pilipinas, iyon ay dahil gawa-gawa ko lang po ito. Konteksto pa rin ang Pilipinas noong unang panahon ngunit hindi dito binase ang kabuuan ng istorya.

Ang kung nagtataka kayo kung bakit, takot kasi akong magkamali sa pagsasaad ng mga bagay-bagay noong araw. Nakakahiya kapag nagkataon. Kaya sinubukan kong gumagawa-gawa nalang ng mga bagong bagay-bagay, nang sa gayon ay hindi ko na kailangan mag-research para dito.

Salamat ᜐᜎᜋᜆ᜔.

I

ᜁᜃᜂᜈᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ika-unang Kabanat

a

“Pinuno, tuyo na po ang pinagkukunan natin ng inumin. Nauuhaw na ang buong nayon! Hinihintay po namin ang desisyon niyo. Nagkakasakit na po kami dahil wala kaming mainom.”

Tanghaling-tapat at sobrang init ang ibinubuga ng araw, dahilan para pagpawisan ako hindi lang sa kaba.

Pabalik-balik akong naglakad habang pinanunuod ako ng maraming tao. Nababalisa. Pinakikinggan ang mga hinaing ng taumbayan. Nagsalita na rin si Luwad tungkol dito, siya kasi ang nagsisilbing tagapaghatid ng problema sa panananim.

Nasa likod niya lang ang mga manananim ng aming nayon. Kapwa nakikiprotesta sa problema. Dumalo din sa pagpupulong ang iba pang mga ordinaryong mamamayan na nauuhaw dahil sa kawalan ng tubig.

Wala tuloy kaming panangga sa alinsangan kun’di ang mga abanikong yari sa tuyong dahon ng niyog.

“Hindi yan pwedeng mangyari! Noong nakaraang limang araw lang ay bumuhos naman ang malakas na ulan, ’di ba? Wala pa tayo sa panahon ng tagtuyot. Napakaimposible!” ani ko.

Patuloy akong nag-iisip kung ano ang dahilan ng katuyuan ng ilog, ngunit wala ni isang ideya ang sumagi sa aking isipan. Pinaparusahan ba kami ng mga diyos sa langit? Sa anong dahilan ba?

“Malulutas lamang siguro ito kapag nalaman natin ang puno ng mga pangyayari. Sa ngayon, hayaan niyo muna akong mag-isip. Pwede ba umalis muna kayo,” sabi ko sa kanila. Labis lang akong naguguluhan kapag nakikita ko yung mga hitsura nilang parang bigong-bigo. Wala ba silang tiwala sa’kin?

“N-naku, sa katunayan nga po pinuno, alam na po namin ang dahilan. Nanghingi na po kasi kami ng tulong sa mga edukadong tao dito sa nayon natin. Siniyasat nila yung ilog, at anila, hinarangan daw ng ating karatig-nayon ang daluyan ng tubig kaya nahito ito doon,” medyo nanginginig niyang saad.

“Bakit naman?!”

Nangunot ang nuo ko. Ano naman ang kanilang dahilan para gumawa ng ganitong pamiminsala sa aming lupain. Humahanap ba sila ng sarili nilang gulo? O sadyang makikitid ang kanilang utak upang isipin na sa ganitong paraan nila masosolo ang ilog na pinaghahatian namin?

“O, siya! Maaari na kayong umalis sa’king harapan. At ikaw, Luwad, inuutusan kita tawagin si Adamin at papuntahin siya dito sa aking balay.”

“Masusunod, pinuno.”

Tumango lamang ako at tumalikod upang ihanda ang aking sibat at kalasag. Ihahanda ko lang ang aking sarili kung piliin man nila na kami’y kalabanin sa gitna ng aming pag-aayos. Hindi ko ito sisimulan sa digmaan, susubukan ko munang ayusin kung ano man ang dahilan kung bakit nila ito ginagawa.

“Pinuno, ipinatatawag niyo raw po ako,” ani ng aking kapatid sa aking likuran. Napalingon ako sa kaniya.

“Sinabi ko na sa’yo ’di ba, huwag mo na akong tawaging pinuno. Hindi ko ikinararangal na marinig ’yan, Adamin, dahil kapatid kita at hindi isang hamak na alagad.”

Umiling lang siya sa’kin.

“Hindi naman sa ayaw kitang maging kapatid, ngunit kapag narinig ako ng ibang tao na tinawag kitang ‘kuya’, baka isipin pa nila na hindi kita ginagalang. Kaya dapat ay masanay ka na, pinuno ,” pabiro niyang tawag sa akin habang nakangiti. “Anlayo na kasi ng narating mo! Hindi na talaga kita mapapantayan.”

Tumawa lang ako sa kaniya. “Hindi na bali basta ang hindi ko lang matatanggap ay ang mga haka-haka nila tungkol sa’yo. Sabihin mo sa akin kung may naninira sa’yo dito sa nayon! Maaari ko silang patawan ng parusa,” seryoso sabi ko sa kaniya.

Mabilis siyang umiling sa’kin. “Huwag na, pinuno! Nais ko lang din maging patas sa kanila. Ayoko lang na sabihin nila na tumataas ang ranggo ko dahil sa’yo. Kailangan kong gumanap bilang isang ordinaryong mamamayan na kasapi ng hukbo… at lahat ng mga mandidirigma, tinatawag kang ‘sagrado’ sa bayan. Ngayon mo sa’kin sabihin na hindi kita dapat galangin at itrato lang bilang kuya. Tsk.”

Sabay kaming tumawa sa sinabi niya.

Noong mga araw na isa pa lang akong heneral, madalas pa kaming magkasama at nagkakaroon ng mga kaswal na pag-uusap. Pero nung pumanaw si Ama ay ako ang ipinalit kahit hindi pa niya ako kasing-galing sa pamumuno.

Kaya’t masakit isipin na ang sarili mong kapatid na naging kaibigan mo sa buong buhay mo ay hindi mo na dapat kausapin tulad ng nakagawian. Siya nalang ang natitira kong pamilya kung tutuusin.

Kung sakali ay tatanggalin ko na sa sistema ang hindi pantay na pagtingin sa mga mamamayan.

“May kailangan akong gawin kaya kita pinapatawag.”

Mabilis na naging seryoso ang kaniyang mukha na para bang handa na sa ipag-uutos ko.

“Gusto kong samahan mo ako para kausapin ang karatig-nayon na nagharang sa ilog na pinagkukunan natin ng tubig. Natutuyuan na tayo ng inumin. Dapat natin silang pakiusapan na tanggalin nila ang harang sa ilog kung saan dumadaloy ang natatangi natin pinagkukunan ng tubig.”

Nanlaki ang kaniyang mga mata sa balita.

“May alam ba kayo kung ano ang naging rason nila?”

“Malay ko ba kung ano ang dahilan nila, Adamin. Wala akong kilalang kahit sinong tiga-roon. May kalayuan din naman kasi sa atin yung nayon na ’yon. Wala naman tayong ginagawa sa kanila kung tutuusin kaya susubukan ko silang kausapin para malaman kung ano ang dapat gawin para tanggalin na nila yung harang.”

“Ngunit pinuno, may alam ako tungkol sa kahariang iyon!” masigla niyang sabi. Gusto kong pakinggan ang kaniyang sasabihin.

“Sabihin mo sa’kin!” sabi ko. Buti nalang at may alam si Adamin.

“Kilalang-kilala sila, pinuno! Marami silang yaman at lubos silang makapangyarihan. Pero kilala din sila sa pagiging makasarili at pang-aabuso ng iba pang mga nayon na nakapalibot sa kanila. Ilang digmaan na ang kanilang naranasan at lahat ng iyon ay kanilang pinalunan. Malawak na ang kanilang mga lupain dahil sinakop na nila ang iba sa mga nayon na pinaslang nila!”

Umiling ako nang dumaan sa isip ko ang pag-atras sa planong ito. Ano pa bang ibang paraan para maresolba ang problemang ito? Wala! Dahil yung ilog na yun mismo ang natatangi namin pinagkukunan ng tubig. Wala kaming bukal, talon, lawa at iba pang anyong dagat sa paligid.

“Dapat tayong mag-ingat dahil hindi maganda ang ugali ng kanilang pinuno. Pero sa tingin ko, hindi sapat na sila ang magsimula ng gulo. Marahil tingin nila ay lubos na silang makapangyarihan!”

“Kung gan’on, ang kailangan nating gawin ay magtiwala sa isa’t isa. Dalawa lang ang ating pagpipilian, ang mamatay sa uhaw o mamatay sa digmaan. Walang mangyayari kung nandito lang tayo at hahayaan ang kanilang pagiging gahaman!”

Tumango siya sa’kin bilang pagsang-ayon. “Kung gano’n, magtitiwala ako sa inyo, pinuno. Alam kong hindi mo kami bibiguin.”

Kailangan ko nang kumilos!

Dapat kang maging magaling na pinuno, Aparo. Pantayan mo ang galing ng ama mo, kun’di ay madidismaya ang lahat sa’yo.

Huminga ako ng malalim at inisip na simple lang ang aking gagawing pangungumbinsi sa isang mabangis na nayon.

Kakausapin ko lang sila at maaari na kaming makakuha ng tubig.

“Susulong tayo… sa maayos na paraan, Adamin. Pero kapag may ginawa na silang masama, tsaka lang tayo susugod para patayin sila.”

Pagkakataon mo na ito, Aparo. Patunayan mo sa kanila na nananalaytay sa iyong dugo ang galing ng iyong mga ninuno.

II

ᜁᜃᜎᜏᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalawang Kabanata

Tirik pa rin ang araw nang magsimula kaming lumisan. Sinundan namin ang kahabaan ng ilog. Gumuguhit ang kaunting takot sa aking kalamnan nang makita ang dalawang tore na nakatayo na matatanaw sa malayo. Kung susukatin pa naman ito ay katumbas na nito ang apat na pinagpatong-patong na tahanan sa laki.

“Mga kasama, doon nalang tayo sa ilog dumaan, tutal wala naman nang umaagos na tubig doon. Kapag natanaw nila tayo na papalapit sa kanila, baka sugurin nila tayo dito,” sabi ko sabay turo sa dalawang poste na nakita ko. “Kapag malapit na tayo sa kanila, ’tsaka natin sila kausapin at ipakita na wala tayong balak na lusubin sila.”

Sumang-ayon silang lahat. Dahan-dahan kaming naglakad patungo sa tuyong ilog. Maraming mga talahib at iba pang mga matataas na damo ang nakapaligid sa amin kaya maaaring hindi nila kami matanaw.

Nakayuko kaming naglalakad sa maputik na tuyong ilog. May mga tumatalong pang mga isda na nawalan ng malalanguyan. Ang iba namin kasama ay humuli ng ilan sa mga ito at itinali sa kanilang mga bahag. Bakit sila may dalang panali?

“Itigil niyo muna ’yan. Ituon niyo muna ng pansin yung paglalakad,” sabi ko. Mamaya baka sa kakalakad nila ng pabalik-balik para makakuha ng isda ay makatapak sila ng sulib. Ayokong may kasama akong iika-ika kapag nandoon na kami sa kabilang nayon.

Sa wakas ay natunton na namin ang pinakadulo nito, kung saan matatagpuan ang isang dambuhalang pinagtumpak-tumpak na mga malalaking bato na humaharang daluyan ng tubig. Hindi ko mapigilang matawa nang makita ito.

“Anong klaseng pag-iisip ang meron sa pinuno nila para maisipan nila itong gawin? Hindi ko maipaliwanag kung anong uri ito ng kasakiman,” sabi ko. Napansin ko ang kanilang mahinang pagtawa dahil din sa nasaksihan nila.

“Kahibangan nga po iyan, pinuno,” ani ng isa namin kasamahan. Alam ko na ang tinutukoy niya ay yung kung sino man ang nag-utos para gawin ito.

Napailing ako at natawa ng bahagya. Madalang lang ang ulan ngayon ngunit kapag nangyari man ay aapaw din ito agad. Dito rin tutungo ang tubig. Pero hindi pa yata ngayon ang panahon ng tag-ulan kaya hindi na namin hahatayin na umapaw ito dahil hindi pa mangyayari ’yon sa ngayon.

Ito na yata ang pinakahibang na paraan ang nakita ko sa tanang buhay ko. Nagpakahirap siguro sila para pagpatung-patungin ang mga malalaking bato at siniguradong walang makakatakas na tubig. Hayop na ’yan!

“Diyan lang kayo!”

Napatigil ang aking buong katawan nang may sibat ang nakatutok sa aking leeg, nanggaling ito sa aking likod. Nagdulot ito ng maliit na sugat. Lumingon ako ng bahagya upang makita kung sino ang mga sumita sa amin.

Nilapitan kami ng mga malalaking tao na may hawak na sibat. Madilim na kayumanggi ang kanilang balat at marami silang mga tao.

Nanindik ang aming mga balahibo dahil sa kanilang kakaibang katangian. Para silang mga taong nangangain ng kapwa nila tao. Mas matangkad pa sila sa akin ng tatlong dangkal. Iba-iba ang kulay ng kanilang bahag at ang mga disenyo nito. Marami silang marka sa katawan na inilalarawan ang mga iba’t ibang elemento na matatagpuan sa kalikasan tulad ng araw na nakaguhit sa kanilang mga mukha. Mga alon ng tubig at marami pang iba. Matingkad ang kanilang mga kolorete kumpara sa amin.

Waring nanunusok ang kanilang mga mata dahil sa matatalim nilang titig na animo’y nagbabanta na kahit anong oras ay maaari nila kaming paslangin, isa-isa, dito mismo sa aming kinatatayuan.

“Hindi kami nagpunta rito upang manggulo. Nais lang namin na-”

Pinutol ng isa sa kanila ang aking sinasabi sa pamamagitan ng kaniyang malakas na boses. Nagulat pa ako.

“Wala na dapat kayong idahilan. Nahuli na namin kayo! Ang panhihimasok ay panghihimasok! Nagpakita kayo ng kilos na maaaring maging banta sa amin. Sumama kayo, mga lapastangan!”

Mabuti nalang at hindi ko naidala ang aking mga alahas na nagsisilbing palamuti at pagkakakilanlan ko bilang isang maharlika. Mahalaga na hindi nila batid na isa akong pinuno dahil maaari nila akong gamitin upang pagbantaan ang aming nayon.

Napalingon-lingon ako sa aking mga kasamahan at nakita ang busangot sa kanilang mga mukha. Kahit ako rin naman, nadidismaya sa nangyari.

“Bilisan niyo,” utos ng isa kanila.

Pinalakad kami papunta sa kanilang teritoryo habang tinututukan kami ng sibat. Mas higit ang kanilang bilang kumpara sa amin na lalabing-lima lang. Dapat pala, marami din akong kinuhang hukbo para mapantayan ang bilang nila, pero sabi nga ni Adamin, malakas sila. Panigurado, marami pa silang kawal sa loob ng kanilang teritoryo.

Pero para sa kanilang kaalaman, kami ang tunay na napinsala sa walang kabuluhan nilang gawain. Ngayon, naipit na kami, pero hindi pa dito magtatapos ang lahat. Dapat magpanggap lang ako bilang ordinaryong kawal.

Sa paglalakad ay natunton namin ang isang malaking tahanan na yari sa bato at iba’t ibang uri ng punong kahoy. Ang pagkakaiba ng mga kahoy na ginamit ay nagsisilbing disenyo na kaakit-akit sa paningin. Kaunti lang ang mga bintana ngunit mayroon itong mga saraduhan.

At ang pinakamagandang disenyo sa lahat ay ang mga nakaguhit na mga tatsulok, parisukat, mga dahon at mga bulaklak na disenyo na kulay ginto na nakaukit sa pader na kahoy.

Makapal ang bubong na kugon sa itaas. Mas mataas pa sa dalawang tore na nakita namin malapit sa ilog ang tahanang ito.

Maharlika man ako ngunit hindi pa ako nakakakita ng ganito sapagkat simple lang ang aking tahanan. Kakaunti lang naman kasi kaming naninirahan sa iisang bubong.

Nang pumasok na kami sa loob ay sumisigaw sa kagarbuhan ang mga gamit na nakapalibot sa amin. Ang mga banga na puti na may mga nakaguhit na bughaw bilang disenyo. Wala akong alam kung saan yari iyon sapagkat ang alam ko lang ay ang mga banga ay tanging gawa lamang sa kayumangging putik na karaniwan kong nakikita. Bukod pa roon ay marami pang mga namumukod tanging mga kagamitan na ngayon ko lang nakita sa tanang buhay ko. Maaaring sobrang yaman ang pinuno nila upang magmay-ari ng mga ganitong kasangkapan.

Sa dulo ng tahanan ay may pulang kurtina at waring may nakakubli sa likod no’n. Maaaninag ang anino ng isang lalaking may malaking pangangatawan na nakaharap sa amin.

Sino kaya ’yon? Iyon na ba ang pinuno nila? Ano ba at bakit siya nakatago?! Anong meron sa likod ng kurtina na kaniyang ikinukubli?

“Nagbalik na po kami, Pinuno.”

“Batid ko nga. Pansin ko rin na may dala kayong panauhin. Nais ko silang makilala.”

Talaga bang ayaw niyang ipakita ang kaniyang mukha sa kaniyang mga panauhin… bihag pala. Walang panauhin ang tinatrato ng balbal. Dumalo kami na nakabantay ang kanilang kawal at tinututukan kami ng mga sandata. Iyon ba ang matatawag na pagtanggap sa isang panauhin?

Para kaming mga ligaw na hayop na hinuli.

Nakita kong gumalaw ang anino sa likod ng kurtina. Napapansin ko ang pagtayo nito at biglang lumabas ang kamay sa pagitan ng dalawang makabilang kurtina. Unti-unti niya itong hinawi para ipakita ang kaniyang sarili.

III

ᜁᜃᜆ᜔ᜎᜓᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikatlong Kabanata

Sa likod ng kurtina ay nagpakita ang isang matangkad at makisig na lalaki. Kulay tanso ang kaniyang pantay na balat na kumikinang habang tinatamaan ito ng takas na sinag ng araw. Sumisigaw ang kaniyang pagiging brusko malaking pangangatawan at sa makapal na katad niyang bahag na maharlika lang ang tanging nakakapagsuot.

May mga marka siyang puti at ginto sa kaniyang balat, katulad ng mga alagad niya. Marami siyang gintong palamuti sa katawan na matatagpuan sa ulo, balagat at baywang.

Ang lahat ay lumuhod sa kaniyang harapan, ang mga kawal na humuli sa amin at mga alipin na kasalukuyang pabalik-balik na naglalakad dahil abala sa pag-aayos ng mga gamit sa paligid. Agad ding nakisabay kaming mga nabihag.

“Sino naman ang mga taong ito? Bakit niyo sila dinala sa pamamahay ko?”

Malalim ang kaniyang boses habang seryoso ang kaniyang pagtanong sa aming harapan. Walang may isa sa amin ang nagsalita hanggang sa humakbang ang isa sa mga dumakip sa’min upang tumugon.

“Pinuno, nahuli namin sila sa ilog kung saan tinabunan natin ng maraming bato. Nadatnan namin silang nagtatago roon at para bang nagpaplano ng mga hakbang kung paano nila tayo lulusubin.”

“Nasa amin ang kanilang mga dalang sibat at kalasag. Sapat na ’tong ebidensya para patunayan na may binabalak silang masama sa atin,” sabi naman ng isa pa sa kanila.

Tumango ang kanilang pinuno. Nagtama ang kaniyang paningin sa aking mga mata. Nagtitigan kami sandali, ngunit bago ko inihilis ang aking paningin ay para bang napansin ko ang kaniyang pamimilog ng mata, pagkatapos ay napalitan ito ng pagiging matalim.

Para saan ang mga makahulugang tingin na iyon? Ano naman kaya ang iniisip niya tungkol sa akin?

Sana hindi niya ako paghinalaan sa tunay kong katauhan.

“Nasaan ang pinuno niyo? Bakit hindi niyo siya isinama rito?”

Bigla akong napahinga ng maluwag. Ibig sabihin ay hindi niya alam kung sino talaga ako. Wala siyang kamalay-malay na isa sa amin ang pinunong nais niyang isama rito.

Naramdaman ko ang kanilang mga mata sa akin. Ang iba naman ay umiwas ang tingin upang hindi ako mahuli at mapaghinalaan. Marahan akong umiling upang ipabatid na huwag nila akong ituro. Ginawa ko ito sa pamamaraan na walang ibang may makakapansin maliban sa mga kasamahan ko.

Seryoso lang ang aking mukha at hindi naglalabas ng kahit anong emosyon ngunit  tumingin ako sa kanan at nakita ang isa kong kasamahan na binulungan ng isang kawal. Nakita ko ang panggagalaiti sa kaniya nito, samantalang nanginginig siya sa takot.

Pagkatapos no’n ay dahan-dahan siyang tumingin sa’kin. Napansin ito ng kawal at napatingin din sa direksyon ko. Marahan itong tumango. Huli na bago ko pinilig ang aking ulo upang hindi niya ako mapansin.

Patay na. Alam na ng panig nila kung sino ako. Masama ang kutob ko sa mga susunod na mangyayari.

Agad na tumabi ang kawal sa trono ng kaniyang pinuno.

“Pinuno, siya raw po ang hinahanap niyong pinuno nila! Mukhang nag-anyong dukhang kawal ang lalaking ito para hindi maitago ang kaniyang pagkakakilanlan bilang maharlika,” turo sa akin ng kawal. Lumingon ako sa aking kasamahan na nagturo sa akin. Nakayuko siya at napakagat sa kaniyang labi dahil sa pagkamuhi.

Mahabagin! Anong na ang dapat kong gawin ngayon?!

Mariin na tumitig sa akin ang pinuno nila at sinuri ang aking buong katawan.

“Ikaw ba talaga ang pinuno nila?” tanong niya, at sa aking pagtataka ay medyo huminahon ang kaniyang boses, ngunit malalim pa rin ito.

Tumayo ako mula sa pagkakaluhod ay magiting na tumindig.

“Oo, ako nga!”

Bahagyang umangat ang dulo ng kaniyang labi. Para ba siyang naaaliw sa akin.

Mukha ba akong katawa-tawa?

“Kung ganoon, bibigyan kita ng pagkakataon upang ipaliwanag sa akin ang pagpunta niyo rito. Dapat ko ba talaga kayong parusahan?”

“Sa tingin ko ay hindi. Nagkakamali kayo ng bintang!” matapang kong sagot.

Pinagaan ko ang aking lalamunan at umubo ng bahagya. Pinabatid ko sa kaniya ang tungkol sa ilog na kanilang tinakpan at kung ano ang dinulot nitong kapahamakan sa ka-nayon ko.

Kumurap siya at umiling.

“Alam niyo, nabalitaan ko kasi na ang nayon niyo ay nagkaroon ng masaganang huli ng mga isda sa ilog nitong mga nakaraang araw. Akin nga lang na ipinagtataka kung bakit kabaligtaran iyon sa naging lagay ng aming pangingisda. Sa amin unang umaagos ang mga nahuhuli niyo, kaya talagang kami ang mas may katapatan sa ilog namin.”

Ilog nila?

“Hindi ko maintindihan ang mga dahilan mo. Ano naman kung mas masagana kami kumpara sa inyo? Hindi pa rin sapat iyon na dahilan para pagtakpan ang ilong natin. Hindi lang kayo ang nagmamay-ari diyan. Hindi lang mga isda ang tanging pangangailangan namin. Nauubusan kami ng tubig na maiinuman.”

“Ano naman kung gano’n? Wala ka sa posisyon para hamakin ang aking naging desisyon.”

Umiling-iling ako sa kaniya. Sa katunayan, ang kaniyang naging desisyon ang tunay na naging sanhi ng lahat ng ito.

“Hindi niyo ikakaangat ang pananapak niyo sa amin. Kahit magdulot pa kayo ng tagtuyot, hindi niyo iyon ikakasagana.”

“Mali ka, hangal. Naging masagana kami sa lamang dagat ngayon kaya tumahimik ka!”

Umalingawngaw ang kaniyang sigaw sa buong tahanan. Pinipilit kong maging mukhang matapang at hindi nagpatinag sa kaniyang mga sinasabi, sinusubukang ilihim ang pangangatog ng aking binti.

Hangal… Ito ang unang beses na sabihan ako ng gano’n.

Nasa bingit kami ng panganib. Kung makasarili nga ng tunay ang kanilang pinuno ay maaaring isalang niya kami sa kamatayan. Kailangan pa ako ng aking mga tao at ang paghuli sa akin ay magdadala sa kanila sa kapahamakan. Maaari nila kaming gawing alila.

“Hindi kailanman ako nagkamali sa aking mga naging hakbang. Mas magaling ako sa’yo. Tandaan mo ’yan.”

Nanggagaliiti ako sa kaniyang kayabangan. Nais kong ilihis ang aking atensyon at kagatin ang labi upang ipakita ang hindi pagsang-ayon sa kaniya.

Huminga ako ng malalim at sinubukang tumugon.

“Wala akong balak na mailiitin ang kakayahan mo! Hindi ito ang tinungo namin. Ang nais lang namin ay ibalik niyo ang dating agos ng ilog namin!”

“Sa tono ng boses mo, mukhang mas ninanais mo pang magpanguna ng digmaan sa pagitan nating dalawa,” iyon lang ang sinabi niya.

“Hindi totoo ’yan. Hindi nga ako nagtawag  malaking hukbo para labanan kayo. Kaunti lang kaming nagtungo rito dahil nais nga namin talagang maki-usap sa inyo. Kung gusto talaga namin ng digmaan, ganoon na ba kami kahangal para hindi ito paghandaan?”

“Oo, hangal ka nga at hindi ko hahayaan ang sarili ko na mabilog sa mga sinasabi mo,” patinag niya sa aking mga dahilan. Nakikinig ba talaga siya sa’kin?

“Mas hangal ka,” simple kong sagot pambawi sa kanina pa niyang pang-iinsulto sa akin.

“Mas masagana kami kumpara sa inyo. Sa palagay ko ay sapat na iyon para sabihin na mas magaling ako sa makitid mong utak,” mariin niyang singhal.

“Ano bang pinagsasabi mo? Hindi ako nagpunta dito para makipaglokohan sa iyo–” bigla niyang pinutol ang aking sinabi.

“Kayo ang nagsimula ng lahat ng ito. Ang masasabi ko nalang ay: kung naapektuhan kayo, hindi na namin kasalanan iyon.”

Napapikit ako sandali at pinanliitan siya ng mata.

“Sakim ka nga talaga. Oo, hindi niyo kami responsibilidad pero dapat naman kayong magkaroon ng konsiderasyon sa amin. Idadaan nalang sana namin ito sa mabuting usapan, pero yung utak mo talaga may ubo!”

Nabigla ang lahat sa aking sinabi.

Huminga siya ng malalim na para bang kinakalma ang sarili at saka hinilot ang kaniyang sentido. Bakit siya pa ang galit sa amin?

“Ang drama mo. Huwag kang umakto na ikaw lang ang nahihirapan dito. Iniisip mo lang naman siguro ’yang sarili mo,” mariin kong sabi. Nanatili lang ang galit niyang ekspresyon. “Galit ka? Bakit ’di mo ’ko saktan? Suntukin mo ’ko, ungas!” hamon ko sa kaniya at ipinakita ko ang aking kamao sa ere.

Napatikom din ang kaniyang kamao habang lumalapit siya sa’kin. Agad akong naalarma dahil alam ko ay susugurin niya ako para masaktan. Pero bago niya pa magawa iyon ay inunahan ko na siya.

Sinipa ko siya sa kalamnan.

Agad siyang natumba at sapo ang kaniyang tiyan na namimilipit sa sakit. Nais ko siyang tawanan ngunit wala ako sa panahon na pwede akong lumigaya. Kailangan kong magseryoso.

Malakas ang kaniyang pag-aray na umalingawngaw sa buong paligid.

Lumingon ako upang tingnan ang aking mga kasamahan. Ngunit huli na ang lahat nang maramadaman ko na may sumuntok sa akin. Imposibleng yung mayabang na pinuno ang gumawa nito ngunit hindi ko naman alam kung sino. Maaaring isa sa mga kawal niya.

Naramdaman ko ang pag-untog ng aking ulo sa muwebles. Nilamon bigla ng dilim ang aking paningin at wala nang ibang naalala pagkatapos no’n.

IV

ᜁᜃᜀᜉᜆ᜔ ᜈ ᜃᜊᜈᜆ

Ikaapat na Kabanata

Nasaan ako?

Marahan akong bumangon sa maputik na lapag. Tumatama sa mga mata ko ang sinag ng araw na malapit nang lumubog. Nanlabo ang aking paningin dahil dito kaya sinubukan kong kusutin ang ang aking mata.

Nakita ko ang aking sarili na nakakulong sa isang maliit na kulungan na gawa sa makapal na kawayan.

Laking gulat ko nang makita na nasa nayon ako mismo, nakakulong sa harap ng aking mga tao. May dalawang malalaking batay ang katabi ng aking kulungan at mariin ang kanilang tingin sa akin na parang kahit saglit ay maaari akong makatakas.

Agad akong tumayo ng tuwid mula sa pagkakaupo dahil sa sobrang pagkagulat.

Bakit nila ito ginawa sa akin at sa nayon? Balak ba nila na pahiyain ako sa harapan ng aking mga pinaglilingkuran? Isa itong matinding kahihiyan na mahirap takasan. Ang pagkakakulong ko na parang bihag na may nagawang malaking kasalanan at hinahatulan ng mahigpit na kaparusahan.

“Amin na ang lugar na ’to. Lahat ng mga naninirahan dito ay magiging alipin na namin at wala kayong magagawa para pigilan kami,” ani ng pinuno ng karatig-nayon na nasa likuran ko lang pala. “Hawak ko na ang inyong pinuno. Sa akin na rin siya.”

Hindi ko kayang marinig ang kaniyang sinabi. Para bang kinuha na niya ang aking dangal at isa na ako sa magiging tuta niya.

Tama na. Masyado na itong hindi maganda.

Lumingon ako sa kaniya, at tumalima din ang tingin niya sa’kin. Bakas sa kaniyang mukha ang pagkagalak at pagkaaliw sa nasasaksihan. Ito lang ba ang gusto niya? Hindi ko maintindihan kung bakit niya ito nagugustuhan. Kung sa bagay, magkakaroon na siya ng mga bagong alipin, ngayon.

Kahit kailan ay hindi ako nangmaliit ng aking kapwa at pabagsakin ito ng walang dahilan. Iyon ang ginagawa niya sa’kin ngayon. Hindi ako makapaniwala na sa ganito hahantong ang lahat. Iba ang naging pakay ng pagpunta namin sa kanila ngunit bakit sa ganitong paraan naman kami nakauwi.

Mga diyos at diyosa sa kalangitan, bigyan niyo po kami ng kapatnubayan sapagkat kasalukuyan kaming nasa bingit ng pagbagsak.

Nakita ko rin ang mga kasamahan ko kanina na isinama ko sa karatig-nayon. Nakatali ang kanilang mga pulso at bukong-bukong habang nakaluhod. Nakayuko din sila sa kahihiyan. Kasama din ang kapatid ko, nakatingin siya sa akin. Ang kaniyang mga mata ay puno ng pag-aalala. Batid niya na maisasangkalan sa akin ang lahat ng sisi sapagkat ako lang naman ang nag-isip ng desisyon para humantong kami rito.

Ayokong tingnan ang mga reaksyon ng mga ka-nayon ko, ngunit sinubukan ko pa rin na pagsadahan sila ng tingin dahil kuryoso ako sa nararamdaman nila. Ang lahat ng kanilang mga mata ay nakatingin sa akin ng malamig. Pinapanood lang nila ako na nakagapos.

Maririnig ang pag-iyak at paghagulgol ng mga bata’t sanggol, ’tila natakot sa biglang pangyayari. Tinutukan din kasi sila ng mga sibat ng mga kawal.

Nakakalungkot silang panuorin. Wala na akong maisip na paraan upang matakasan namin ang mga masasamang tao na ito. Kung sana ay pinag-isipan ko ito ng mabuti.

“Sumama kayong lahat sa akin. Ako na ang magsisilbing pinuno niyo. Malalagot sa’kin ang sinumang umangal sa mga ipag-uutos ko. Akin na kayo, pati na ang buong lupaing ito.”

Pinipigilan kong huwag umiyak. Kinagat ko ang aking labi. Dapat kong ipakita na malakas pa rin ako sa mga ganitong pagkakataon. Dapat na kong mag-isip ng paraan kung paano sila maisasalba. Walang magagawa ang iyak, Aparo.

Ano pa bang sasabihin ko sa kaniya? Paniguradong hindi naman niya ako pakikinggan. Isa siyang aroganteng tao na may maitim na budhi. Wala na akong ibang masabi.

Tumingin siya sa akin na may pagmamalaki. Sabi ko na nga ba, mataas ang ihi ng nakakairitang lalaking ito.

Tinanggal ako sa pagkakakulong at pinasabay nila ako sa paglalakad. Hindi ko nais tingnan ang kanilang mga hitsura sapagkat alam kong puno sila ng hinagpis sa akin. Tanging ang kapatid ko lang ang tunay na makakaintindi.

Dinala nila ako sa isang madilim na selda na gawa sa bato at bakal. Ang tanging liwanag lang na tumatama sa loob ang ang nanggagaling sa mumunting bintana sa taas. Marami pa akong mga katabing selda na may tao. Ito siguro ang piitin nila sa mga masasamang tao. Dapat dito nakakulong ang pinuno nila at hindi ako.

Hindi ko pa alam ang balak nilang gawin sa mga ka-nayon ko. Sigurado akong masama ang kanilang hangarin sa mga ito. Lubusan akong nangangamba.

Gabi na at wala nang liwanag sa loob ng piitang ito. Mabuti nalang at gawa din sa bato at buhangin, kung hindi ay hindi ko nanaising humiga sa lupa.

Sandali lang ay may natanaw akong sulo na palapit sa akin. Binuksan ng kung sino man ang may hawak ng sulo ang kandado ng aking piitan at pumasok sa loob.

Nabuhayan ako ng saya at agad na bumangon mula sa pagkakahiga.

Natanaw ko ang mukha nag kung sino man ang taong ito, laking gulat ko na siya pala ay walang iba kun’di ang hangal na pinuno na nagdala sa’kin dito.

Siya nanaman? Nakakairita!

Kinandado niya ang pinto pagpasok niya upang hindi ako makatakas. Ipinasok niya ang susi sa bulsa ng katad niyang bahag upang hindi ko iyong makuha. Nakatingin siya sa akin na para bang iniisip niya na may plano akong kuhanin iyon, at totoo nga iyon. Iyon lang ang tanging paraan para makatakas ako.

“Nandito ako para ihatid ang hapunan mo,” aniya sa malambot na tono.

Parang kanina lang, halos sakmalin na niya ako ng buhay sa tindi ng galit niya. Labis pa rin akong galit sa kaniya.

“Nilutuan kita ng pagkain. Hindi mo lang ba ako papansinin?”

Nilapag niya ang isang mangkok na dala niya. Hindi ko iyon nilapitan, bagkus ay iniwas ko lamang ang aking tingin. Umupo ako sa sahig at hinihintay na siya ay umalis ngunit unti-unti siyang lumapit sa akin.

At nang makarating siya sa harap ko ay laking gulat ko ng hawakan niya ang aking baba at tinapat ito sa pagmumukha niya. Nagniningning ang kaniyang mga mata, kahit sa kaunting liwanag na nagmumula sa sulo.

“Sa palagay ko… hindi ka na rin masama kung tutuusin,” sinuri niya ang aking mukha, habang sinusuri ko din pabalik ang kaniya. Napansin ko ang kaniyang pagngisi. Tinignan ko lang siya ng masama.

“Bakit ka ba nandito? ’Di ba ito naman ang gusto mo? Umalis ka na! Hayaan mo akong mabulok dito sa kulungan.”

Napakagat siya sa kaniyang labi.

“H-hindi…” tipid niyang sinabi. “Hindi k-ko mapigilan ang sarili ko na puntahan kita dito.”

“Bakit? Ikaw naman ang may gawa nito, e. Imposibleng mabagabag sa kalagayan ko.”

“Hindi totoo ’yan,” mariin niyang pagkakasabi.

Banayad niyang pinagsadahan ang kaniyang kamay mula sa aking dibdib, pababa sa kalamnan puson. Libo-libong kuryente ang dumaloy sa akong katawan na nagpamula ng aking pisngi.

“A-anong gagawin mo sa’kin?”

Hindi siya sumagot bagkus ay nagpatuloy lang ang paglibot ng kaniyang kamay. Agad kong hinawakan ang magkabila niyang kamay na pareho akong pinagsasamantalahan. Nahuli ko ang isa niyang kamay na malapit nang tumungo sa aking gitna, bandang pagitan ng aking hita.

Hinawi ko ito palayo sa akin.

“Bitiwan mo ’ko!” pinagpag ko pa kunwari ang aking katawan na para bang nandiri dahil dumapo ang kamay niya rito.

Tinignan niya ako na parang inaalam niya ang aking iniisip. Bigla naman akong kinabahan. Pagkatapos ay tumango siya ng marahan, na para bang may natanto siya sa akin.

“Kailangan ko nang umalis. Hahayaan nalang kita na kumain dito mag-isa.”

Napakurap-kurap ako dahil hindi ko alam kung paano ako makakakain kung kukuhanin niya paalis ang gamit niyang sulo. Wala akong liwanag dito sa loob ng selda.

“Iiwanan mo rin pala ako, e. Hindi ako makakakain ng walang liwanag, alam mo ba? Baka kasi nakakalimutan mo. Panigurado kapag umalis ka, wala na akong ilaw dito,” sabi ko sa kaniya at tinignan ang pagkain na inaalok niya sa akin. “Dalhin mo na rin ’yang pagkain na iyan paglabas mo. Hindi ko naman makakakain, e.”

Umupo ako sa sulok ng aking kulungan. Dito nalang sa bahaging ito siguro ako natutulog ngayong gabi. Madilim, malamig at masikip. Hindi pa ako makahiga ng maayos kaya sumandal nalang ako sa pader.

Naramdaman ko ang kaniyang pag-upo sa aking tabi.

“Kung ganoon pala, sasamahan na kitang kumain dito.”

Aba nga naman… Ano bang nakain ng isang ’to at biglang bumait?

V

ᜁᜃᜎᜒᜋᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalimang Kabanata

Kapansin-pansin ang pamumula ng kaniyang mukha tulad ko, ngunit wala siyang planong itago iyon. Nang lumapit siya sa akin ay naamoy ko siya ng sobrang bango. Amoy ng pinaghalong halimuyak ng mga bulaklak at pawis ng pagkalalaki.

Lalo lang akong nakaramdam ng init sa tagpong ito. Ang galit na kanina’y nangingibabaw ay wari bang nawala sa aking sistema at napalitan ng matinding pagnanasa.

Hindi… Hindi pwede. Anong meron sa’kin at bakit ako nagkakaganito?

Sa tingin ko, kailangan kong ituon ang aking pansin sa pagkain na inaalok niya, baka sakaling maiba ang aking nararamdaman. Guni-guni ko lang ’to!

Unti-unti akong bumangon at naglakad papunta sa mangkok na nilapag niya. Ang laman no’n ay lutong karne’t gulay na may kasalong kanin. Nakaramdam ako ng malakas na pagkalam ng tiyan noong malanghap ko ang amoy nito.

Hindi ko maitatanggi na gutom talaga ko. Sobrang pagod ang aking nararanasan dahil sa kaniya. Ito lang ba ang kaya niyang maisukli sa akin?

Dadakot na sana ako ng pagkain mula sa mangkok ngunit napansin ko na marumi ang aking kamay. Hindi ko kayang kumain ng may kasalong dumi sa aking kinakain. Agad akong nandiri sa sarili.

“Ano pa ba ang hinihintay mo? Bakit hindi mo na kainin iyan, nang sa gayon ay hindi ko na marinig ang ungol ng kalamnan mo,” tanong niya at biglang tumawa.

Ano ba ang nakakatawa do’n? Kasalanan niya naman kung bakit sobra ang pagkagutom ko ngayon. At bakit parang kaayos niyang kausap ngayon di tulad kanina?

Ayaw kong magsalita. Ang ginawa ko’y inilahad sa kaniya ang kamay kong ubod ng dumi. Tumango siya ng bahagya at napatigil sa pagtawa. Mabuti naman at naintindihan niya. May utak din pala ang isang ’to.

“Abutin mo sa akin ang mangkok,” seryoso niyang utos

’Di ko alam ang nais niyang mangyari pero sinunod ko nalang siya. Iniisip ko kung ano ang naisip niyang paraan para makain ko ang inalok niyang pagkain.

Tinaggal niya ang kaniyang mga gigintong singsing sa daliri. Bawat singsing ay may mga makukulay at makikinang na bato. Tunay na pang-dugong bughaw.

Dumakot siya sa pagkain at inabot ito sa akin. Itinapat niya ito sa aking labi na nananatali pa ring nakasarado.

“Ako na ang magpapakain sa’yo.”

Tumingin ako sa kaniyang mapupungay na mga mata na malagkit ang pagtingin sa akin. Malalim at waring batang interesado sa mga nakikita.

Nais kong magsalita… upang umangal. Ngunit gutom na talaga ako at ’di napigilan ang pagbuka ng aking bibig upang abutin ang pagkain. Masarap ang pagkakaluto rito. Dama ko bawat daliri niya sa aking bibig.

Hindi ko alam kung sinasandya ba niya na padulas-dulasin ang mga daliri niya sa loob ng aking bibig. Kulang nalang ay masinok ako sa ginagawa niyang paglalaro sa aking dila.

Nagpatuloy lang ang kaniyang pagsubo sa akin ng pagkain. Napupunan ang aking kalamnan na siyang nagpawala sa kanina pang pagkalam ng aking sikmura. Minsan, nakakaramdam ako ng kaunting kaliti kapag dumadampi ang kaniyang daliri sa gilagid ko. Pakiwal kasi ang pagdampi kaya napapataas ang ulo ko kapag nangyayari iyon. Hinahayaan ko nalang dahil maaaring ’di naman niya sinasandya.

Ilang minuto lang ay isang dakot nalang ang natitira sa pagkain. Busog na ’ko ngunit ito na ang pinakahuling subo sa lahat. Pinasok niya ang kaniyang daliri dala ang kapirasong pagkain. Tinanggap ko iyon at nginuya nang itinanggal niya ang kaniyang kamay.

Nang makatapos ay dinilaan ko ang aking labi. Nanatili lang na nakaangat ang kaniyang kamay sa ere, at sa hindi malamang dahilan ay hinawakan ko ang kaniyang palapulsuhan at dinilaan ang bawat sulok ng kaniyang kamay. Mula sa puno’t dulo ng daliri, isa-isa, pati na sa bawat pagitan nito.

Sinipsip ko ito na parang sumisimot ng buto. Dinilaan ang bawat parte na parang isang kinahahayukang bagay. Ang inamoy na parang isang bulaklak na nakakahalina sa bango.

Nabigla ako sa aking ginawa at napatingin sa kaniya. Nag-aalab ang paningin niya habang dinidilaan ang ibabang labi.

Hindi ko na napigilan ang init na aking nadarama. Agad akong lumapit sa mukha niya upang halikan ng mariin. Swabe ang paggalaw at tinanggap niya iyon ng ipasok niya ang kaniyang dila sa loob ng aking bibig. Kumiwal-kiwal ito na parang may bagay na hinahanap sa loob. Madiin na may pagkaswabe ang kaniyang halik ang nagdala sa’kin ng matinding sensasyon.

Hinawakan niya ang aking magkabilang baywang at hinila niya ako paupo sa kaniyang nakabukang harapan. Bumaba ang aking tingin na madama ang bukol na dumikit sa aking pang-upo.

Naaninag ko ang pagbakat ng kaniyang harapan sa likod ng kaniyang katad na bahag. Nanlaki ang aking mata nang idinikit ko ang aking kamay upang masukat kung gaano ito kalaki. Dama ko na kasing taba ito ng aking palapulsuhan, nakapa ko rin ang ulo nitong nagngangalit sa katigasan.

“Mahabaging langit!” wala sa sarili kong pagkakasabi.

Napahagikgik siya samantalang namula lang lalo ang aking pisngi. Hindi pa man din ako nakipagtalik ninuman ngunit alam ko ang mga hakbang kung paano gawin ito. Sa katunayan ay may kasintahan ang kapatid kong si Adamin na kapwa niya ring lalaki na si Kiron.

Naisalaysay na sa akin ni Kiron kung ano ang madalas nilang ginagawa ni Adamin sa kakahuyan. Lubos ang aking pandidiri sa kadahilanang ayaw kong isipin ang kapatid kong nakikipagtalik.

Dahil mas malaki ang lalaking ito, siya ang magiging dominante sa pagitan naming dalawa.

“Anong pangalan mo,” tanong niya sa gitna ng aming paghahalikan.

Humalik akong muli at sumagot sa tanong niya.

“Aparo.”

“Maganda sa pandinig. Waring isang bagay na sumusulong sa himpapawid,” papuri niya.

Tila may apoy na namamagitan sa amin na nagpapabugso ng aming damdamin. Mainit na umaalab. Nag-uudyok sa akin na lamunin ng sistema. Nilapit ko pa ang aking mukha papasakaniya.

“Ikaw.”

“Bakit?”

“Ang pangalan mo. Nais kong malaman. Bawal ba?”

Ngumiti siya at marahang hinaplos ang ilalim ng aking labi. Hinayaan ko itong bahagyang nakabukas.

“ Dakumlawin , ngunit maaari mo kong tawaging Dakum .“

VI

ᜁᜃᜀᜈᜒᜋ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikaanim na Kabanata

BABALA! Maselang eksena na may bulgar na mga salita. Maaari niyo siyang hindi basahin kung hindi niyo gusto at lumaktaw nalang para sa susunod na kabanata.

---

Inilapit niya ang kaniyang labi sa aking tainga at doon bumubuga ang kaniyang bawat paghinga. Kinakaliti nito ang aking loob at nagdadala ng kuryente sa aking buong sistema. Niyakap niya ako ng kaniyang malalaking braso palapit sa kaniya. Nagkiskisan ang aming dibdib, kalamnan at pagitan ng aming hita.

Dinidilaan niya ang aking tainga, samantalang ginamit ko ang isa kong kamay upang itulak pa lalo ang kaniyang ulo papunta sa akin. Ang isang kamay ko ay dumapo sa kaniyang kanang utong at aking ’tong pinaglaruan.

“Arghhhh!” ungol niya ng malakas.

Bumaba ang pagdapo ng kaniyang bibig patungo sa aking balikat. Walang pasubali niya akong kinagat kaya lubos akong nasaktan, ngunit nangibabaw ang matinding sarap kaya katulad din ng ginawa ko kanina ay inilapit ko pa ang kaniyang ulo gamit ang aking kamay.

Napaungol ako pabalik.

Itinaas niya ang aking bahag kaya lumantad ang aking pagkalalaki na naninigas at tumutulo ng isang malapot at walang kulay na likido. Patuloy lang ang pagtulo nito hanggang sa umabot sa pinakababa ng aking ari.

Dumapo ang kaniyang mga kamay rito at yumakap ang mga daliri sa katabaan ng aking pagkalalaki. Pinisil-pisil niya ito at ang kaniyang hinlalaki ay itinapat sa butas kung saan may tumutulong likido at kiniskis niya ito roon.

Nagpatuloy lang ang aking malalim na paghinga at sa lalong pagtagal ay pabigat ito ng pabigat,

Itinaas niya ang kaniyang hintuturo upang maaninag ko kung gaano ito napalibutan ng aking lapot. Itinapat niya ito sa kaniyang ilong upang amuyin at pagkatapos at idineretso sa kaniyang bibig upang sipsipin ang bagay na nanggagaling sa aking ari.

Hindi ko maipaliwanag kung paano ako lubusang nababaliw nang makita ko iyon. Bumibigat ang aking paningin sa kaniya.

Maya-maya pa ay may bigla akong naamoy sa paligid na kakaiba. Parang amoy ng isang lalaki na ubod sa pagkamatipuno. Noong una ay hindi ko alam kung saan iyon nanggagaling, hanggang sa napansin ko ang biglang paglakas ng amoy ni Dakum. Maaaring ito ang ginagamit niya upang mabihag pa lalo ang kaniyang katalik. At sa pagkakabalot nito sa paligid ay mas lalo akong nag-init.

Ibinaba niyang muli ang kaniyang kamay at idinako ito ulit sa pagitan ng aking hita. Pinaglaruan niya ang aking bawag.

“D-Dakum…” tawag ko sa pangalan niya ng banayad, at pagkatapos no’n ay napaungol ulit ako sa ligaya.

“Bakit mo sinambit ang aking ngalan? Ano ba ang nais mo,” tanong niya na ibinulong sa aking tainga.

Hindi ko kayang sabihin sa kaniya bagkus ay kinuha ko ang kaniyang isang kamay nilagay ito sa aking kahabaan at iginaya pataas-baba. Marahil ay nakuha niya ang nais kong ipabatid.

“Kung gano’n ay ay masusunod.”

Sabay niyang pinaglalaruan ng kamay ang dalawang parte ng aking pagkalalaki. Sa inaakala kong banayad niyang pagtaas-baba ay marahas niya itong ginawa. Marahas na halos mabaliw ako sa sarap.

“Ugh… ugh…. haaah…” mga tinig na tanging lumalabas sa bibig ko.

Hinalikan ko siya sa labi at ginawa din niya iyon pabalik. Sumasabay ang pagbarurot ng aking baywang na inilalabas-masok ang aking ari sa kamay niyang nananatili lang sa ere at tumataas-baba din. Pabalik-pabalik at gumagawa ng mabilis na ritmo.

“Arghhh! Malapit na ’ko…”

Imbes na ipagpatuloy pa niya upang mailabas ko ang nais kong ilabas ay itinigil niya ito. Napakagat ako sa aking labi at sinabunutan siya sa matinding pagkabitin na nadarama.

“B-Bakit?! Bakit ka umalis? Ipagpatuloy mo pa-”

Naputol ang aking pag-aatungal ng halikan niya akong muli. Marahil sinadya niya ito upang itigil ko ang aking sinasabi.

Tumawa siya ng bahagya at pinisil ang aking pisngi na parang pinaggigigilan.

“Ang sarap mong pagmasdan sa hitsura mong nabitin.”

Napakurap ako. Pagkatapos ay itinulak niya ako ng bahagya mula sa aming pagkakadikit upang tanggalin ang kaniyang bahag na natatangi niyang saplot, pati na ang iba pa niyang mga alahas na nakapalibot, tinaggal niya at aking natunghayan ang kabuuan niyang pagkakahubad.

Hindi ko mapigilan sa pagkakuryoso upang tingnan ang nasa pagitan ng kaniyang mga hita ngunit sobra ang aking pagsisisi ng makita ang nagngangalit niyang alaga na tuwid na nakatayo sa pagitan namin. Lagpas ito sa aking puson. Naiwang nakabukas ang aking bibig sa gulat.

“Ano pang hinihintay mo, maaari mo na yan lantakan,” aniya bilang pag-iimbita.

Naglaway ako dahil sa kaniyang sinabi. Dahan-dahan akong yumuko upang ilebel ang ulo ko dito. Pareho din kami na basa ang butas ng alaga dahil sa walang kulay na likidong lumalabas.

Inilagay ko ang isa kong kamay sa kaniyang bayag at pinaglaruan ito katulad ng ginawa niya sa akin kanina. Itinapat ko ang aking ilong sa manipis niyang buhok at napagtanto na sa parteng ito ay malakas ang kaniyang amoy-lalaki. Sininghot ko ito ng madiin na parang isang bulaklak na hindi ko gustong malimutan ang halimuyak.

Agad kong sinubo ang ulo ng kaniyang alaga na mala-makopa sa laki at taba. Maalat-alat ito ngunit para sa akin ay lubos akong nasasarapan sa natitikman. Hinagod ko pataas-baba ang kaniyang kahabaan gamit ang aking dila at ngala-ngala hanggang sa matunton ng dulo ang aking lalamunan. Nabulunan ako ng bahagya ngunit hindi ito magpapatigil sa akin upang malasahan siya.

Sinipsip ko siya ng todo na parang isang sanggol na nag-aabang ng gatas na lalabas. Taas baba, taas baba.

“Arrghh! Sige pa, higupin mo lang ’yan! Sipsipin mo pa ako, Aparo!”

Bumabayo na ang kaniyang baywang papasaakin at hinawakan niya ang aking ulo upang manatili lang. Patuloy at marahas ang kaniyang pagbabarurot sa aking bibig ngunit hindi ako nasasaktan kahit na ilang beses na akong nabububulunan.

Nakakaadik ang amoy at lasa ng kaniyang alaga.

Sa hindi namin namamalayan ay pareho na pala kaming tumitirik ang mata. Nakasabunot na siya sa aking buhok dahil sa matinding ligayang naaabot. Hindi ko rin alam kung paano ko nakayanan ang pitong pulgada niyang ari na halos sakupin na ang kabuuan ng aking lalamunan.

“Arghhhh! Malapit na ’ko, Aparo. Kainin mo lahat ng ilalabas kong semilya…”

Sa loob ng aking lalamunan niya inilabas ang kaniyang katas na sobrang dami habang dahan-dahan ito umaatras upang maabot ng aking dila. Punong-puno ang aking lalamunan na para bang uminom ako ng tatlong mangkok ng tubig at sabay-sabay na ininom. Medyo nasasamid pa ako dahil hindi ko kaya itong lunukin palabas, at ang nakakapagtaka pa ay patuloy pa rin siya sa pagbuga ng katas hanggang sa itinama nalang niya ito sa aking mukha.

Nangingibabaw ang amoy ng katas ng lalaki sa paligid. Tumayo siya at pumunta sa sulok upang doon sumandal ay huminga ng maayos.

Hindi ko kinayang lunukin lahat kaya sinuka ko nalang ang iba.

“Hindi ka ba nanghihinayang sa mga iniluwa mo?”

“Sobra-sobra na yung binigay mo, manghihinayan pa ba ako do’n?”

Tumawa siya habang nakahawak sa kaniyang tiyan.

“Kung sabagay, ngunit hindi pa tayo diyan nagtatapos.”

Binigyan ko siya ng isang kunwaring nagagalit na mukha.

“Alam ko, hindi mo pa ’ko binibigyan ng pagkakataon na ilabas yung sa akin. Tunay ka ngang sakim at makasarili,” biro ko sa kaniya. Buti nalang ay napagtanto niya rin na nagbibiro lang ako dahil baka isipin niya pa na umalis at iwan akong bitin na bitin. Alam kong ayaw niyang sinasabihan siya ng gano’n.

“Iyon ay dahil ayaw kong iyon ang maging dahilan ng paglabas mo ng katas.”

Lumapit siya sa akin at tinulak ako upang matihaya sa sahig. Ibinuka niya ang magkabila kong binti habang dinidilaan ang kaniyang sariling daliri.

Ito na nga ang sinasabi ko. Batay sa laki ng kaniyang alaga, hindi ko alam kung mangingibabaw pa ang sarap sa sakit.

Kiniskis niya muna ang kaniyang dalawang basang daliri - ang hintuturo at ang gitna, at sabay itong ipinasok sa aking loob.

Napaungol ako dahil sa ginawa niya.

“Nais kong angkinin ang butas na ito at sabay tayong magpalabas muli.”

---

Happy 150 reads within two days! Thank so much. Please stay tune for more chapters.

May part two pa ang kanilang mainit na tagpo. Enjoy sa next!

VII

ᜁᜃᜉᜒᜆᜓᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikapitong

Kabanata

B

ABALA! Maselang eksena na may bulgar na mga salita. Maaari niyo siyang hindi basahin kung hindi niyo gusto at lumaktaw nalang para sa susunod na kabanata.

---

Madulas ang paglabas-masok ng kaniyang mga daliri, at habang tumatagal ay patulin ito ng patulin. Kumapit ako sa kaniyang palapulsuhan at napakagat sa aking labi.

“Ito ba ang una mong beses na maranasan ’to,” tanong niya sa’kin.

“O-Oo…”

“Kaya pala damang-dama ko ang sobrang sikip. ’Di mo lang alam kung gaano ako lalong nag-init nang malaman ’yan.”

Naging agresibo ang pagkiwal-kiwal nito sa aking kalooban. Matataba’t mahahaba ang kaniyang mga daliri. Noong unang pasok ay inaamin kong nasaktan ako ng bahagya. Pero habang tumatagal ay para bang nasasanay ako at imbes na masaktan ay lubos akong nasasarapan.

“Ughh…. ughh….” nagpatuloy lang ang aking malalakas na ungol nung sinubukan niyang paghiwalayin ang kaniyang daliri upang buksan pa nito lalo ang aking butas.

Hindi ko akalain na dito kami hahantong, noong una ay kulang nalang magdeklara na kami ng gyera sa pagitan ng mga lupain. Siya ang dahilan kung bakit ako nakulong at ang mas kasuklam-suklam pa ay napahiya ako sa aking pinamumunuang tao. Tiyak ako na magdudulot ito ng matindi nilang poot sa’kin at kawalan ng tiwala. Tutal nawala ko naman ang lahat, at nasa kamay na nila kami, wala na ako sa lugar para sisihin pa sa kung anong mangyari pa sa kanila na masama.

Pakiramdam ko mula sa pagiging pinuno ay isa na akong tagapagpaligaya ng isang tao. Kahit pa may kapangyarihan ako, hindi maipagkakaila ang kanilang kalakasan. Kapag pinagpatuloy ko pa ang paglalaban ay maaaring magpakita lang ako ng kahinaan na mas lalong sisira hindi lang sa pagkapinuno, pati na rin sa aking pagkatao.

“Ano ba ’tong ginagawa mo sa’kin? B-Bakit?”

Naghintay man ako sa kasagutan ay hindi siya sumagot. Nagpatuloy lang ang kaniyang mga daliri, ang paghalik at paghawak sa iba’t ibang parte ng aking balat. Patuloy pa rin ang kaniyang malakas na amoy na siyang nagpapahumaling sa’kin para sa kaniya. Kaya nais ko man ito pigilan ngunit hindi ko maipagkakaila ang kagustuhan na mangyari ’to.

Kahit pa alam ko na ang mga bagay na mangyayari sa’kin.

Dumako ang isa niyang kamay sa aking dibdib, marahas niya itong minasahe na nagdala sa’kin sa kabaliwan.

Maya-maya pa ay bigla na niyang itinigil ang kaniyang ginagawa. Tumingin siya sa’king mga mata at pinunasan ang mga butil ng luha na bumabadya. Itinapat niya ang kaniyang noo sa akin at nagpatuloy lang ang kaniyang pagtingin.

“Ititigil ko na ito kung sa tingin ko ay nasasaktan ka lang sa aking ginagawa. Hayaan mo, hindi na ito mauulit pang muli.”

Namilog ang aking mata sa kaniyang sinabi. Sinong nagsabing ayaw ko? Mukha ba kong namimilipit sa sakit habang sinusubukan niya akong paligayahin. Nakakahiyang malaman ’yon! Hindi ko nais na magmukha akong kakatwa habang sa katunayan ay patuloy lang akong nasasarapan.

“H-Hindi. Ipagpatuloy mo lang. Ayos lang sa akin.”

Hinalikan ko pa siya bilang patunay rito. Malaman, mas maganda siguro kung ako na ang gagawa ng galaw upang hindi na siya mahirapan, at upang hindi nalang puro siya ang kumikilos para sa akin.

Hinawakan ko ang matigas pa rin niyang pagkalalaki at dinuraan ito upang maging madulas. Tinaas-baba ko ang aking kamay upang kumalat ito sa kabuuan ng kaniyang kahabaan. Basang-basa na ito at nangingintab mula sa liwanag ng sulo. Sa aking paningin ay lubos itong nakakatakam. Parang nais kong gawin ang ginawa ko kanina nang ipasok ko ito sa aking bunganga.

“Dahan-dahan lang. ’Di mo kailangan maging agresibo para diyan,” sabi niya sa’kin. Hindi ko namalayan na pabilis na ng pabilis ang pagmaniobra ng aking kamay at pagdura sa kaniyang pagkalalaki. Kung makapagsalita ay parang hindi siya naging marahas kanina.

“Kung gano’n, uumpisahan ko nang ipasok ’to paloob sa akin,” saad ko ng matapang habang nakangisi sa kaniya.

Inilapit niya ang kaniya mukha sa akin at ngumisi rin tulad ko.

“Hinahamon kita, kung kakayanin mo, baguhan.”

Ano?!!

Tahimik lang si Dakum ngunit alam ko sa loob-loob niyan na tumatawa siya sa naging reaksyon ko nang tawagin niya akong baguhan. Baguhan man ako sa pagtatalik ay danas ko naman ang mga sugat at hapdi ng pag-eensayong lumaban dahil naging tagapagbantay ako ng aking nayon bago ako naging pinuno. Marahil magiging sisiw lang sa’kin ang madadama kong sakit.

Umangat ako sa aking sarili at itinapat ang aking baba sa pagitan ng kaniyang hita. Kumapit ang isa kong kamay sa kaniyang braso upang alalayan ang sarili, at ang isa naman at hinawakan ang kaniyang pagkalalaki at itinapat ito sa aking butas.

Naramdaman ko kung gaano ito kalaki. Ngayon, palaisipan sa’kin kung paano ko ito ipapasok.

Parang hindi kasya.

Makikita sa aking mata ang pag-aalinlangan at pangamba. Bahagya ang aking panluluha kahi hindi ito nararapat. Tiningnan ko siya, ayaw kong sabihin na hindi ko alam ang gagawin at hiniling ko na sana malaman niya iyon sa pamamagitan ng pagbabasa ng isipan. O ’di kaya ay mabasa man lang niya ang aking expresyon.

At nagwagi ako rito. Hinawakan niya ang magkabila kong baywang at ipinatihaya ako sa sahig. Gabi man ay hindi naging madilim ang sahig dahil sa sobrang kulob ng seldang ito. Nakatapat pa rin ang kaniyang pagkalalaki mismo sa aking butas.

“Handa ka na ba,” tanong ko sa kaniya.

“Handa ka na ba?” ibinalik niya sa aking ang tanong ko.

“O-Oo.”

Dahan-dahan ang pagpasok ng ulo ng ari niya sa butas ko at wari itong pinupunit. Mahapdi, sapagkat ito ang una kong beses pasukan. Ilang sandali pa ay nakapasok na ang kabuuan ng kaniyang mapintog na ulo.

Nahihirapan ako sa paghinga dahil sa mabilis na pagtibok ng aking puso. Umuusad na ang kaniyang ari patungo sa pinakalooban, at dama ko ang mga ugat na waring nagngangalit. Noong nasa kalagitnaan na siya ay agad siyang tumigil.

“Sabihin mo lang sa akin kung kaya mo nang iusad ko ’to,” tanong niya ng may matinding pag-aalala.

Huminga ako ng malalim at hindi ko na alam kung ilang beses na akong huminga ng mabigat. Pinunasan ko ang mga nagbubutil na pawis sa aking noo at tumango sa kaniya. Nanatili lang ang parehong ekspresyon ng kaniyang mukha.

Lalo pa niya itong ipinasok sa akin hanggang dama ko ang maninipis niyang buhok sa dulo ng kaniyang ari. Pakiramdam ko ay pinasukan ako ng mahabang patpat papasok sa akin.

Maya-maya pa ay sinimulan niyan dahan-dahanin ang paglabas-masok. Mahapdi ngunit pinilit kong kayanin sa bawat sandali. Nang mapansin niya na hindi na ako masyadong nasasaktan ay binilisan niya ito ng bahagya. At sa pagkakataong iyon ay parang may natamaan siya sa aking loob na lubos kong nasiyahan.

“Ha..ah… ano yon,” gulantang kong tanong sa kaniya.

Ngunit ngumiti lang siya at walang sinaad tungkol dito.

“Tamaan mo pa iyon,” utos ko sa kaniya.

“Sige po, kamahalan,” tuso niya sa’kin dahil sa pag-utos ko.

Ilang beses pa niya itong ginawa hanggang sa mabaliw na ako sa sarap na idinudulot nito sa akin. Pabilis ng pabilis ang ritmo ng kaniyang pag-indayog at malakas na tumutunog ang malapot na ingay ng kaniyang ari at ang biglang pagdidikit ng aming balat sa ibaba. Hindi ko mapigilan ang matinding sensasyon hanggang sa mapatirik ako ng mata.

Pareho kaming todo na pinapawisan. At ang kaniyang mahalimuyak na amoy lalaki ay waring nakakaadik sa aking sistema, binabalot kasi nito ang buong paligid at para ba akong sinasakop nito sa buong katawan. Dama ko na naghahalo ang aming mga pawis na parang pagtatagpo ng dalawang anyong tubig.

Pinagsadahan ko ng haplos ang kaniyang mga bako’t umbok sa matipuno niyang dibdib at tiyan. Nakakamangha ang hubog ng kaniyang katawan na bumabagay sa kaniyang madilim na kayumangging kulay. Nais ko rin pagsadahan ng kamay ang mga linyang nagdidisenyo sa kaniyang balat ngunit alam kong hindi ko ito maipirmi ng maigi sapagkat umaalog din ang aking katawan sa bawat pagbayo niya.

Tanging ang pagpapalitan namin ng ungol ang naging musika ng gabi. Wala kaming iniintindi kung may makarinig sa amin dahil ayaw namin sayangin ang pagkakataon.

Naramdaman ko sa aking loob ang paglaki ng bahagya ng kaniyang alaga. Doon palang ay alam ko na ang mangyayari sa kaniya.

“Ma-malapit na ’ko,” mahina ngunit banayad niyang pagkakasabi sa akin.

“Ako rin,” tugon ko.

“L-lalabas na…”

“Ilabas mo lahat ’yan sa akin, Dakum. Buong puso kitang tatanggapin.”

Kinapitan niya ako sa magkabilang braso at nakita ko ang pagtirik ng kaniyang mata. Hindi ko akalain na magiging ganito siya kaagresibo sa dulo ng aming tagpo. Naramdaman ko na rin ang aking paglabas kahit na hindi ko hinawakan ang aking pagkalalaki. Ito na yata ang pinakakakaibang paraan upang magparaos.

Kasabay ng pagtalsik ng aking katas sa pagitan ng aming katawan, na umabot pa sa aming leeg, ay ang pagkonsumo ng kaniyang katas sa aking kaloob-looban. Dama ko ang init ng bumabalot na likido.

Sabay kaming huminga ng malalim sa pagitan ng aming pakahingal. Nanatali pa rin ang kapit namin sa isa’t isa na para bang hinding-hindi namin ninanais na magkahiwalay.

Ilang sandali pa ay pumikit ang aking mata at dumantay ang aking ulo sa kaniyang dibdib. Niyakap niya ako. Binalot ako ng antok at iyon lang ang pinakahuli kong bagay na naaalala noong gabing iyon.

VIII

ᜁᜃᜏᜎᜓᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikawalong Kabanata

Mahimbing ang aking pagtulog, ngunit sa malakas na sinag ng araw na tumatama sa aking mukha ay lubos na nagpairita sa akin at ilang beses akong nag-iba-iba ng posisyon sa pagkakahiga. Hindi ko pa nais bumangon pero ang init na binibigay sa akin ng silay ng umaga ang siyang nagpabangon sa akin habang nakasimangot.

Nakita ko ang aking sarili sa isang malawak na silid habang nakaupo sa malaking katre na may banig. Wari bang isa itong silid-tulugan ng isang maharlikang tao sa dami ng mga gintong palamuti sa paligid at sa kurtinang matingkad ang kulay na nakagilid sa bintana kaya tumatakas ang sinag ng araw patungo sa loob.

Wala akong maaalala kung bakit ako napadpad dito. Sa mga sandali ay ang tanging nasa isip ko ay ang pagdakip sa akin ng mga karatig-nayon upang bihagin at gawing alipin ang aking mga tao.

Hinilot ko ang aking ulo na bahagyang inaantok pa dahil kakagising lang. Sinubukan kong bumangon ngunit sa kaunting pag-angat ng aking pwetan ay nakaramdam ako ng matindin sakit.

“Aray, mahabagin!”

Nabalisa ang aking sistema. Anong nanyari sa akin?

Pinilit kong inalala ang nangyari kahapon hanggang sa dumaan sa isip ko ang pagkakakakulong ko sa selda. Hindi lang ’yon, pati na rin ang nangyari sa amin ni… sino na nga ba yung mayabang na lalaking iyon. A, basta. Sino man siya ay binigyan niya ako ng kahihiyan at pinagsamantalahan ang panahon ng aking kahinaan.

Ngunit bakit ko nga ba binigay ang sarili ko sa kaniya?! Tama nga siya, hibang din ako.

Sa pagkakaalala ko, naglabas siya ng matinding halimuyak sa paligid na siyang nagdala sa akin ng matinding init. Init na hindi inaaasahan sapagkat ni minsan ay hindi ako nagkagusto sa kaniya kahit kaunti simula noong nakilala ko siya at nagpakita na agad siya ng kayabangan at pang-aakin ng hindi sa kaniya. Para bang ang amoy na iyon ang dahilan kung bakit ako hindi makaangal sa ginagawa niyang pagmamalabis sa akin. Hindi ko din naalala na nagalit ako sa kaniya noong pinilit niyang pagkasiyahin ang malaki niyang ‘ano’ sa kaawa-awa kong pang-upo.

Grabe, isa ba iyong gayuma na pinaligo niya sa kaniyang katawan?

Napahawak ako sa aking dibdib at hindi malaman ang aking gagawin sapagkat hindi ako makatayo sa sitwasyon. Napa-ungol ako sa pagkadismaya.

Narinig ko ang pagkatok mula sa pinto ng silid na ito. Teka, nakakandado ba ang pinto kaya hindi niya mabuksan at kumatok nalang ang taong ito?

“K-kung sino ka man, pasensya na. Hindi ko kayang pagbuksan ang pinto sa pagkakataong ito,” aniko at napakagat sa aking labi.

“Ayos lang po, nais ko lang malaman kung gising na po kayo,” sabi ng tao na nasa likod ng pinto.

Bumukas nalang ito kusa at nagpakita ang isang alipin na may dalang bandeha na naglalaman ng dalawang mangkok at isang baso na may pitsel. Lumapit siya sa akin at inilapag niya ito sa aking harapan. Tinignan ko ang laman ng mangkok, ang isa ay naglalaman ng sinabawang gulay, at ang isa naman ay kanin.

Kinuha ko ang pitsel at ibinuhos ang laman nito sa aking baso. Namilog ang aking mata sa kakaibang kulay ng tubig na lumalabas mula rito.

Mukhang napansin ito ng alipin at ipinaliwanag kung anong uri ito ng inumin.

“Iyan po ay pinaghalong tubig at katas ng dalandan, kamahalan. Ang pinuno po namin ang nag-imbento ng ganitong klaseng inumin,” aniya at ngumiti bilang paggalang.

Hindi ko alam kung saan ako mabibigla, nung tinawag niya ako kamahalan kahit hindi ako ang pinuno niya, o kung saan gawa ang inumin na ito.

Tumango lang ako bilang tugon.

Sisimulan ko sanang kumain ngunit nandito pa ang alipin sa aking harapan. Inaasahan ko siya na umalis ngunit pumirmi lang siya sa kaniyang kinalalagyan.

“Hindi naman ninanais kong umalis ka ngunit wala ka bang balak na iwan akong mag-isa upang kumain,” tanong ko sa alipin.

“Inutusan po ako ni pinuno na bantayan ka. Baka raw po na makatakas kayo,” simple niyang sagot. Napataas ang aking kilay. Sa kirot na idinulot niya sa aking pwetan, mukha ba akong makakatakas e kitang pagbangon palang ay nahihirapan na ako.

“Pwede mo na akong iwan,” utos ko.

“Hindi po maaari sapagkat mas mahalaga po ang iniutos ni pinuno sa akin,” sagot niya na may parehong ekspresyon kanina pa. Kung sabagay, wala akong kapangyarihan na utusan sila, bagay na nakasanayan ko na.

Kinuha ko ang sinabawang gulay at inihalo ang ilang nilalaman nito sa kanin. Kinuha ko ang mangkok ng kanin at ang kutsara at inilapag ito sa aking dantayan. Nais ko munang tikman ang inumin na kaniyang inihanda dahil sa matinding pagkakuryoso.

“Wala ka bang ibang gagawin sa mga oras na ito? Baka nakakaabala lang ako mula sa tunay mong gampanin…” tanong ko at habang nalalagok ng paunti-unti ang inumin. Ito na yata ang pinakakakaiba ngunit masarap na inumin na natikman ko. Hindi ko alam na pwede pala haluan ang tubig ng kahit anong prutas.

“Hindi po. Ayos lang po sa akin. Bantay po talaga ako sa selda ngunit may ibang inatasan sa araw na ito upang gawin iyon. Ito lang po ang unang beses na tumigil ako sa pagbabantay doon.”

Bigla kong naibuga kaniyang hubad na dibdib at tiyan ang inumin na kasalukuyang nasa bibig ko pa.

“N-naku… Pasensya na,” sabi ko nalang sa kaniya.

Naghanap ako ng tela sa paligid hanggang sa nakakita ko ng isa na nakasabit sa pader. Kinuha ko ito at ipinunas sa kaniyang basang dibdib at tiyan. Nanatili lang siya sa kaniyang posisyon. Nangingitab ang kaniyang balat sa kulay nitong pantay na kayumanggi. Pinunasan ko ito hanggang sa matuyo ito.

Tumingin ako sa mukha niya at nakita sa kaniyang reaksyon ang pagkabigla.

“Ayos ka lang,” tanong ko.

Napakurap siya ng ilang beses na wari bang gumigising sa katotohanan at nagtaas-baba ang kaniyang lalamunan na para bang nilunok niya ang kaniyang laway, bago tumango bilang tugon. Gusto kong humingi ng pasensya sa nagawa kong paghaplos sa kaniyang dibdib gamit ang tela ng walang paalam, ngunit inisip ko rin na napakababaw no’n.

“K-kagabi ka pa ba nagbabantay?”

“Opo,” simple niyang sagot.

Naramdaman ko ang matinding pag-init ng aking pisngi. Narinig kaya niya ang ginagawa namin ng pinuno niya sa selda? Binabalot ako ng matinding kahihiyan. Hindi ito maaari!

“K-kung ganoon…”

Hindi ko kayang dugtungan ang aking sasabihin. Kinagat ko ang aking labi na para bang naagtitimpi.

“Ha-hayaan niyo po, kamahalan. Bukas po ang isip namin sa mga ganoong uri ng tagpo.”

“Namin?!”

“N-narinig din po kasi ng mga preso na nakakulong malapit sa inyo.”

Napahinto ang aking paghinga.

“S-sige, kamahalan. Doon muna ako sa labas ng pinto upang bantayan ka pa rin. Mukhang nais mong kumain ng walang nanonood sa’yo.”

Pagkatapos no’n ay agad siyang tumungo sa labas.

Dahan-dahan kong kinain ang pagkain habang nakatingin sa kawalan. Sa maiksing panahon lang ay labis na akong napapahiya sa iba’t ibang mga bagay. Mahabaging langit, ano itong nangyayari sa akin?

Nang natapos na akong kumain ay tumayo ako ng dahan-dahan. Humina na kasi ang kirot. Nilapag ko ang bandeha sa pintuan habang iniiwasan kong tingnan ang alipin. Agad kong sinarado ang pinto. Hinayaan ko nalang siya na damputin ang pinagkainan ko dahil hindi ko nais na ibigay ito ng diretso.

Kakakain ko lang ngunit padapa akong humiga sa kama at hinayaan ang sarili kong maging komportable sa ganoong posisyon. Sa katunayan ay nais ko nang lamunin ako ng lupa kung may bunganga ito. Ang pinakauna kong mainit na tagpo ay hindi lang pala naisiwalat kun’di may mga nakarinig nito sa personal. Parang pinipiga ang aking ulo sa panlulumo.

Kahit sabihin pa nilang ililihim nila angg tungkol dito, hindi ko mapigilang mabalisa.

Maya-maya pa ay narinig ko ang pagbukas muli ng pinto. Hindi ito kinatok bilang respeto sa kung sino man ang nasa loob ng silid, kaya inisip ko na hindi ito alipin. Alam ko na kung sino ito.

“Isa ba itong paanyaya na makita ito sa aking harapan.”

Agad akong lumingon sa kung sino ang nagsalita at hindi ako nagkakamali na ito ang mayabang na pinuno na pinagsamantalahan ako kagabi. Nakatingin siya sa aking nakasilip na pwetan dahil sa pagkakahawi ng aking bahag. Bigla ko itong inayos upang matakpan.

Nakakairita ang kaniyang kalokohan.

Lumapit siya sa akin at umakyat din sa kama. Ikinulong niya ako sa pagitan ng kaniyang mga braso’t hita. Napatihaya ako sa kaniyang ginawa.

“Ano? Gagawin ba natin ulit?”

Mabuti nalang at nasa katinuan ako ngayon, hindi tulad kagabi.

Agad ko siyang binuntal sa tiyan.

IX

ᜁᜃᜐᜒᜌᜋ᜔ ᜈ ᜃᜊᜈᜆ

Ikasiyam na Kabanata

Hindi ko alam kung bakit labis pa rin ang kaniyang pagngiti kahit na kanina ay napahandusay na siya sa sakit ng aking pag-atake. Tinanong ko siya kung saan ako makakaligo sapagkat nakakapit pa rin ang kaunting amoy na pumalibot sa akin kagabi. Nagpapaalala lang ito sa akin tungkol sa nangyari.

Habang binabaybay namin ang mga kabahayan matapos naming lumabas sa kaniyang tahanan, lahat ng mga mata sa paligid ay sa akin nakatingin. Sanay ako na titigan ng ganito ngunit ang nagdulot ng aking kaba ay yung mga bulungan nila na kapansin-pansin. Ayaw ko sa mga lihim lalo na kapag batid kong tungkol iyon sa akin.

May iba naman na nakita kong nakangiti sa akin na para bang nasisiyahan. Tulad nalang ng isang matanda na nadaanan namin.

“Adang Mata!” bati ni Dakum sa kaniya. Ngayon ay naaalala ko na ang pangalan niyang Dakum.

“Magandang araw,” ngiti ni Adang Mata bilang tugon sa kaniya. “Nasasaksihan ko na ang kapalaran ng ating nayon.”

Hindi ko alam kung ano ang nasa isip ng matanda. Bakit niya iyon nasabi? Dahil ba sa pagkakahuli sa akin ni Dakum na nagpakita  ng kaniyang labis na kapangyarihan? Ang tanging iniisip ko sa sinabi niya ay ang kawalan namin ay siyang nagbigay ng kapalaran sa kanila.

“Hindi ko na maitatanggi ang galing mo sa pagtingin sa hinaharap. Nawa’y magpatuloy pa ang kakayahang inihandog sa inyo ni Amang Gabay,” ani Dakum.

Hindi ko na pinili na sumabat sa kanila, baka marahil ay para sa kanila lang ang pagkakaintindihan na iyon. Nilagpasan din namin ang matanda pagkatapos.

Nagpatuloy lang kami sa paglalakad hanggang sa idinala niya ako sa isang malinis na lawa sa gitna ng kagubatan. Pagkapunta namin doon ay tumalikod ako sa kaniya upang hubarin ang aking kasuotan at mabilis na lumusong sa tubig upang hindi niya makita muli ang aking katawan.

“Ano pa bang itatago mo sa’kin, Aparo? Nakita’t nahawakan ko na ang kabuuan ng iyong katawan,” panunudyo niya sa’kin.

Nagpatuloy ako sa pagtunton sa gitna hanggang sa umabot na sa leeg ko ang tubig. Bahagya akong gininaw dahil sa lamig ng tubig.

Hindi ako humarap sa kaniya.

“Anong asal mayroon ka upang halos ipagsigawan mo ang kabastusan mo? Hindi ka ba nangangamba na may makarinig sa’yo,” tanong ko sa kaniya na may bahid ng galit.

“Matibay ako na pinuno, Aparo. Hindi ako mapapabagsak ng kahit anong uri ng panghuhusga dahil lang sa kabastusan ko. Mas ikakatuwa ko pa na gawin ang mga bagay na nais ko.”

“Inasahan ko na sasabihin mo ’yan. Tutal, pinagsamantalahan mo nga ako ng walang paalam at pagpapatawad,” ani ko sa kaniya.

“Ano bang gusto mo? Tatanungin pa kita kung nais mong bayuhin kita, tapos hihingi nalang ng tawad pagkatapos dahil nasaktan ko yung ilalim mo? Ganoon ba?”

Agad binalot ng matinding pamumula ang aking mukha dahil sa kabulgaranng kaniyang mga sinasabi.

“Maaari bang tumahimik ka nalang?!”

Lumingon ako sa kaniya at pinanlisikan ng mata, at tumalikod muli dahil naiirita ako sa pagmumukha niya. Nakaupo siya sa isang malaking bato sa tabi ng lawa at nakatingin sa akin.

Tumawa siya ng malakas, at aaminin ko na parang kaliti sa aking tainga ang magandang tono ng kaniyang boses, ngunit nabulabog nito ang ilan sa mga ibon na nagsiliparan mula sa mga puno na kanilang pinagtatambayan.

“Nakakaaliw kang panoorin,” medyo mahina niya itong sinabi ngunit sapat na para marinig ko.

“Nakakairita kang tingnan,” pambabara ko sa kaniya.

“Kapag inasar mo pa ’ko baka hindi ko na mapigilan.”

“Mapigilan ang alin?”

Bigla akong kinilabutan sa naging kutob ko sa gagawin niya.

Humarap ako sa kaniya upang abangan ang kaniyang isasagot, ngunit wala na siyang naging tugon para dito. Nagtaka lang ako nang nasaksihan ko ang panandaliang pag-iba ng kulay ng kaniyang mata, wari ba itong nawalan ng kulay ngunit hindi ko mawari kung anong kulay ang ipinakita nito. Luntian, bughaw o lila, nasa mga kulay na iyon ang natatangi kong duda.

Panandalian din ang pagiging seryoso ng kaniyang hitsura. Malayo sa nakilala kong Dakum na madalas magbiro at punong-puno ng buhay ang mukha.

Hindi na ’ko nagkomento doon. Hinayaan ko ito hanggang sa bumalik siya sa dati. Malaki nanaman ang kaniyang ngiti na para bang inaasar ako, at madilim nanaman ang kulay ng kaniyang mga mata.

Nilunok ko ang aking laway at inayos ang aking lalamunan upang makapagsalita ng maayos at malakas. May kalayuan na kasi ako sa kaniya dahil patuloy lang ako sa pagtungo sa gitna ng sapa.

“Hindi naman patas kapag ako lang ang naaburido sa’yo. Mas matutuwa pa ’ko kapag nalaman kong naiinis ka sa’kin,” ikinabigla ko ang aking pagtawa dahil sa palagay ko ay hindi iyon ang nararapat kong emosyon na ipakita sa kaniya.

Nakita ko ang pananalim ng kaniyang mata sa akin at ang pagpasada ng kaniyang dila sa pagitan ng kaniyang labi na parang natatakam sa isang pagkain. Napatigil ako sa pagtawa at napalunok muli ng laway.

Agad siyang tumayo sa kaniyang kinauupuan at tumayo sa itaas ng bato habang matikas na tumindig. Hindi maipagkakaila ang laki ng kaniyang katawan. Kaakit-akit tingnan ang kaniyang matipunong dibdib at kalamnan na para bang inukit ito ng isang mahusay na iskulptor.

Nanatili lang ang kaniyang matalim na paningin sa akin habang dahan-dahan na hinubad ang kaniyang bahag at ipinakita ang kaniyang kabuuan sa paningin ko. Agad akong luminga-linga sa paligid upang suriin kung mayroon pang ibang tao maliban sa amin, ngunit ni-isa ay wala akong nakita.

Inimbento ang bahag para itago ang bagay na nasa pagitan ng ating mga hita, dahil unang-una ay hindi ito dapat direkta na ipakita sa kahit sino, maliban nalang kung katipan mo ang makakakita nito.

Isa nanamang kahihiyan ang ipinapakita niya sa akin!

Agad kong tinakpan ang aking mga mata gamit ang kamay upang matakpan nito ang pagbalandra ng kaniyang kabuuan.

“Hoy, kung ako sa’yo takpan mo ’yan bago pa may ibang makakita diyan!”

Pagkatapos no’n ay narinig ko ang kaniyang paglusong sa tubig kaya agad kong tinanggal ang takip sa aking mukha.

Nasa parte na siya na hanggang bewang ang taas ng tubig. Seryoso ang kaniyang mukha habang patuloy na lumapit sa akin. Umaatras naman ako upang maiwasan siya na matunton ako.

“Tumigil ka! Lumayo ka sa’kin, ayokong makisabay sa’yo sa pagligo!”

Noong hanggang dibdib na niya ang tubig ay bigla siya sumisid pailalim. Umalma naman ako sa kung ano ang mangyayari. Luminga linga ako sa paligid upang hantayin ang pang-angat niya mula sa tubig at nagulat ako nang biglang umangat ang kaniyang mukha sa tapat mismo ng aking mukha.

Napasigaw ako at napaatras ngunit sa pag-atras ko ay lagpas na pala sa akin ang lalim ng tubig. Inasahan ko ang aking pagkalunod hanggang sa maramdaman ko ang pares ng malalapad na kamay na bumuhat sa magkabila kong hita at inangat ako upang ipaipit ito sa kaniyang baywang.

Napakapit ang aking mga braso sa kaniyang paligid ng kaniyang leeg.

Malapit ang kaniyang mukha sa akin at napansin ang kakaibang nangyari sa kaniyang mga mata. Muling bumalik ang pag-iiba ng kulay, at sa pagkakataong iyon ay alam ko na ang kulay nito. Bughaw, tulad ng karagatan sa kalayuan. Para ka nitong dinadala sa ibaba ng dagat upang makita ang natatago nitong yaman sa pinaka-ilalim.

Natulala ako sa panghihipnotismo ng kaniyang mata. Sinusubukan kong kumawala sa kaniyang paningin ngunit para ba itinali na ang aking paningin upang sa kaniya lang ito ibaling.

Parang nanghihina ang aking binti at kalamnan sa kuryenteng idinadala ng pagdikit ng aming mga balat. Pareho kaming hubo’t hubad sa tagpong ito kaya hindi talaga iyon maiwasan.

Maya-maya pa ay naramdaman ko ang kaniyang dalawang kamay na dumapo sa aking dibdib. Laking gulat ko nang sabay na pinaglaruan ng kaniyang magkabilang hinlalaki ang aking magkabilang utong sa magkaibang direksyon.

Bahagya akong nangisay at napapikit ang mata sa sensasyon. Hindi ko kayang kumawala. Muli ko nanaman naramdaman ang kaniyang init na sumasalungat sa lamig ng tubig. Muli ko ring naaamoy ang kaniyang gayuma na nanggagaling sa kaniyang katawan.

“T-tama na…”

Nanlulupaypay ang aking mga mata habang nakatingin sa kaniyang labi na pinipigilan kong halikan. Matinding tawag ng laman ang aking nadarama.

“I-ibaba mo na ’ko,” pigil ko ulit sa kaniya.

“Hindi kita hahayaang malunod.”

Pagkatapos niyang sabihin iyon ay hinalikan niya ako sa aking labi at dahan-dahan bumaba ang kaniyang kamay sa pagitan ng aking hita.

X

ᜁᜃᜐᜋ᜔ᜉᜓᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikasampung Kabanata

B

ABALA! Maselang eksena na may bulgar na mga salita. Maaari niyo siyang hindi basahin kung hindi niyo gusto at lumaktaw nalang para sa susunod na kabanata.

---

Humawak siya sa aking pagkalalaki at ikiniskis ang kaniyang hinlalaki sa butas nito. Matinding sensasyon ang tumatama sa’kin na para bang kinakamot niya ang kati ng aking pagkalibog. Nagpatuloy lang siya sa kaniyang ginagawa hanggang sa tumigas na ito ng tuluyan.

“Nakakaaliw na panuorin ka sa ganitong sitwasyon,” aniya at tumawa ng kaunti. “Para kang bata nakakapit sa’kin na nagmamakaawa na huwag ibaba. Ngunit para ba akong nababaliw kapag pinapaligaya kita sa ganitong paraan. Namamangha ako sa kagwapuhan mo.”

Idinikit ko ang aking noo sa kaniya at may lalo ko pang hinigpitan ang kapit ng aking braso. Tinignan ko ang kabuuan ng kaniyang mukha. Ang magandang hugis nito pati ang iba’t ibang bahagi tulad ng makakapal niyang kilay, bughaw niyang mga mata, matangos na ilong, kaakit-akit na labi, at ang manipis niyang bigote na ngayon ko lang napansin.

Nanatili ang aking mata sa kaniyang labi at inilapat ko dito ang sa akin. Naramdaman ko ang manipis niyang bigote na kumakaliti sa’kin tulad ng dati.

Inilabas niya ang kaniyang dila at ipinasok sa loob ng aking bibig. At kasabay ng pagkiwal-kiwal nito sa loob ang paghigop ko nito. Para bang sinisisid nito aking bibig upang maghanap ng kayamanan. Malikot at mabilis.

Panandalian muna namin iyon na hininto upang ibaling ni Dakum ng buo ang pagpapaligaya niya sa aking harapan.

Itinigil na niya ang paglaro sa butas ng aking ari at iniyakap ang kaniyang kamay sa aking tarugo. Mamutok-mutok ito sa ugat na nagngangalit. Isang beses niyang itinaas-baba ang kaniyang kamay na nagpaungol sa’kin.

Ang isa niyang kamay ay hinawakan ang aking pisngi ay pinisil ito.

“Hindi mo lang alam kung gaano ka nakakaakit kapag naririnig kitang umuungol.”

Malalim ang kaniyang boses na humehele sa aking pandinig. Para bang dinadala ako sa isang paraiso na hindi ko pwedeng puntahan.

Hindi ako nagsalita. Nagpatuloy lang siya sa pagtaas-baba ng kamay habang mahigpit itong hinahawakan. Noong una ay medyo mabagal pa hanggang sa medyo binilisan pa niya ang pagbabati ng aking alaga.

“D-dahan-dahan lang…”

Nang iutos ko iyon sa kaniya ginawa niya ito. Bago sana ito magtapos ay nais ko pang maramdaman ang kaniyang bihasang kamay na pinapaligaya ako. Hindi ko maiwasan na sumabay sa ritmo kahit pa nakasabit lang ako sa kaniya.

Salungat ang aming galaw, habang itinataas niya ang kaniyang kamay ay paatras ang aking bayo, at sinasalubong ko naman habang ibinababa niya ito. Hinigpitan ko lang ang aking kapit upang hindi ako mahulog mula sa kaniya. Lalo pang lumakas ang kaniyang amoy na gumagayuma sa’kin at nagbibigay init sa aking katawan.

Para niya akong idinadala sa langit. Paakyat ng paakyat. Nagkikiskisan ang aming mga basang balat na sobrang dulas. Sinabunutan ko siya sa buhok at hinalikan ko muli ang kaniyang labi. Samu’t saring sensasyon ang naglalaro sa aking kaluluwa.

Muli niya rin ginalugad ang aking bibig at naglabas-masok na nagpapakaliti ng aking gilagid. Hinayaan ko lang siya na gawin ang lahat ng gusto niya sa’kin. Ang paglilibot ng isa pa niyang kamay sa iba’t ibang parte ng aking katawan.

Nararamdama ko talaga sa aking pwetan ang dulo ng kaniyang ari. Tinutusok nito ang pagitan ng mga pisngi nito. Naalala ko tuloy kung gaano ito kahaba, kataba at kalaki. Hindi ko lubos maisip kung paano iyong nagkasya sa’kin at nakayanan ko ang hapdi noong unang araw na nagtalik kami.

“Hmmf…hmff…”

Sinusubukan kong umungol dahil sa sobrang sarap na nalalasap, ngunit iyan lang ang inilabas ng aking bibig dulot ng pang-aangkin ng labi ni Dakum. Nahihirapan pa akong huminga kahit pa malawak at mahangin ang paligid.

Hinawakan niya ang aking pisngi upang laliman pa ang kaniyang paghalik. Ilang sandali lang ay sunod-sunod na lumabas ang aking katas sa ilalim ng tubig. Maraming beses itong nagbubuga habang dahan-dahan nang binabati ito ni Dakum.

Ang aking mabilis na paghinga ay nanatiling mabigat. Nang iangat ni Dakum ang kaniyang kamay ay ipinakita niya sa’kin ang malagkit kong katas na nakakapit pa rin sa kaniyang kamay. Dinilaan niya ito habang pinapanood ko siya sa malapitan.

Pagkatapos ay inilipat niya ang kaniyang kamay sa aking bibig. Medyo nandiri ako sa ideyang tikman ang bagay na ito na nanggaling sa akin. Nalasahan ko ang pinaghalong lasa ng tubig at katas ko.

Sinipsip ko ang kaniyang daliri ng may halong pang-aakit. Sinadya kong maging matunog ang aking pagsipsip, dahilan para makita ang pamumula ng kaniyang mukha. Napangiti ako sa nasaksihan dahil para ko bang nakikita ang kaniyang kahinaan sa pamamagitan ng panunukso.

Ibinaba ko ang isa kong kamay sa tubig, iniwan ang isa na nakakapit sa kaniya. Dumiretso ito sa matigas niyang bagay na kanina pa tumutusok sa aking pwetan. Nang mahawakan ko iyon ay hindi pa rin ako makapaniwala sa laki at taba nito, kahit pa ilang beses ko na itong nasaksihan sa malapitan. Dama ko ang bawat ugat nang sinubukan ko pagsadahan ng haplos ang kahabaan nito.

Diretso lang ang aking tingin sa kaniyang mga mata na kasalukuyan nakapikit. Hindi ko akalain na ito ang taong sumira sa nayon namin, nagbigay kahihiyan sa aking pagiging pinuno at nagpakita sa akin ng matinding kasamaan at pagka-makasarili. Samantalang ngayon ay kinaaliwan ko ang pagpapakita ng kaniyang kahinaan, habang magkalapit ang aming mukha.

Hinaplos-haplos ko lang ito, hindi sapat upang mapatuloy siya sa kaniyang pagpapalabas. Nakatayo pa rin kami habang buhat-buhat niya ako. Hindi ba siya nangangawit?

Maya-maya pa ay tumigil ako sa ginagawa sa kaniya. Dumilat ang kaniyang mga mata.

“Hindi ko na kayang abutin, nakakangawit,” simple kong sinabi.

Napakurap siya ng ilang beses na para bang may gumising sa kaniya.

Binitbit niya pa rin ako habang tumutungo kami sa gilid ng lawa. Para akong isang maliit na nilalang na nakakapit sa isang naglalakad na malaking puno. Natawa ang aking isipan sa naisip ko.

“Ang gaan mo pala. Mas magaan ka pa sa inaakala ko,” aniya tapos tumawa ng mahina.

Hindi na ako sumagot at hinintay nalang siya na idala ako sa lupa. Nang makarating kami ay tumayo na ako sa sarili kong mga paa. Pumunta naman siya sa bato, kasalukuyan pa rin hubo’t hubad, at umupo na pabukaka. Ngumisi siya sa direksyon ko at kumawag ang kaniyang kilay na para bang hinahalina ako.

Sa tirik na araw, ipinakita niya ang ganda ng kaniyang pangangatawan habang basang-basa pa ng tubig. Butil-butil ito sa kaniyang katawan. Para siyang diyos ng kalikasan, na ikagagalak mong sambahin.

Bukod sa araw ay tirik din ang kaniyang tarugo na may tuwid na tuwid ang hugis. Hinawakan niya ito sa sinubukang batihin ng dahan-dahan habang nakatingin pa rin siya sa’kin. Mabagal akong lumapit sa kaniya habang nakatuon lang ang aking paningin sa nakakatakam niyang tarugo na kumakalog sa bawat galaw ng kaniyang kamay.

Hiniling ko sa mga diyos sa kalangitan ang ang kaligtasan ng aming nayon, ngunit biyaya ang kaniyang binigay. Isang panibagong diyos na aking sasambahin, at pagsisilbihan sa kaniyang katawagan ng laman.

Lumingon-lingon ako sa paligid upang siguraduhin na walang ibang tao malapit sa lawa maliban lang sa aming dalawa. Pagkatapos no’n ay lumuhod ako sa kaniyang harapan at itinapat ang aking mukha sa kaniyang alaga.

Inilagay ko ang dulo ng aking hintuturo sa butas ng kaniyang pagkalalaki. Bahagya ko itong kiniwal at tinaas upang makagawa ng sinulid sa malinaw na likidong inilalabas nito. Pagkatapos maputol no’n ay dinilaan ko ang aking daliri.

Agad kong isinumpak ang kaniyang ari sa aking bibig ng walang pag-aalinlangan.

“Ahhh…” dinig kong ungol ni Dakum.

Ngayon, pagkakataon ko na para suklian ko siya.

Sinipsip ko muna ang ulo nito. Nakakagigil ang paninigas ng kaniyang kahabaan kaya hinigpitan ko ang buka ng aking bibig. Nakahawak ako sa ibabang parte ng kaniyang ari kung saan nagpunpunan ang maninipis na buhok. Hinagod ko ito at tumunog ang tipikal na tunog ng pagkikiskisan ng buhok.

Pagkatapos ng paghahanda ko ay inusad ko ang aking bibig pababa hanggang sa pinakadulo ng kahabaan niya. Pagtapos ay tinaas-baba ko na ang aking bibig, ng mabilis at matunog dahil sa laway. Sapo ko naman ang kaniyang laylayan habang pinaglalaruan ito.

“Na-nakakabigla ang iyong pagkabihasa,” aniya habang nakaangat ang isa niyang braso na ang kamay ay nakahawak sa batok. Ipinakita niya ang kaniyang kili-kili na may maliliit na balbon. Bukod sa kaniyang ari mukhang masarap din itong dilaan.

Marahil napansin niya ang biglaan kong pagiging agresibo.

Napaangat ang aking paningin at kinindatan siya. Nakita ko ang lalong pamumula ng kaniyang pisngi bago ko ituon muli ang aking pansin sa pagsuso.

“Arghhh….”

Nanggaling ang ungol na ’yon sa kaniya. Naramdaman ko ang kaniyang dalawang kamay sa magkabila kong ulo at pilit na binibilisan ang pag-angat baba ng aking ulo.

“Sige pa!”

Pagkatapos ng ilang minuto ay inilabas niya ang kaniyang semilya sa loob ng aking bibig ay walang alinlangan ko itong nilunok. Malakas ang naging amoy at lasa nito kaya napatirik ang aking mata sa sarap ng nalalasahan. May iba na lumabas mula sa aking bibig ngunit sinubukan kong dilaan iyon at walang sinayang sa kaniyang katas.

Nang matapos ang lahat ay tumabi ako sa kaniya na paupo, habang siya naman ay napahiga sa malaking bato habang hingal na hingal. Nakabuka ang kaniyang bibig dahil dito na siya humihinga, habang mapapansin ang kasiyahan sa kaniyang ekspresyon.

Napatingin siya sa’kin at nagpakita ng pagkatuwa sa kaniyang mga mata. Pagkatapos ay iniyakap niya ako sa aking tagiliran habang nakahiga pa rin siya. Idinantay niya ang kaniyang ulo pasaakin.

“Isa kang tunay na biyaya sa’kin, Aparo. Lubos akong nagsisisi sa maling pagtrato sa’yo nung una palang.”

Pagkatapos noon ay humiga na rin ako sa bato habang binibilad ng araw. Nakatinginan kami, mata sa mata, habang nakaharap sa isa’isa.

Itutuloy…

XI

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜁᜐᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-isang Kabanata

Pagkatapos ng pagyayaring iyon ay bumalik kami sa tubig upang banlawan ang sarili sa init at katas na umaalingasaw sa aming katawan. At ngayon, hindi ko na siya hinayaang lumapit sa’kin. Mabilis ang aking paglakad sa tubig, palayo ng palayo.

“Teka, umiiwas ka ba sa’kin?”

Nagpatuloy lang ako sa paglayo habang tansyado ko pa ang lalim ng tubig. Nakatingin ako sa mga puno na sinasayaw ng mga hangin habang dinadapuan ng mga ibon na humuhuni ng malakas.

Siguro nasaksihan nila ang pinaggagawa namin ng lalaking ito. Buti nalang at walang tao ang nakakita sa’min, maaari pang ikalat nito ang balita sa nasaksihan.

Bukod sa hangin, agos ng tubig at mga huni ng ibon ay wala nang ibang bumabagabag sa katamikan at kapayapaan ng kalikasan. Pumikit ako ng mariin upang damhin ang natatanging ginhawa na pumapaloob sa aking diwa.

“Ayaw mo ba sa’kin,” tanong niya sa malayo. Naririnig ko ang pagbulabog niya sa tubig, hudyat na patungo siya sa’kin.

Lumingon ako sa kaniya kaysa lumayo pa dahil baka malunod ako sa pangalawang pagkakataon.

“Diyan ka lang. Huwag kang lumapit!”

Pinanlisikan ko siya ng mata at ipinakita ang pagkainis ko. Napakamot siya sa kaniyang batok na para bang nagdadalawang isip. Dahil doon ay nakita ko nanaman ang kaniyang kili-kili na may maninipis na balbon. Muli nanaman sumagi sa’kin isipan ang mga madidilim na hangarin.

Napalunok ako at umiling upang pigilan siya at ang aking utak na walang maisip kun’di ang ulitin ang mainit na tagpo. Naramdaman ko ang pag-init ng aking pisngi.

Napatuloy pa siya sa paglalakad.

“Hindi ka ba titigil? Doon ka! Lumayo ka sa’kin! Ayoko nang ulitin, pwede ba?!”

Gusto kong tapikin ng malakas ang aking bibig dahil nadulas ako sa aking sinabi. Para ko na ring sinabi na inaasahan kong itutuloy niya ang milagrong aming ginagawa kapag lumapit siya muli sa’kin. Dapat sa susunod, iisipin ko nang mabuti ang aking mga sinasabi.

Ngumiti siya sa’kin ng malapad. Iba iyon kumpara sa mga pagkakataon na hindi niya mapigilan ang pagtawa, at iba pa rin iyon kumpara sa tuwing kinaaliwan ‘daw’ niya akong panoorin sa mga bahagi ng aking buhay na hindi ko makitaan ng kaaliwan.

Tunay iyon at walang halong kabastusan tulad ng madalas niyang ipakita sa’kin sa maikling panahon na nakilala ko siya.

“Kung ayaw mo, hindi naman kita pinipilit. Titigil na ko, pangako. Ayaw ko lang na umiwas ka sa’kin.”

Umiling ako dahil kailanman ay hindi ako nailang sa kaniya. Naiilang ako sa paligid na baka may makakita sa amin at mapag-usapan ito ng baryo. Ayokong hirangin nila akong magiging asawa ng kanilang pinuno dahil hindi ko nais na mangyari iyon.

Hawak palang ako ni Dakum sa pagkakataong ito. At ipapangako na na balang araw ay makakawala ako sa pagkakabitag niya sa’kin at maisasalba ang nasa panganib naming kanayunan.

Lumingon ako sa kaniya.

“Sa tingin mo, natutuwa ako sa gayum mo? Akala mo ba hindi ko napapansin? Ilang beses kita naamoy na mahalimuyak na nagdadala sa’kin ng kawalan sa matinong pag-iisip! Hindi ko iyon kayang pigilan, kaya pwede ba, huwag kang lumapit. Hindi ko kayang nagtitiwala ulit sa’yo!”

Pero nagmatigas siya at nagpatuloy sa paghakbang.

“Diyan ka nga lang sabi, e!”

Itinaas niya ang kaniyang dalawang kamay bilang pagsuko, at marahil nagulat din siguro sa bigla kong pagsigaw sa kaniya. Muli niyang ipinakita ang kaniyang bruskong mga braso na wari kaya akong lagutan ng hininga kapag kinulong ang aking leeg dito, ngunit bukod pa roon ay labis nanaman akong naaliw at napansin ang sarili kong pagkislap ng aking mata. Napakurap tuloy ako sa sandali upang gisingin ang aking nananaginip na diwa.

“Hahayaan nalang kita sa nais mo,” aniya gamit ang buo’t malalim na boses na para bang nagpapatunaw sa aking katawan. Ngunit sa pagkakasabi niyang iyon ay para ba siyang bigo.

Sinapak ko ang aking noo sa pamamaraan na hindi niya mapapansin. Ano nanaman bang nagawa kong mali?

Pero nasagi sa isip ko, ano nga ba ako sa kaniya? Isang araw palang kami magkakilala, pero dalawang beses nang may nangyari sa’min. Ayoko nang magtagal dito. Baka kung saan pa umabot ang pananatili ko rito ng matagal.

Nagdasal ako kay Amang Gabay upang gabayan ako sa pag-iisip ng plano kung paano ito matatakasan, hanggang sa nakagawa ako ng mga hakbang kung paano ito isasagawa ng maayos. Kailangan kong gamitin ang pagkakataong ito, ngunit kailangan ko munang klaruhin ang magaganap.

Humarap ako sa kaniya.

“Aahon na ’ko…”

Sapat ang lakas ng aking boses upang marinig niya iyon. Pagkatapos ay tumango lang siya sa’kin at hindi na tumugon.

Mabilis akong tumungo sa lupa at kinuha ang aking kasuotan ng mabilis. Hindi ko naisipang suotin ito sapagkat mabilis ang aking pagtakbo patungo sa kakahuyan. Hindi ko batid ang aking tutunguhin. Hindi ko kabisado ang nilalaman ng kagubatang ito ngunit alam kong palayo ito sa kanilang nayon dahil taliwas ito sa direksyon kung saan kami nagmula bago makarating sa lawa na ito.

Ang aking mga paa ay hindi alintana ang kapasidad ng lakas na kaya nito upang magpatuloy sa pagtakbo. Malakas na hangin ang aking sinasalubong habang binibitbit ang aking bahag ng sobrang higpit.

Ilang minuto bago ako napagod at nagpasyang huminto. Nasa gitna pa rin ako ng kagubatan. Matatayog na puno ang aking nasa paligid at maliban sa mga nagliliparang ibon ay wala na akong makitang iba pang hayop na nakapaligid.

Doon ko na isinuot ang aking bahag kahit pa kasalukuyang medyo basa pa ang aking katawan dahil sa pinaghalong tubig ng lawa at pawis dulot ng mabilisang pagtakbo. Huminga ako ng maluwag.

Ngayon ano na? Wala talaga akong matinong plano kung tutuusin. Ngayon na nakatakas na ako, ang tanging paraan na alam ko ay bumalik muli sa kanilang nayon at palihim na isalba ang aking mga kanayon.

“Siguro dumito muna ako hanggang sa maghapon na makaalis na siya,” sabi ko sa aking sarili. Yumuko ako at hinilot ko ang aking bukong-bukong na muntikan nang mapulikat kung sakaling nagpatuloy pa ako sa pagtakbo.

Dahang-dahan akong tumayo habang nakapikit dahil tumatama ang sinag ng araw sa aking mata. Ngunit nabigla ako nang may puwersa na tumulak sa pasandal sa isang puno. Malakas ito at nagdala sa’kin ng matinding sakit sa aking likuran.

“Aray!!”

Isang pares ng kamay ang naramdaman kong nakalapat sa’kin. Isa sa aking dibdib at isa sa aking puson. Nang dumilat ako ay nakita ko ang mukha ni Dakum na sobrang lapit sa akin at umuusok sa galit.

“Wala kang karapatan upang takasan ako! Hindi dapat kita hinayaan! Hindi. Hindi. Hindi.”

Mariin ang kaniyang mga salita, habang idinantay niya ang kaniyang mukha sa aking balikat. Kinapitan niya ang magkabila kong braso na para bang ayaw niya akong paalisin sa aking posisyon. Hindi ko maproseso ang mabilisang pangyayari, basta ang alam kong lang ay nahuli niya na ako.

Dapat hinayaan mo nalang ako, Dakum. Marami pa akong mga bagay na kailangang pagtuonan ng pansin at gawan ng aksyon. Hindi ako basta-basta isang ordinaryong tao na may maraming oras para aliwin ka, dahil kailanman ay hindi sekswal na pagpapaligaya ang aking lingkod para sa ibang tao.

Nais kong sabihin ang lahat ng ito sa kaniya, ngunit nanghina rin ako sa pagpapakita niya sa akin ng matinding pang-aangkin.

Aaminin ko, lahat ng nangyari sa’min ay lubusan kong nagustuhan. Pero ano nga ba ang kinaugatan ng lahat ng ito? Tinakpan niya ang ilog namin upang magdulot ng matinding tagtuyot sa aming nayon. Doon palang ay makikita na ang kakitidan ng kaniyang utak para gawin iyon. Sinong pinuno na may matinong plano ang makakaisip ng ganoong solusyon dahil sa inggit na mas marami kaming nahuling lamang-tubig kumpara sa kanila? Kung hindi ganito ang kokote ng pinuno nila ay marahil magiging tahimik ang aming nayon sa mga ganitong oras.

Hinayaan ko lang siya sa kaniyang pagkapit ngunit nakaramdam ako ng matinding sakit nang may isang pares ng pangil ang tumusok sa aking balikat.

Sumigaw ako sa sakit. Alam ko na kay Dakum lang galing mga pangil na iyon ngunit hindi ko alam kung paano siya nagkaroon nito.

Anong uri ng nilalang ba siya?! Isa ba siyang aswang?!

“Aray! Tama na!”

Sinisipsip niya ang aking dugo habang ako naman ay pilit pa rin siyang tinutulak.

Ayoko pang mamatay. At mas lalong ayaw kong mamatay sa ganitong paraan.

Pagkatapos ng ilang segundo ay tumigil na siya sa kaniyang pagsipsip at pinakawalan ako. Labis akong nanghihina kaya sumandal ako sa puno. Nasa harap ko pa rin si Dakum at malapit pa rin siya sa akin.

“Ikaw ang nakatakda sa’kin, Aparo. Kapag iniwan mo ’ko, labis ko yong ikamamatay.”

Hindi ko maintindihan ang kaniyang sinasabi kaya pumikit lang ako para ipahinga ulit ang sarili. Hinawakan niya ang aking kamay at hinila niya ako. Naramdaman ko ang pagbuhat niya sa aking katawan, at ikinalong niya sa kaniyang likuran.

Nagdikit ang aming balat, at sa sandaling iyon ay naramdaman ko ang pag-iiba ng kaniyang balat sa pagiging mabalahibo.

Paanong nangyari yon?

Itutuloy…

---

Its 2021! Happy new year and have a great year ahead. Yay!

Thank you sa lahat ng nagbabasa ng kwentong ito. We’re already at 3k reads! It means a lot.

Hoping you could visit my profile to see my other stories!

XII

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜇᜎᜏᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-dalawang Kabanata

Nagising ako sa isang papag sa loob ng isang hindi pamilyar na kubo. Tumingin ako sa bintana at natanaw ang kahel na kulay na kalangitan.

Palubog na pala ang araw. Kinusot ko ang aking mata at sinuri ang paligid. Hinawakan ko ang aking magkabilang balikat sa magkasalungat na direksyon upang takpan ng aking braso ang aking dibdib dahil bahagya akong nilalamig sa tindi ng simoy ng hangin. Napansin ko ang ilang pirasong dahon na nakatapal sa aking balikat, at nang diniinan ko ang pagdampi dito ay nakaramdam ako ng sakit.

Kinagat ko lang ang aking labi upang mapigilan ang aking pag-aray.

Nasaan ako?

Maliit lang ang kubo. Tumayo ako mula sa papag at tumanaw sa bintana. Nasa gitna pala ito ng kagubatan.

Dumaan sa aking isipan ang mga tao sa nayon, si Luwad, ang mga manananim at mga mangingisda, at ang iba pang mga mamamayan na tinuring akong kapamilya. Ang isa sa pinakalubusan kong inaalala ay si Adamin na aking kapatid. Wala akong malay kung nasaan siya sa mga oras na ito, o kung nasa maayos ba siyang kondisyon. Wala akong magawa kun’di idinasal ko sa mga diyos ng kalikasan at kalangitan ang hangarin na kaligtasan para sa kanila.

Maya-maya lang ay may kumatok sa pinto ng kubo.

“Sino yan,” tanong ko sa kumatok.

Dahan-dahan akong lumapit sa pinto. Hinintay ko ang kaniyang tugon ngunit kumatok lang ito muli. Inulit ko pa ang tanong at naghintay muli ng tugon.

“Ako ’to si Adang Mata, kamahalan. Kung natatandaan niyo po kanina, ako yung binati ni pinuno habang kasama ka niya patungo sa lawa.”

Matanda ang kaniyang boses. Oo, natatandaan ko nga siya. Dahil doon ay pinagbuksan ko siya ng pinto at nakita siya na may hawak na palayok habang nakangiti sa’kin, tulad ng ekspresyon na pinakita niya sa’kin kanina.

Sa kaniyang kulubot na balat, madaming nakaguhit na tinta na sumisimbolo sa iba’t ibang elemento sa mundo. Tradisyonal din ang kaniyang kasuotan habang punong puno siya ng iba’t ibang alahas na gawa sa ginto at tanso.

“Dinalhan kita ng makakain. Hindi mo kasi naabutan yung tanghalian. Medyo malamig na yung ulam sa palayok. Nais niyo po bang initin ko ito para sa inyo, kamahalan?”

Umiling ako. “Hindi na kailangan. Salamat sa pagkain,” simple kong tugon.

“Kung ganoon ay hahayaan nalang po kita dito sa aking balay. Lalabas po muna ako saglit upang kayo po ay mapag-isa sa hapunan,” aniya at inilapag ang palayok sa papag kasama ang kahoy na mangkok at kutsara, saka umalis.

Nilapitan ko ito at binuksan. Umalingasaw ang mabangong amoy ng lutong gulay. Ngunit may bagay na bumagabag sa akin at hinabol ang matanda sa labas upang tawagin.

“Sandali!”

Wala pa siya sa malayo ng maabutan ko siya. Mga ilang hakbang lang ang aking tinungo palabas. Lumingon si Adang Mata sa’kin at yumuko.

“Ano pa po ang kailangan niyo, kamahalan.”

“Sabayan mo ’ko sa pagkain. May nais akong malaman mula sa’yo.”

Tumango ang matanda at lumapit sa balay. Pagpasok namin ay hinihintay ko siyang kumuha ng mangkok upang sabayan ako sa pagkain ngunit hindi niya ito ginawa. Pareho lang kaming nakaupo sa papag, samantalang ako lang ang may hawak na pinggan.

Kumuha ako ng sapat na dami ng lutong gulay at inilagay ito sa aking mangkok. Sa pangalawang pagkakataon ay inalok ko siya ulit na sumasabay sa’kin sa pakain ngunit humalakhak lang siya ng bahagya at umiling.

“Niluto ko iyan para sa iyo. Huwag niyo na po akong intidihin sapagkat nakapagtanhalian na po ako,” aniya.

Sumubo ako sa pagkain. Malinamnam ang pagkakatimpla nito, at masarap kahit pa hindi na siya mainit. Siguro ay ilang oras na niya akong hinintay na magising upang ihain sa akin ’to.

Pagkatapos ng ilang subo ay binaba ko saglit ang mangkok.

“Wala ka bang napansing kakaiba kay Dakum?”

Nanatili lang ang mata ng matanda sa akin pati na ang ekspresyon nito.

“Madalas kasi… hindi ko na maintidihan ang mga katangian na ipinapakita niya sa’kin. Yung mata niya… parang… parang nag-iiba ng kulay,” ani ko pagkatapos pumikit ng mariin upang isipin ng malalim ang mga bagay na hindi ko maipaliwanag tungkol kay Dakum. “Yung amoy niya… hindi ko maipaliwanag kung saan ito nanggagaling. Siguro sa bulaklak, pero anong klaseng bulaklak dahil kailanman ay hindi ko pa nalalaman na may bulaklak na may ganitong katangian ng amoy. Yung amoy… para bang…”

… b

inibihag ako na gumawa ng milagro kasama siya. Hindi ko na tinuloy ang aking sasabihin sapagkat ayaw kong malaman ni Adang Mata ang nangyari sa’min. Tahimik lang siyang nakikinig sa’kin, na sa palagay ko ay seryoso siya ngunit hindi ko maiwasan na kabahan.

Umisip ka ba ng ibang kakaiba sa kaniya…

Hinawakan ko bigla muli ang aking balikat nang matantong may tapal iyon na dahon, ngunit hindi naging magandang ideya sapagkat napa-aray ako sa sakit. Itinuro ko nalang ito habang nasa ere ang aking daliri.

“Ito! Alam mo naman siguro yung sugat na ’to! Kinagat niya ’ko gamit yung pangil niya. Hindi ko alam kung bakit bigla siyang tinubuan ng gan’on! Marahil, hindi siya tao! Iba siya sa atin–!”

“Shh!” mahina niyang pagpapahinto sa’kin. Tiningnan niya ako habang nakangiti. “Baka guni-guni niyo lang po iyan, kamahalan. Hindi kailanman naging kakaiba ang pinuno namin dahil ilang taon na namin siyang pinagsisilbihan. Wala pang nakakasaksi sa kaniyang nagpakita ng pangil,” aniya.

Hindi ko alam kung anong mararamdaman ko, tatanggapin ko nalang ba na guni-guni ko lang ito o mababastos dahil pinahinto niya ako sa pagsasalita kahit pa ako yung “kamahalan” niya.

“Sige nga po, Adang. Kung hindi man siya totoong nagpapakita ng pangil, bakit ako nagkaroon ng kagat dito? Alam mo naman siguro kung anong klaseng pagkakasugat ito. Bakat naman siguro na pangil ang naging sanhi nito, diba?!”

Napailing lang ang matanda. Mahabagin! Ano pa bang gusto niyang ebidensya para malaman niya ang katotohanan tungkol kay Dakum.

“B-bakit hindi ka naniniwala? Hindi tuliro ang utak ko! Alam ko na pangil ito. Hindi!” mariin ang aking pagkakasabi.

“Dumating dito si pinuno habang bitbit ka niya sa kaniyang likod. Malayo palang ay nakita ko na ang sugat mong may umaagos na dugo. Sabi niya sa’kin ay nakagat ka raw ng ligaw na lobo nung plano mo siyang takasan. Pinakiusapan niya ako na gamutin po kita, at pumayag naman ako. Iyon lang po ang alam ko,” aniya.

Pambihira naman.

Nagdadalawang-isip ako na sabihin din ang tungkol sa pag-iiba ng kaniyang balat sa pagiging balahibo, ngunit hindi naging malinaw sa’kin ang pangyayaring iyon. Maaaring iyon ang tunay kong guni-guni.

“Nakita ko talaga! Alam ng dalawang mata ko ang nasaksihan ko. Lumapit siya sa’kin at kinagat ako. Hindi ako nagkakamali!”

“Kamahalan, marahil nabigla lang kayo sa pangyayari. Maaaring iniligtas po kayo ni pinuno mula sa ligaw na lobo na tunay na kumagat sa inyo. Baka ang natatandaan niyo lang po ay nung nilapitan ka niya habang kinakagat ng isang mabangis na hayop.”

Inilapat ko ang dulo ng aking hintuturo sa aking sentido at hinilot iyon. May punto nga siya sa kaniyang sinabi. Dapat kong burahin sa aking isipan ang kakat’wang kaisipan dahil malabong maging totoo ito. Malabong isa siya sa mga taong-lobo na madalas kong naririnig sa aking ina noong nabubuhay pa siya.

Ang mga taong-lobo ay madalas na nagiging maharlika no’ng araw dahil alam ng lahat na mas makapangyarihan ito kumpara sa ordinaryong tao. Sila ang pinakamalakas sa lipunan kaya sila ang madalas na binibigyan ng katungkulan. Ang mga likas na tao at nananatiling tagapagsilbi sa mga maharlika.

Maliban sa kuwento sa’kin ni Ina, wala na akong ibang alam tungkol sa mga taong-lobo. Hindi rin ako nakatagpo ng kahit isa.

Sumang-ayon nalang ako sa matanda at nanahimik nalang habang kumakain.

Kung sakaling totoo na taong-lobo si Dakum, maaaring niyang gawing hapunan ang aking mga kanayon pati si Adamin. At kapag tunay nga ang aking ispekulasyon, pakay niya na kainin kami kaya niya kami binihag.

Ngunit kahit pa sabihin kong hindi totoo ang lahat ng aking iniisip tungkol kay Dakum, hindi pa rin mabura ang aking pag-aalala kay Adamin na natitira kong pamilya.

Pasensya na kapatid, kung hindi man tayo pagtatagpuin sa pagkakataong ito, ngunit gagawa pa rin ako ng paraan. Sana kaya mo pang magtiwala sa’kin.

Nang matapos ako sa pagkain ay kinuha ng matanda ang aking mangkok at inilagay sa mumunting lababo.

“Akala ko ba, alam mo na nais kong takasan si Dakum. Bakit mo gustong umalis kanina?”

Kasalukuyan siyang nakaharap sa lababo at blanko ang kaniyang tingin dito.

“Dahil panatag ako, kamahalan. Dumaan na sa aking mata ang mga pangyayari bago pa ito maganap,” aniya at biglang tumingin sa’kin. “Sa tingin niyo po, bakit ako tinawag na Adang Mata? Ada ang aking pangalan ngunit mayroon akong kakaibang mata.”

Isa pala siyang propeta. Kung ganoon ay totoo ang hiwaga na nagbibigay sa tao ng kakaibang katangian. Pero bakit hindi niya magawang maniwala sa’kin ang tungkol kay Dakum?

Ngayon, alam ko na kung bakit niya ako pinagkatiwala sa matanda. Nagtitiwala siya sa kaniyang pangitain na hindi ako makakaalis kapag nasa kaniya ako.

“Maghanda ka, may paparating dito na mga kawal matapos ang tatlong minuto,” ani niya sa akin habang ako naman ay napatayo habang naghihitay sa maaaring bumisita sa’min.

Natapos nga ang ilang sandali ay may kumatok sa pinto, tatlong beses. Agad ko itong pinuntahan at pinagbuksan.

Nagpakita sa aking harapan ang tatlong lalaki, isa sa kanila ay yung alipin na nakilala ko kanina ngunit hindi ko alam ang kaniyang pangalan. Ang dalawa naman ay may hawak na sibat na nakapuwesto kaniyang likuran.

“Pinapatawag ka po ni pinuno, kamahalan. Sasamahan ko na po kayo pauwi sa kaniyang tahanan,” ani ng alipin. “Ada, nagpapasalamat sa inyo si pinuno sa panandalian pangangalaga niyo sa kaniya.”

“Walang problema,” sabi ng matanda.

Itutuloy

XIII

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜆᜆ᜔ᜎᜓᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-tatlong Kabanata

Madilim na ang paligid habang binabaybay namin ang kakayuhan pauwi sa nayon. Mabuti nalang at binigyan kami ni Adang Mata ng sulo bago pa kami tuluyang umalis sa kaniyang balay.

Hindi ba siya natatakot na manirahan sa gitna ng kakahuyan? Bukod sa mga mababangis na hayop ay maaaring pinaninirahan din ito ng mga masasamang engkanto. Hindi ko kayang mamuhay sa ganitong klaseng lugar!

“Hoy, Atalon! Dahan-dahanin mo yung paglalakad. Wala na kaming makita!”

Napalingon kami ni Atalon - yung alipin na nagbigay sa’kin ng pagkain nung umaga, sa dalawang kawal na medyo nahuhuli ng lakad sa amin. Iisa lang ang dala namin sulo kaya ang ito lang ang natatanging liwanag na mayroon kami.

“Malalaki man ang biyas niyo, mas masahol pa kayo sa kuhol kung maglakad.”

Ngumisi lang ang dalawa sa narinig mula kay Atalon. Totoo nga ang sinabi niya, sobra ang tangkad nila kumpara sa amin. Ang tangkad ko ay katumbas ng tankad ni Atalon mula sa baba. Samantalang, hanggang dibdib lang ako ng dalawang lalaki na kasabay namin.

“Sila nga pala sina Kuro at Kalem, kambal silang dalawa. Huwag niyo nalang po silang pansinin sapagkat wala naman silang kayang gawin na makatuturan,” ani Atalon.

“Kalem! Narinig mo ’yon. Minamaliit tayo ng kunehong ito,” sabi ni Kuro sa kapatid. Napansin ko nga ang pagkakapareho ng kanilang katangian, mula sa mukha at hugis ng katawan. Ang magkaiba lang sa kanila ay yung disenyo ng kanilang bahag. Kulay pula ang suot ni Kuro, samantalang itim naman ang sa kapatid niya.

“Tingnan natin kung sino yung makupad kapag dinala na natin siya sa kama mamaya,” ani Kalem at nagtawanan silang dalawa.

Hindi ko mapigilan ang pag-irap sapagkat kahit pa hindi para sa akin ang birong iyon, hindi pa rin iyon kanais-nais na marinig.

Lumingon naman si Atalon sa kanila. “Gusto niyo bang sipain ko kayo sa mukha?”

Nagpatuloy lang sila sa pagtawa pero alam ko na dahil iyon sa kanilang makahulugang sinabi. Alam ko ang kalikasan ng mga lalaki, madalas magbiro tungkol sa malalaswang ideya sapagkat iyon ang bagay na naiintidihan naming lahat.

“Hayaan mo, hindi ka magsisisi hanggang umaga kahit sumakit pa yang butas mo,” ani Kalem.

Pinanlakihan lang sila ng mata ni Atalon habang nagpatuloy nalang sa paglalakad. Hindi maiwasan na dumaan si Dakum sa aking isipan. Kaninang umaga lang, naalala ko ang marumi niyang biro sa akin kaya sinuntok ko siya sa kalamnan.

Pasalamat siya at hindi siya nasasaktan pagkatapos ng siping kaya madali nalang sa kaniya na ulit-ulitin iyon. Yun ang bagay na ayaw kong mangyari.

Lumapit si Atalon sa dalawa at binigyan sila ng tig-isang sipa sa pagitan ng hita.

“Bangis naman ng kuneho ko,” ani Kuro habang sapu-sapo ang kaniyang pagkalalaki.

“Tara na,” sabay hila sa’kin ni Atalon sa palapulsuhan. Alam kong nagagalit na siya sa dalawang mokong na iyon. Hindi siya nakatingin sa’kin habang patuloy lang siya sa paglalakad, at nagpapatianod nalang ako sa kaniya. “Likas na bastos yung dalawa na yun, kainis!” aniya habang medyo nakalayo kami sa kanila.

Muli nanaman kaming natunton ng kambal at sumabay muli sa amin.

“Kamahalan…” ani Kalem na may sarkastikong tono. “Batid niyo po bang may gaganapin kaming kasiyahan bukas? Lahat ng miyembro ng nayon ay magdidiwang.”

Tumingin lang ako sa kaniya at ipinakita na interesado ako sa kaniyang sinasabi. Halata naman siguro na hindi kami pareho ng mga tradisyon.

“Sayang naman, mukhang nagtatampo sa inyo si pinuno. Kung ako sa’yo, suyuin mo na. Kawawa ka kapag dumating ang araw ng pagdiriwang namin,” sabi naman ng kambal niya.

“Una sa lahat, wala akong alam sa sinsabi niyo. Pangalawa, ano namang meron kay Dakum para maging kaawa-awa ako sa pagdiriwang niyo?”

“Simple lang, ang pagdiriwang na iyon ay ginaganap sa tuwing hugis bilog ang buwan, at tinatawang namin itong ‘Gabi ng Init’. Sa tingin mo, bakit ’to tinawag ng gano’n.”

Napaisip ako. “M-malay ko. Hindi naman mainit ang buwan, maliwanag lang.”

Nagkatingin sina Kuro at Kalem at nagbigay muli ng makahulugang tingin sa isa’t isa. Nakangisi sila pareho na para bang sila lang ang nakakaalam sa sinasabi nila sa akin.

Hinayaan ko nalang sila, tutal kung pagdiriwang naman pala ang pag-uusapan, madalas kaming nagsasagawa ng ganiyan. Alam ko na ang mga magaganap. Mga sulo sa paligid at mga instrumentong pantugtog. Mga nagsasayawang tao. Maingay na tawanan at sigawan.

At lalong hindi mawawala ang lambanog na pinakahihintay ng lahat.

Natunton na namin ang malaking tahanan ni Dakum at dumiretso sa silid kung saan ako nagising kaninang umaga.

“Silid po ito ni pinuno,” sabi ni Atalon.

“Kung ganoon, nas’an siya?”

“Hindi pa raw siya matutulog ngayon, kamahalan. Marami raw siyang gagawin ngayong gabi. Kayo raw po muna ang gumamit ng kaniyang silid upang palipasin ang gabi.”

“Pero maiba ako… May alam ko ba kung nasaan ang mga kanayon ko? Buong araw ko silang hindi nakita sa paligid kahit pa tumungo kami sa mga kabahayan kaninang umaga.”

Nag-aalala ako sa kalagayan nila. Yung kapatid ko, hindi ko man lang siya nakita. Wala akong balita sa kaniya dahil natatakot akong itanong ito kay Dakum at baka ilihim niya lang sa’kin ang katotohanan, at pagkatapos no’n ay paalalahanan ang kaniyang taong-bayan na ilihim din ang tungkol dito dahil maaari itong ikabahala ng aking pagtakas.

“Wala pong sinabi sa’kin si pinuno. Ang mga nakakaalam lang po ay yung mga kawal na dumakip sa inyo. Maaari niyo naman po siguro silang tanungin.”

Lumingon ako sa dalawang kawal na nagbabantay sa pasilyo. Seryoso ang kanilang mga mukha ngunit katakot-takot itong tingnan.

“S-sige, susubukan ko.” Pero ang totoo ay wala akong balak na gawin iyon.

“Kuya! Kuya!!”

Agad kaming napalingon sa babaeng sumisigaw. Papalapit ito sa amin. Kulay tanso ang kaniyang balat at maliit ang kaniyang pangangatawan. Malaki ang kaniyang mga bilugang mata at gurayray ang kaniyang buhok. Nakangiti ito at ipinapakita ang ngipin niyang maraming awang, pagkausli at pangingitim.

Kumapit ang kahindik-hindik na babae sa braso ni Atalon.

“Hindi ka pa ba uuwi? Kanina pa kita hinihintay dito. Kakainip nga, kanina pa ko naghahanap ng gwapong lalaki, puro mukhang kinalahig ng manok yung mga kawal dito,” aniya sabay ngumiwi. Hindi ko inasahan ang kaniyang panlalait na para bang sinasaad niya lang ang kaniyang katangian. Tumingin siya sa’kin at nanlaki ang kaniyang mga mata. “Sino ka naman?!” sabay hagikhik.

Lumapit siya sa’kin at suminghot-singhot na para bang aso.

“A-ah… Ano…”

“Ang bango mooo!”

Humagikhik pa siya ng malakas ’tsaka siya tumalon-talon habang pumapalakpak. Labis akong naguluhan sa kaniyang akto.

Hinawakan pa niya ang magkabila kong pisngi ’tsaka ito pinisil-pisil.

“Ang gwapo mo paaa!”

Agad na bumuga sa aking mukha ang malansang amoy ng kaniyang hininga. Kadiri!

“Erghh!” di ko maiwasang umambang masuka. Para ba akong nakaamoy ng nabubulok na isda. Agad kong tinakpan ang aking ilong at yumuko upang umiwas sa hangin na kaniyang binuga.

Hinila ni Atalon ang babaeng ito papalayo sa akin.

“Pasensya ka na, kamahalan. Ayos ka lang ba,” tanong ni Atalon sa akin at inangat ko ang aking paningin. Nakita ko ang pangungulangot ng babae habang nakatingin sa kisame na para bang nagpapatay-malisya.

“Oo ayos lang ako,” kahit hindi talaga.

“Mabuti naman, at pasensya na,” sabi niya na may halong pag-aalala. “Siya nga pala ang kapatid ko, si Lembang. Ang natatanging babae sa aming pamilya.”

“I-ikinagagalak kong malaman,” ani ko habang pilit na ngumiti. “Uuwi ka na ba ngayon?”

“Hindi naman po. Tutungo ako sa selda upang bantayan ang mga preso do’n. Hindi ko nga po alam kung bakit ako sinusundo ni Lembang dito kahit alam niyang sa umaga lang ako umuuwi sa bahay namin.”

Napakamot ako sa aking ulo, samantalang may naramdaman akong bahagyang pag-angat sa aking bahag kaya napayuko ako at nakita si Lembang na nakadapa sa ilalim ko habang nakasilip paitaas. Agad siyang tumayo at nagpagpag ng braso’t binti, samantalang napaatras ako dahil sa ginawa niya.

“Pasensya na. May nahulog kasi… pinulot ko lang hehehe.”

Napakamot si Atalon sa kaniyang batok sa kahihiyan.

Magkapatid ba talaga silang dalawa? Matipuno’t may hitsura si Atalon, at kung tutuusin ay malinis siya sa katawan, pero taliwas ang kaniyang katangian kumpara kay Lembang. Nangigitata ang kaniyang balat na para bang nilagyan ng itim na langis. Hindi ko gustong manlait pero iyon ang nakikita ko.

“May kapares ka na ba sa pagdiriwang,” tanong ni Lembang sa’kin. Para saan ba ang pagkakaroon ng kapares para sa kasiyahang iyon?

“W-wala naman,” pag-amin ko habang pinipigilan na ngumiwi.

“Tamang-tama!! Kanina pa kasi ako naghahanap ng kapareha. Baka pwede kitang isama!”

Napakagat lang ako sa labi at tumingin kay Atalon. Binigyan ko siya ng tingin na nanghihingi ako ng tulong.

“Sandali, may kailangan muna akong malaman!”

Lumapit siya ulit sa’kin at ipinasok ang kaniyang kamay sa loob ng aking bahag. Huli na nung naramdaman ko ang pagbunot niya sa aking balahibo ng aking pagkalalaki at sobrang sakit nu’n!

“Araayy!”

Sinapo ko ang gitna ng aking hita habang hinihilot ang parte na kaniyang binunot upang mawala ang sakit.

“Ang kapal pala ng nakuha ko!” ani Lembang at saka humalakhak. Itinapat niya ang balahibong kaniyang binunot sa kaniyang ilong. “Hindi na masama yung amoy! Ang sarap sa ilong.”

Nanginig ako at namutla. Lumayo ako at nagtungo sa sulok ng kwarto habang humarang si Atalon sa pagitan namin dalawa. Anong klaseng sapak ang meron sa babaeng ito?!

“M-mukhang kailangan na po namin umalis… Maiwan ka na po namin… Matulog na po kayo…” ani Atalon pagkatapos ay hinila niya si Lembang paalis ng silid.

“Teka, wag ka naman ganiyan kuya. Kakausapin ko pa yung mapapangasawa ko.”

“Tumigil ka nga! Mahiya ka. Hindi wasto yung ginagawa mo…”

“Epal ka talaga!” pagpupumiglas ni Lembang ngunit hindi pa rin siya makawala sa kapit ng kaniyang kapatid. Bago sila tuluyang umalis at tumingin siya sa’kin at ngumiti. “Aabangan kita sa pagdiriwang, mahal ko!” tapos winagayway niya ang kaniyang palad.

Labis pa rin akong kinikilabutan. Mukhang ayaw ko nang pumunta sa pagdiriwang na tinutukoy nila.

Nanginginig akong tumungo sa malaking papag at humiga. Nakatulala at blanko ang pag-iisip. Ngunit nag-iba ito nang bigla hinahanap ng aking isipan si Dakum. Tumingin-tingin ako sa paligid upang hanapin siya. Para akong nababalisa.

Nasaan ka na?

Ang diwa ko, sa halip na matulog ay hindi mawala ang paghahanap sa kaniya. Ang lawak ng papag upang higaan ko mag-isa.

Kinuha ko ang unan at niyakap ito. Inilarawan ko ito bilang si Dakum. Ilang oras ang nakalipas ay hindi pa rin siya dumarating. Hinayaan ko nalang ang sarili na lamunin ng antok.

XIV

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜀᜉᜆ᜔ ᜈ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-apat na Kabanata

Dumating na ang umaga ngunit hindi ko pa rin makita si Dakum. Inayos ko ang aking higaan at tumayo upang ihanda ang aking sarili para sa araw na ’to. Hindi ko alam kung saan ako lalandas, parang nais ko nalang na manatili rito sa loob ng kuwarto at hantaying lumipas ang buong araw.

Hindi mawala sa isip ko ang sinabi ni Kuro sa’kin.

“ Sayang naman, mukhang nagtatampo sa inyo si pinuno. Kung ako sa’yo, suyuin mo na.“

Dahil saan ba? Sa pagtakas ko? Ang babaw niya naman pala kung magalit. Bakit, nung hinarangan ba niya yung agos ng tubig sa ilog namin, hindi ko rin ba siya pinansin. Sa katunayan nga ay ako pa ang lumapit sa kaniya. Pambihira!

Kinusot ko ang aking mga mata at iniunat ang aking mga braso’t leeg. Humigab ako ng malakas at tumalon-talon ng mababa para gisingin pa ang aking diwa.

Kinumbinsi ko ang aking sarili na lumabas sa silid upang hanapin si Atalon. Sana hindi ko siya maabutan na kasama si Lembang dahil natatakot pa rin ako sa kaniya.

Dinaanan ko ang mga nakabantay na kawal at hinayaan lang nila ako na baybayin ang pasilyo, sa paghahanap kung saan ang labasan ng tahanang ito. Nakakasalubong ko ang mga alipin na abala sa paglilinis ng pader, sahig at mga kasangkapan sa paligid.

Hindi rin nagtagal ang paglabas ko doon. Bumungad sa aking harapan ang mga taong paikot-ikot na naglalakad sa malawak na espasyo sa harap ng tahanan ni Dakum.

Naglalagay sila ng iba’t ibang uri ng palamuti sa paligid. Mga poste at tali na pinagsasabitan ng mga kung anu-anong mga bagay tulad ng mga kahoy na inukit sa iba’t ibang hugis.

Sa gitna, makikita ang isang malaking tumpok ng kahoy. Mukha ito ang magsisilbing panggatong para sa apoy na tanging magiging liwanag sa gabi.

Luminga-linga ako at nakita si Atalon na nagpuputol ng kahoy sa tabi. Isang malaking puno ang tinatanggalan niya ng mga dahon habang hinahati ito. Nilapitan ko siya.

Binati namin ang isa’t isa ng magandang umaga.

“Wala ka na bang ibang kagamitan sa pagputol nito?”

“Mayroon naman po, kamahalan. Nandoon lang po sila matatagpuan,” turo niya sa isang puno na pinagsisilungan ng iba’t ibang uri ng kagamitan. Nakahilera ang lahat ng iyon sa lilim.

“Sige, salamat,” sabi ko.

Tinungo ko ang lugay at bumalik ako kay Atalon na dala ang isang malaking itak.

“Kamahalan, huwag na po. Ako na pong bahala dito. Kaya ko na po itong mag-isa,” sabi niya habang medyo hinihingal. Bahagyang tumatagaktak ang kaniyang pawis.

“Ayos lang. Nakakabagot kapag wala akong ginawa.”

Sinimulan ko ang pagputol sa mga sanga, isa-isa. Nagpatuloy lang ang aming pagputol sa puno hanggang sa natapos na kami. Dinala namin isa-isa ang bawat piraso at itinumpok.

Nang matapos namin iyon, dumating sina Kuro at Kalem dala ang mga inuming nakapaloob sa lalagyang kawayan.

“Salamat.”

Tumango lang silang dalawa at saka pumwesto sa tabi namin ni Atalon. Pare-pareho kaming nakasilong sa lilim ng puno ng akasya.

“Alam niyo ba kung nasaan si Dakum?”

Napalingon sila sa akin.

“Hindi raw siya nagpakita kanina pang umaga. Wala pang may nakakaalam kung nasaan siya ngayon dahil wala namang sinabi si pinuno kung ano ang gagawin niya,” sagot ni Kalem sa’kin. Inabutan niya ako ng kapirasong tela. “Heto, punasan mo yung pawis mo, kamahalan. “

Hindi ko alam ang dahilan kung bakit niya ginagawang sarkastiko ang katawagang iyon, ngunit napatawa ako nito. Siguro ay iniisip nila na hindi nila ako pinuno para tawagin ng gano’n, pero ayos lang sa’kin. Maaari ko pa rin silang ituring na kaibigan.

Tinanggap ko at tela at pinunas ko sa aking noo. Abala pa rin ang lahat hanggang sa umabot ang umagahan at tanghalian. Sabay-sabay kaming kumain sa nakalatag na kanin at ulam sa ibabaw ng dahon ng saging. Tabi-tabi kaming lahat at masayang nagkwentuhan.

Hapon na ngunit wala pa ring Dakum na nagpakita. Naghahalo ang aking lungkot at pag-aalala dahil na rin sa kawalan ng balita tungkol sa kaniya.

Ang lahat ay bumalik sa kani-kanilang mga tahanan upang magpalit ng damit. Umuwi si Atalon upang magpalit, samantalang ako naman ay hahayaan nalang na suotin ang kasalukuyang suot kong simpleng bahag para sa pagdiriwang. Medyo nalungkot ako dahil hindi ko mapaghahandaan ang aking hitsura.

Nang makabalik si Atalon ay agad niya akong hinila patungo sa tahanan ni Dakum.

“Alam mo ba, nakita ko si pinuno kanina habang papauwi ako?”

“O, anong nangyari,” sabik na sabik kong tanong.

“Gusto niya raw na tulungan kita sa pagpili ng kasuotan mula sa mga pinag-aarian niya. Dadalhin kita sa isa pa niyang silid.”

Pinasok namin ang isang silid na maraming nakapalibot na aparador. “Dito nga pala sa silid na ’to nakapaloob ang lahat ng damit niya. Kahit alin daw sa mga diyan ang piliin mo.”

Bigla akong natuwa at nagmadali sa pagbukas ng mga aparador. Nakakamangha kasi ang laki ng mga ito. Tumambad sa aking harapan ang maraming koleksyon ng kasuotan na may iba’t ibang nakakamanghang disenyo.

“Ang ganda nilang lahat. Wala akong mapili,” ani ko at humagikhik sa tuwa.

“Lahat ng mga bahag na ’yan ay yari sa mga mamahaling tela. Mga maharlika lang ang nakakasuot niyan kaya bagay sa iyo ang lahat ng ito.”

“Ikaw, gusto mo bang pumili? Ipagpapaalam nalang kita kay Dakum. Maaari ko naman siyang pakiusapan.”

“Naku, huwag na, kamahalan. Kayo lang po talaga ang binigyan ni pinuno ng karapatan para sa mga damit niya. Nakabihis naman na ako, e,” aniya at ngumiti.

Lumabas na kami pagkatapos kong suotin ang kuwerong bahag na pinalamutian ng kulay bughaw, puti at itim na balahibo ng malaking ibon.

Gabi at napuno ang paligid ng mga alitaptap. Hindi pa ’ko nakakakita kailanman ng ganito karami sa tanang buhay ko. Humuhuni ang mga ibon na dapat sa umaga lang gumagawa ng tunog, umaawit sila ng isang magandang himig na kay sarap sa pandinig.

“Doon tayo,” aya ni Atalon sa malaking siga ng mga kahoy na pinulak namin kanina.

Tumabi kami sa iba pang mga tao na nakaupo sa troso. Maraming tao ang dumalo kaya napuno ng ingay ang kapaligiran.

“Sabi ko sa’yo, kamahalan. Maraming nagaganap na hiwaga sa araw ’to, kaya naisipan naming ipagdiwang ang mga bagay na nakikita naming kakaiba. Bukod pa roon, pagkatapos ng araw na ito ay madalas kaming nagkakaroon ng magandang ani sa gulay, palay at mais.”

“Naniniwala pala kayo sa hiwaga’t himala.”

“Siyempre. Hindi kami maniniwala kung alam naming hindi ito totoo. Sa ilang taon na namin itong ipinagdaraos, pare-pareho lang ang mga nagaganap,” aniya at tumingin sa malaking apoy na nagliliyab sa aming harapan.

Napahawak ako sa marka ng kagat sa aking balikat na pinaniniwalaan kong si Dakum ang may gawa. Kakaibang kuryente ang dumaloy sa aking katawan kaya agad akong napabitaw.

Atalon, sa dami na ng aking nasaksihan, hindi ko pa rin alam ang dapat kong paniwalaan. Marami pang bagay ang hindi ko maipaliwanag ngunit alam ko sa sarili ko na nangyari iyon.

Tumingin narin ako sa apoy.

“Andiyan na ang mga bisita sa karatig-nayon!”

Napalingon kaming lahat sa isang sigaw ng lalaki itinuturo niya ang isang grupo ng taong kakarating lang.

Sila ba yung mga kanayon ko? Upang masiguro ay inaninag ko ang kanilang mga mukha at nakita na hindi sila pamilyar sa aking paningin. Iba din ang disenyo ng kanilang mga kasuotan kumpara sa amin at sa nayon ni Dakum. Mukhang ibang nayon pa sila malapit sa’min.

Maya-maya pa ay biglang tumugtog ang kulintang, hanggang sa sinundan na ng iba pang mga instrumentong pangmusika. Ang lahat ng tao ay biglang nagsitayuan at pumunta malapit sa apoy upang doon sumayaw. Hinila ako ni Atalon at nagpatianod nalang ako.

Nakakadismaya na hindi ko makakasabay sa pagsayaw si Dakum. Sa susunod, susubukan kong humingi ng tawad sa kaniya, basta sabihin niya lang sa akin kung nasaan ang mga kanayon ko at kung nasa mabuti ba silang kalagayan.

Halos magsiksikan na ang lahat ng tao sa dami naming nakikipagsabayan.

“Hooo! Magsayaw tayong lahat!” agad akong lumingon sa direksyon kung saan ko narinig ang boses ni Lembang. Nakita ko siya habang sa ibang direksyon siya nakatingin. “Nasaan na ba yung lalaking iyon?”

Ako yata yung hinahanap niya.

Napalunok ako at lumayo pa mula sa kaniya. Dapat ko siya talagang iwasan! Baka bunutan nanaman niya ako ng balahibo sa aking ibaba.

Hinayaan ko nalang si Atalon na nakikipagsayaw kina Kuro at Kalem, samantalang ako naman ay lumusob sa ’di mahulugang karayom na mga tao.

Ngunit sa lalo ko pang paglayo ay nauntog ako sa dibdib ng isang lalaki. Napa-aray ito dahil ba naman sa pagmamadali ko sa paglalakad, malamang magiging malakas ang pagsalpok ko sa kaniya.

“Ayos ka lang?”

Napaangat ang tingin ko sa lalaki. Kasing-tangkad ito ni Dakum. Naaninag ko ang kulay pula nitong mga mata habang nakatingin sa’kin ng may pag-aalala.

“Hindi na importante,” simple kong sagot.

Sinubukan kong magpatuloy sa pagbaybay sa mataong paligid ngunit nabangga nanaman ako sa likod ng isang lalaking sumasayaw ngunit hindi niya ito napansin. Patuloy lang siya sa pagsayaw ng malaswa sa harap ng isang babae na sumasabay sa kaniya. Napangiwi ako.

Hinawakan ako sa braso ng lalaking nabangga ko.

“Dito ka muna. Sa atin lang ang espasyong ito.”

Malapit siya sa akin ngunit ang tanging natatanaw ko lang sa kaniya ay ang kaniyang mabalahibong dibdib. Maputi ang kaniyang kutis na para bang namumutla. Kakaiba ang kaniyang kasuotan. Hindi ko alam kung dapat ko bang pagkatiwalaan ang lalaking ito.

Muli kong inaangat ang tingin sa kaniya. Seryoso ang kaniyang mukha ngunit bigla siyang ngumisi no’ng nakatinginan kaming dalawa.

“Sino ka ba para pigilan ako?!” nilakasan ko ang boses upang marinig niya ang aking sinasabi. Maingay na kasi ang paligid.

Bigla siyang humalukipkip at yumuko na para bang nanunudyo siya sa’kin dahil sa aking mababang katangkaran.

“Ako nga pala si Tarim, pinuno ng nayon sa silangan mula dito. Ikaw… nais kong malaman kung sino ka.”

Isa pala siyang pinuno ng isa pang nayon. Bakit wala siyang suot na kahit na anong alahas? Hindi ba parte ang kaugaliang ito sa pagiging maharlika?

“Hindi ko sasabihin ang aking pangalan. Mabuti nang hindi mo alam dahil hindi ako interesadong magpakilala.”

Lumingon-lingon ako sa paligid upang humanap ng madaraanan ngunit hinawakan ako ng lalaking ito sa magkabila kong braso.

“Magsasayaw tayo.”

Pagkatapos niya no’n ay agad siyang sumayaw sa harap ko. Katulad ng ibang ginagawa ng mga tao dito ay sayaw ito ng pang-aakit at panliligaw. Nakita ko ang mabikas niyang paggiling, ang pag-angat baba ng kaniyang matipunong kalamnan. Mayroon siyang tato dito, isang buwan na nasa paligid ng butas ng kaniyang puson.

Pinanood ko lang siya sa paghataw at bigla niya akong kinindatan. Nasamid ako sa sarili kong laway dahil do’n.

“Sabayan mo naman ako,” nakangiti niyang sambit.

Napangiti na rin ako dahil sa determinasyon niya. Sinabayan ko ang bawat galaw ni Tarim at lubos akong nasisiyahan sa bawat galaw, kumpas at ritmo ng aming katawan.

Maya-maya pa ay bigla siyang nagdahan-dahan sa paggalaw.

“Ngayon lang ako sumayaw para sa isang tao,” aniya.

Umiling ako sa kaniya. “Hindi ako naniniwala dahil alam mo kung paano sumayaw ang isang magiliw na manliligaw.”

“Sa tingin mo ba, inaakit kita?”

Hindi ako kumibo at nagdahan-dahan din ang aking pagsayaw.

“Hindi, ngunit alam ko kung anong klaseng sayaw ang ipinapakita mo sa’kin.”

“Oo, tama ka nga. Ginagawa ko ito para malaman lang ang pangalan mo,” aniya. “Kahit iyon lang muna ang kabayaran.”

Gusto kong humalakhak ngunit pinigilan ko, baka kasi isipin niya na hinaharot ko siya.

“Sige na nga. Aparo nga pala.” dating pinuno, bihag na ngayon. Gusto kong matawa.

Inilahad ko ang aking kamay at tinignan niya ito ng medyo matagal tsaka niya tinanggap. Pagkatapos ay labis akong nabigla ng agad niya akong hinila palapit sa kaniya at hinalikan ang magkabila kong pisngi ng mariin.

“Ganiyan kami magpakikala, Aparo,” aniya tsaka ngumisi sa akin. “Nga pala, ang ganda ng pangalan mo. Parang nanggaling ito sa isang nilalang na sumusuong sa himpapawid.”

“Ga-ganu’n ba? S-salamat…” papahina ang aking boses ng sinabi iyon.

Ito pa ang isa pang nakakabigla, may taong pumagitna sa aming dalawa. Tinulak nito si Tarim palayo sa akin.

“Ano? Nagkakasayahan na ba kayo?”

Alam kong kaming dalawa ni Tarim ang tinutukoy niya.

Boses palang alam ko na kung sino siya…

“Dakum!”

Itutuloy…

XV

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜎᜒᜋᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-limang Kabanata

Gusto ko sana siyang yakapin para sana gumaan ang kaniyang pakiramdam buhat ng pagtatampo niya, ngunit pinigilan ko ang aking sarili dahil nainis ako sa pambubungad niya sa’kin. Hindi ko akalain na naabutan niya ako sa ganitong sitwasyon.

“Kalma. Hindi ako bumisita dito para magsimula ng gulo,” ani Tarim, ngunit nakaguhit sa kaniyang labi ang mapanusong ngisi.

Hinawakan ko ang braso ni Dakum. Pinipigilan na baka saktan niya si Tarim. Sinusubukan niyang pumiglas ngunit kinakapitan ko pa rin siya.

“Umayos ka nga,” bulong ko sa kaniya ng mariin. Tumingin siya sa’kin at kumurap-kurap.

“Lambanog kayo diyan!” sigaw ni Kalem habang dala ang tatlong tapayan ng inumin. Palapit siya sa direksyon namin. “Oy, mga kamahalan. Gusto niyo ba?”

Pinanliitan ko siya ng mata tsaka umiling. Napansin niya ang kaunting kaguluhang nagaganap kaya humugis ang ‘o’ sa kaniyang bibig at saka umalis. Nais ko pa namang tumikim, dahil iyon ang magiging unang sandali na matitikman ko ang kakaibang inumin na ’yon.

“Anong meron sa ungas na ’to at bakit mo siya sinasayawan,” tanong sa’kin ni Dakum ngunit ang kaniyang mata ay matalim pa ring nakatutok kay Tarim. Galit na galit na waring mansasakmal.

“Huminahon ka muna, Dakum. Ako ito, hindi mo ba nakikilala?” ani Tarim at ibinuka ang kaniyang kamay upang ipresenta ang sarili. “Tarim! Kaanib mo sa kalakalan.”

Padabog na hinila ni Dakum ang kaniyang braso mula sa akin. Aaminin ko, medyo nasaktan ako du’n, pisikal at emosyonal.

“Nabalitaan ko kasi na may nagaganap ditong pagdiriwang. Hindi mo naman sa’kin sinasabi, para sana maging masagana din ang aming mga pananim at alagang hayop,” aniya at tumawa ng mahina at umiling-iling. “Bakit hindi mo naman kami nais na bahagian ng swerte, magiging maganda ang ating pakikipagkalakalan dahil dito, Dakum.”

Nakakuyom ang kamao ni Dakum at makikita sa kaniyang matipunong braso ang pagngangalit ng mga ugat, ngunit mukha siyang kalmado at hindi aambang lumaban.

“Hindi ko kayo pinaanyayahan na pumunta rito, at hindi talaga namin inaasahan ang inyong pagdalo. Pero ano pa bang magagawa ko, andito na kayo,” lumingon si Dakum sa akin at tinignan niya ako ng panandalian. Kulay bughaw nanaman ang kaniyang mata at ipinarating niya sa kaniyang titig ang galit na hindi ko alam kung ano ang dahilan.

Pagkatapos ng ilang segundo ay naglakad siya at lumagpas sa akin.

Huli na nga siya nung nagpakita, aalis nalang siya ng ganu’n-ganu’n nalang?!

Tumingin ako kay Tarim. Pilit akong ngumiti at tinapik siya sa balikat bilang simpatya, pampalubag loob sana mula sa pagpapakita ng pagiging imoral ni Dakum, ngunit imbes na magpasalamat ay umangat ang kanang dulo ng labi niya na para bang tinutuso niya ako.

“Sundan ko lang siya,” sabi ko habang umaamba palang na umalis.

“Magkalaguyo ba kayong dalawa,” tanong niya.

“Hindi,” mabilis kong pagkontra sa kaniya at muli nanamang sinuong ang mataong paligid. Hindi pa ’ko nakakasiguro na kalaguyo ang tingin sa’kin ni Dakum. Mas mabuti nang isipin ko na wala lang ang mga bagay na nangyari sa’min.

Natanaw ko siya habang kasalukuyan pa ring lumalayo sa akin. Siksikan ang mga tao sa paligid. Ngunit alam ko na kapag nakita nilang si Dakum ang dumaan, paniguradong masisig-lihisan silang lahat upang bigyan ng espasyo ang kanilang pinuno.

“Dakum!!” sigaw ng paos kong boses. Hanggang sa inulit-ulit kong tinawag ang kaniyang pangalan ngunit hindi pa rin siya lumilingon o himihinto. “Makikiraan, makikiraan,” sabi ko nalang sa mga nakakasalubong ko upang padaanin ako, pero madalas ay hindi nila ako naririnig kaya ginamit ko na ang aking kamay upang hawiin sila.

“Aparooo!”

May biglang humawak sa aking pulso. Napalingon ako kay Lembang na nakangiti sa akin habang may hawak siyang mumunting lalagyan na may lamang lambanog. Winagayway niya ito malapit sa aking mukha habang tumatawa ng malakas.

Lalong lumakas ang musika na bumubulabog sa buong gabi. Halos na akong ibang marinig kun’di sinagawan, halakhakan at tugtugan.

“Kanina pa kitang hinahanap, loko ka! Akala ko hindi ka na magpapakita, nakakalungkot nga, e!”

Nagpaikot-ikot ang aking paningin. Hindi ko na makita si Dakum. Imposibleng hindi ko siya mapansin, dahil kahit madami pang tao ang naririto, namumukod-tangi ang magandang hitsura at kakisigan ni Dakum. Masasabing siya na ang pupukaw ng iyong pansin kahit wala siyang gawin.

“T-teka!! Sino ba yang hinahanap mo? Pabayaan mo na ’yun! Sa’kin ka muna buong gabi,” aniya habang sinusubukan ang maharot na tono ngunit muli nanamang bumuga ang malansang amoy ng kaniyang bibig.

“Bitiwan mo ’ko, Lembang. May kailangan pa ’kong habulin.”

Hinawakan niya lang ako at muli ko nanamang narinig ang kaniyang hagikgik ngunit mas lalo niya pa itong nilakasan! “Ano ka ba! Nakakakilig ka naman. Sabihin mo nga ulit yung pangalan ko…” medyo garagal na ang kaniyang boses.

Hindi na ko nagsalita, bagkus ay tinaggal ko ang pagkakakapit niya sa akin at bago pa siya magreklamo ay mabilis na akong kumilos upang magpatuloy sa paghahanap.

Sa wakas ay natunton ko rin ang pinakadulo kung saan ay nakaharap ako sa mga puno ng kakahuyan. Katulad din ng mga tao rito ay nagsasayawan din sila sa pamamagitan ng pagsalubong sa hampas ng hangin. Tumutunog ang mga troso dahil sa mga pag-uga.

Malamig ang palagid at nagbibigay sa’kin ito ng kakaibang kilabot. May parte ang utak ko na dapat ko raw suungin ang kakahuyan dahil dito ko mahahanap si Dakum, at parte din na nagpipigil sa’kin dahil maaaring mapanganib ang aking gagawin.

Dahan-dahan akong naglakad. Buwan lang ang natatanging tanglaw sa paligid. Hinayaan ko lang ang ginaw na pumalibot sa akin.

“D-Dakum…” tawag ko. Mahina’t namamaos ang aking boses. Pilit ko siyang hinahanap kahit medyo madilim. Nagpatuloy lang ako sa paglalakad at nilagpasan ang ilang mga puno sa daan. Maya-maya ay ay may narinig akong ungol malapit sa’kin.

Ungol ng isang aso… o lobo?

Mabilis akong naalarma at tumakbo palayo. Hindi ko na alam kung saan ako napadpad ngunit nakakarinig ako ng mga paa na humahabol sa’kin!

Napasigaw ako ng malakas habang tumatakbo, ngunit napatigil ako ng bigla akong nadapa sa isang malaking ugat ng puno na nakaangat sa aking dinadaanan. Bumangon ako at lumingon sa aking likod.

Para bang nanghihina ang aking mga tuhod ng makita ang isang malaking lobo sa aking harapan. Kulay itim ang kaniyang balahibo, mas madilim pa sa gabing kalangitan. Matingkad na bughaw ang mga mata nito at matalim akong tinitignan.

Nanginginig ang aking buong katawan dahil sa ginaw at takot. Dahan-dahan akong napaluhod sa harap ng ligaw na hayop. Yumuko ako at pumikit at hinintay ang pagsakmal niya sa akin.

Bilang isang pinuno, ito na yata ang pinakawalang kwentang dahilan para mamatay, ang malapa ng isang lobo. Hindi ko akalain na hindi ako magiging dakilang pinuno na magsasalba sa aking nayon. Maguguhit sana iyon sa kasaysayan. Ngunit isa nalang pala akong alaala na sa pangalan nalang natatandaan.

Naramdaman ko ang kaniyang ilong malapit sa akin, inamoy-amoy niya ako at naramdaman din ang kaniyang malakas na paghinga. Dinilaan niya ang aking pisngi at hinintay ang kaniyang pag-atake. Hindi ko na naramdaman ang kaniyang dila at lumipas ang ilang segundo ay buhay pa rin ako. Dahan-dahan kong binuksan ang aking mga mata.

Nakaupo sa aking harapan ang lobo. Mas malaki pa sa akin ito ng ilang beses. Nakatingin siya sa’kin na parang maamo siyang hayop. Inilapit niya ang kaniyang ulo sa akin na parang nais niya na hawakan ko siya.

Ginawa ko iyon. Hinaplos ko ang kaniyang ilong. Napapikit siya at mas lalo pa niyang tinulak ang kaniyang ulo sa aking kamay na para bang gustong-gusto niya ang bawat haplos ko.

Sa ’di inaasahan ay aksidente niya akong naitulak, dahilan kung bakit ako napahiga sa lupa na pinaibabawan na ng mga tuyong dahon. Hindi ko mapigilan matawa habang nakahawak sa akin kalamnan. Imposible. Wala siyang balak na gawin akong hapunan.

Muli kong tinignan ang mata ng lobo, habang nasa ibabaw siya at nakapagitan ang aking katawan sa malalaki niyang mga paa. Maraming bagay ang naglalaro sa aking isipan. May kakat’wang ispekulasyon ako tungkol sa lobong ito.

“D-Dakum…” huminga ako ng malalim. Hindi ko maiwasang mabagabag sa pamilyar na kulay ng mga mata niya.

“Ako nga.”

Napalingon ako sa paligid upang tukuyin kung sino ang nagsalita. Tahimik lang ang kakahuyan. Marahil… nakakapagsalita ang lobong ito. At inamin niya na siya si Dakum!

“I-ikaw ba talaga ’yan.”

Bahagya akong bumangon upang suriin ang kaniyang mga katangian. Hinawakan ko ang kaniyang mga balahibo sa leeg, malambot at nakakakiliti sa kamay. Ang sarap niyang haplos-haplusin.

“Itigil mo muna yan, baka hindi ko mapigilan ang sarili ko, Aparo.”

Hindi ko nakita ang pagbuka ng bibig ng lobo ngunit pakiramdam ko ay sa kaniya ito nagmumula. Hindi ko pinakinggan. Nagpatuloy lang ang aking paghaplos gamit ang dalawa kong kamay.

“S-sabi nang… itigil mo ’yan!”

Nagulat ako ng idantay na niya ang kaniyang ulo sa aking dibdib. Napapikit siya habang dinadama ang aking kamay na umaagos sa kaniyang balahibo. Tumawa ako, dahil para ba siyang nanghihina dahil sa ginagawa ko. Ilang ungol ang lumabas sa kaniyang bibig, waring nagmamaktol.

“Kinakausap mo ba ’ko gamit ang aking isipan?”

“Oo. Dahil bilang isang lobo, hindi ko kayang magbigkas ng kahit anong salita.”

“Ang galing! Nakakamangha naman. Paano mo iyon nagagawa?”

“Iyan lang ba ang masasabi mo?”

Pagkatapos ay agad siyang tumayo. Lumayo siya ng bahagya mula sa akin at tumalikod. Umupo siya at inilahad ang kaniyang likuran sa akin. Sa sobrang laki niya, halos doble ang kaniyang laki mula sa akin kapag umupo siya.

“Sumakay ka sa akin.”

Lumapit ako at humawak sa kaniyang balahibo upang habang hinihila ko ang aking sarili paakyat sa kaniya. Nang maipwesto ko ang aking binti at agad siyang tumayo.

Para akong nakasakay sa kabayo ngunit mas mabuhok naman siya kumpara sa kabayo.

“Kapit ka lang. Tatakbo ako ng mabilis.”

Bago pa ako makapagsalita ng ‘oo’ ay agad siyang nanagsimula sa pagtakbo. Sa bilis ay muntik na akong mapabitaw sa kaniya. Mabilis niyang nilalagpasan ang bawat puno na aming nakakasalubong.

Sinubukan kong tanggalin ang isa kong kamay at itinaas. Dinama ko ang malamig na hangin, humahampas sa amin. Abot tainga ang aking ngiti. Naramdaman ko na paakyat ang lupa kaya mas lalo ko pang hinigpitan ang kapit dahil maaari akong dumulas sa kaniya.

Maya-maya ay huminto kami sa isang hardin sa dulo ng isang bangin. Malawak ito at pinaliligiran ng mga iba’t ibang uri ng halaman at bulaklak. Ngunit karamihan sa mga ito ay pulang rosas.

Bumaba ako kay Dakum at tinignan ang hardin. Ito ang unang beses na nakakita ako ng isang hardin sa kakaibang lugar. Naramdaman ko ang isang kamay na kumapit sa aking pulso. Kamay ito ng tao!

Nagbalik na pala si Dakum sa pagiging tao ng ganoon kabilis!

“Halika. Doon tayo,” aniya at tinuro ang isang nakalatag na banig sa gitna ng hardin. Nauna siya sa paglalakad habang hinihila niya ako patungo roon.

Napatingin ako sa kaniyang katawan at napansin na wala siyang suot na kahit isang saplot. Agad ko tuloy iniwas ang aking tingin, lalo na sa kaniyang ibaba.

Umupo kami sa banig. Nakatalikod ako sa kaniya, iniiwasan na tingnan siya. Ayoko!

“Bakit ayaw mong humarap?”

Umiling lang ako.

Maya-maya pa ay naramdaman ko ang kaniyang katawan na lumapit sa aking. Nakaupo siya sa likod ko. Magkadikit ang aking likod sa kaniyang dibdib, at ang kaniyang hita ay pinagitanaan ako. Dumantay ang kaniyang baba sa aking balikat, samantalang ang isa sa kaniyang braso ay niyakap ang aking kalamnan. Hinila ako palapit sa walang saplot niyang katawan.

Nararamdaman ko ang bagay na iyon sa pagitan ng kaniyang hita. Unti-unting nabubuhay.

“B-bakit mo nga pala ako dinala rito?”

Nararamdaman ko ang bawat paghinga niya na bumubuga sa aking tainga. Nakakakiliti ngunit pinigilan kong kumawag.

“Para masolo kita,” senswal niyang.

Labis na ang init sa aking pisngi. Namumula ito sa kahihiyan. Kinagat ko ang aking labi. Para akong isang batang nilalambing niya.

May ininigay siya sa’king isang kakaibang prutas. Bilog ang hugis nito at naainag ko ang kulay nitong pula. Matigas ito at sinubukan kong balatan gamit ang aking mga kuko.

Natawa siya ng bahagya. “Hindi mo na kailangang balatan iyan. Maaari na ’yan kagatin,” aniya. Tinignan ko mabuti ang prutas at sinuri pa ito. “Mansanas ang tawag diyan. Sa ganitong panahon lang namumunga ang bungang kahoy na pinagmumulan niyan.”

Kinagat ko ito at naramdaman ang tigas at lutong nito. Isang kagat, pangalawang kagat, labis ko agad itong nagustuhan. Hindi pa ako nakakakita o nakakatikim ng mansanas, marami talagang mga bagay na kakaiba sa nayon ni Dakum. Hindi ko mapigilan na maging kuryoso sa iba pang mga bagay na maaari kong malaman mula sa kaniya.

“Marami pa dito,” aniya tsaka inilapag sa aking harapan ang buslo na punong-puno ng mga prutas. Kinapa ko isa-isa at nilabas upang makita kung anu-ano ang mga ito. May dalandan, ubas, mangga, sinegwelas st marami pang iba. Binalik ko ito sa lalagyan dahil wala akong plano na kainin lahat ng ito. Kasalukuyan pa akong busog.

Narinig ko ang kaniyang mga mahihinang halinghing. Lumingon ako sa kaniya. Nagkalapit ang aking mga mukha. Nagkatitigan kaming dalawa.

“Ayos ka lang,” tanong ko.

“Hindi…”

Hindi ako kumibo. Wala akong masabi kapag nagsasabi siya sa’kin ng totoo. Hindi… hindi totoo ’yan, sapagkat kailanman ay hindi pa siya nagsisinungaling sa’kin.

“Akala ko, lumalapit na ang loob mo kay Tarim. Nakita ko kung paano kayo magsayaw. Hindi ko kayang makita…”

Maririnig ang lungkot sa kaniyang boses. Napahawak ako sa aking dibdib, hindi dahil naaawa ako kun’di parang may paru-paru na naglalaro sa aking loob.

“Ang bawat taong-lobo ay nakatakda sa iisang kaluluwa. Hindi kami pwedeng humanap ng iba. Ang misyon namin ay mahanap ang taong iyon at mahalin. Sila lang ang natatanging tao para sa’min. Kapag pinilit kong magmahal ng iba pagkatapos makilala ang taong itinakda para sa’min, maaari namin iyong ikamatay. Kasalanan iyon sa Diyosa ng Buwan.”

Muli ko nanamang naamoy ang kaniyang gayuma. Mas malakas ito kumpara nung huli ko itong naamoy. Nalulusaw sa kaniyang dibdib na aking sinasandalan. Napatingin ako sa kalangitan na para bang kumikislap ang mga tala para sa amin. Kabilugan pa ng buwan.

“Tinanong ko si Adang Mata kung paano kita mahahanap. Sinabi niya sa’kin na harangan ko ang ilog at patigilin sa pag-agos, kusang lalapit ang taong nakatakda para sa akin. At hindi nga siya nagkamali…” aniya at hinawakan ang isa kong kamay. Magkasalungat ang aming mga daliri habang kapit namin ang isa’t isa. “Ngunit aaminin ko, nagalit ako… dahil nung nakita kita, at naramdaman ang hatak ng aking puso sa’yo, alam kong hindi na ako magkakaroon ng supling kailanman.”

May biglang kumurot sa aking puso sa kaniyang sinabi. Mamahalin niya ako kahit hindi niya gusto. Nais niya lang mabuhay, iyon lang ang dahilan.

Hindi ko masasabing nahulog na ang aking loob sa kaniya, pero siya lang ang taong nagparamdam sa’kin ng ganito.

“Ngunit mas lalo kong pinagsisisihan na ibuntong sa iyo ang labis na pagkadismaya. Hindi ako mapalagay, habang iniisip kita sa selda. Mula noon, wala na akong ibang hinangad kun’di mapalapit sa’yo… at magsisi sa mga nangyari.”

Hinigpitan ko pa ang kapit sa kamay niya, nagbabakasakaling sa pamamaraang iyon ay huminahon na siya.

“Hindi na importante sa’kin kung ano ang nangyari, basta’t payapa na tayo ngayon. Hindi na sana maulit ’yon,” sabi ko sa kaniya.

Naramdaman ko ang kaniyang pagtango sa aking balikat dahil nakadantay pa rin ang ulo niya rito. Nakakaaliw ang kaniyang pag-akto na parang bata.

“Hindi na tayo babalik roon. Dito na tayo hanggang umaga. Ayokong makita ka muling nakikipagsayaw sa iba,” aniya.

Natawa ako. “Kung babalik tayo, sa’yo ko lang itutuon ang sarili ko. Alam mo bang kanina pa kita hinahanap? Hindi na nga kita nakita buong araw, tapos magmamaktol ka sa harap ni Tarim.”

“P-pasensya…”

Gumapang ang kaniyang kamay sa aking katawan. Salungat ang temperatura niya sa malamig na paligid. Nabitawan ko ang hawak kong mansanas na hindi ko tapos kainin. Nang makita ko ito sa banig ay sinipa ito ni Dakum palayo. Mabuti at alam niyang wala na akong balak na kainin ulit iyon.

Mabigat ang aking paghinga. Senswal ang kaniyang haplos ngunit naging agresibo matapos ang ilang sandali. Marahas ang kaniyang paghubad sa aking suot na bahag na muntikan nang mapunit.

“Hindi ko akalain na magugustuhan kita habang suot ang bahag ko. Pero sa ngayon, hindi muna natin kakailanganin niyan,” malamyos niyang pagkakasabi. Dumako ang kaniyang kamay sa pagitan ng aking hita. “Walang ibang makakahawak sa’yo ng ganito, Aparo. Kapag nakita ko si Tarim na ginawa niya ito, itataga ko sa bato na hindi na niya masisilayan ang sinag ng araw kinabukasan.”

Itutuloy…

XVI

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜀᜈᜒᜋ᜔ ᜈ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-anim na Kabanata

BABALA! Maselang eksena na may bulgar na mga salita. Maaari niyo siyang hindi basahin kung hindi niyo gusto at lumaktaw nalang para sa susunod na kabanata.

---

Hinaplos niya ang maninipis na balahibo sa aking ibaba. Unting-unting nagkakaroon ng buhay ang aking alaga ngunit hindi niya ito pinapansin. Yung balahibo lang yung hinahaplos niya sa akin.

“Matagal na akong hindi nagtutungo dito sa Hardin ng Seremonyas. Matagal nang walang espesyal na nangyari sa buhay ko. Ngunit ngayon, isa na ulit itong lugar na magiging espesyal sa buong buhay ko,” aniya.

Hindi naman ito ang naging unang beses na may nangyari sa’min, a!

Wala akong ibang naintindihan sa mga sinasabi niya sapagkat nahihilo at nadadala sa temptasyon. Nabalot ang aking paningin ng matinding pagnanasa, inaasahan ang kamay niya na kumilos upang matunton ang aking kahabaan at hindi lang ituon sa balahibo na nagdudulot lang sa’kin ng matinding pagkabitin.

Napakagat ako sa aking labi sa labis na pagkadismaya. Agad kong hinila ang kaniyang kamay upang itapat na ’to sa aking naninigas na pagkalalaki.

“Hindi ko sana ito mamadaliin. Naaliw pa rin ako kapag nakikita kitang nabibitin,” aniya at humalakhak ng mahina.

Namula ng matindi ang aking pisngi. Pagkatapos ay sinimulan na niyang iangat-baba ang kaniyang kamay ng dahan-dahan. Nagtungo naman ang isa niyang kamay sa butas ng aking ibaba. Ipinasok niya ang isa… dalawa niyang mga daliri at ginalaw ang aking loob, paikot-ikot kaya hindi ko mapigilan na tumirik ang aking mata.

Masuyo ang kaniyang paghalik sa aking tainga, leeg at hanggang balikat. Nararamdaman ko muli ang kaniyang pangil na sumasayad sa aking balat ngunit hindi pa ito kumakagat.

Napakadramatiko ng paligid, habang patuloy niya akong pinapaligaya sa kaniyang malilikot na kamay ay napatingin ako sa kalangitan, pakiramdam ko ay dinadala niya ako sa buwan at mga tala.

Nakakapit ako sa kaniyang braso na parang isang mumunting hayop na nakakapit sa isang puno, habang iginagalaw ang kamay nito sa aking pagkalalaki. Sobrang higpit ng kaniyang hawak habang dama ko ang kaunting gaspang sa kaniyang kamay, marahil dulot ito ng pag-eensayo sa paglaban dahil pinuno nga siya. Nanggigigil at minamasahe ng mabuti ang aking munting laman.

Malaki ang kaniyang kamay, kahit pa ilang pulgada ang aking kahabaan ay para ba itong maliit dahil sa kaniya. Nagpalitan kami ng mabibigat na paghinga habang nagbubungguan ang aming mga matatangos na ilong.

Hinalikan ko siya sa labi, samantalang ipinasok niya ang kaniyang dila. Muli ko nanamang naramdaman ang paglikot nito sa loob, pinupuntahan ang bawat sulok, kinikiliti ang aking ngala-ngala, at pinaghahalo ang aming laway kaya kakaibang dulas ang aming pinagsasaluhan.

“Uhmmm… ahh…” nagtuloy-tuloy pa ang aking pag-ungol habang sinusubukan umindayog sa bawat taas-baba ng kaniyang kamay, sinasalubong ang bawat pagbati na para bang may binabarurot ako sa ere. “D-Dakum, bilisan mo pa…”

Kinagat ko ang kaniyang labi sa labis na panggigigil, ngunit hindi ito dumugo. Hinawakan ko ang kaniyang batok upang diinan pa ang aming paghahalikan. Malalim at maingay. Punong-puno ng init ang buong paligid, kahalo ang kaniyang malakas na amoy na nagpatindi sa kaniyang pagiging brusko.

Nararamdaman ko ang kaniyang tarugo na kumikiskis sa aking likuran. Dama ko ang kapal at kahabaan nito, pati ang mga ugat na namimintig. Medyo naglalaway ang aking bibig dahil natatakam ako habang iniisip ang hitsura no’n.

Bumilis ng bumilis ang kaniyang pagbati, habang hindi ko na namamalayan ang paglakas ng aking mga ungol na para bang hindi ko na iniintindi kung sakaling may makarinig sa’min mula sa kakahuyan at masaksihan ang milagrong aming ginagawa.

“Hahhh….”

Pagkalipas ng ilang pagbayo ng palad niya ay sunod-sunod na lumabas ang katas na aking pinakahihintay. Mainit at malagkit, ngunit hindi nito mahihigitan ang init na nararamdaman ko sa pagdikit ng aming balat. Nakakapaso.

“Ang dami, Aparo…”

“Alam ko, ’di ko na kailangang sabihin pa,” sabi ko sa kaniya habang medyo nahihiya. Sa dami kasi ng aking nailabas, para bang walang may nangyari sa’min kahapon kaya marami akong naipon.

“A-Anlakas pa ng amoy…” aniya nung sinubukan niyang amuyin ang palad na tumrabaho sa aking tarugo. May mga katas na kumapit dito at kaniya naman itong dinilaan na parang isang masarap na likido. Wala sa sarili niya itong dilaan at ipinasok ang kaniyang daliri sa loob ng bibig, pinapanood ko kung paano niya ito sipsipin ng matunog.

Kahit pa natapos na siya sa aking tarugo ay patuloy pa rin ang pagkiwal ng kaniyang daliri sa aking butas. Napakuyom ang aking mga paa, sabik na sabik na umaasa sa tarugo niya na pumasak dito.

Dumaan ang aking kamay sa aking likod at inabot ang kaniyang kahabaan.

“Dakum, nais ko na ito ang ipasok mo sa’kin.” binigyan ko siya ng tingin na may lubos na pagmamakaawa. Marahan ko itong minasahe at dinama ang mga ugat. Tuwid na tuwid ito at sobrang tigas.

Medyo nahihirapan ako dahil nakatalikod pa rin ako sa kaniya. Hindi ko nakikita ang paggalaw ng aking mga kamay. Hindi ko kayang ipihit patalikod ang katawan ko kahit pa iyon ang nararapat upang makita ko ang pagitan ng kaniyang hita. Nakakulong kasi ako sa pagitan ng kaniyang maskuladong binti.

Pareho naming pinapaligaya ang isa’t isa gamit ang kamay. Makakapal ang kaniyang daliri na nakapasak sa akin. Mainit at madulas, marahil dililaan niya ito bago pa niya ipinasok sa akin. Idinaan ko ang aking hinlalaki sa butas ng pagkalalaki niya at nadama ang umaagos na likido dulot ng matinding pagnanasa, hindi pa iyon ang semilya niya.

Humigpit pa lalo ang kaniyang kapit sa baywang ko. Parang ayaw niya akong pakawalan, ngunit hindi naman ako nasasaktan. Narinig ko ang mga ungol niya na sunod-sunod na kumawala sa kaniyang bibig.

“Ang sarap damhin ang malambot mong kamay na para bang hindi dumaan sa matinding trabaho. Ngunit kahit ano pang lambot nito, hindi ko akalain na bihasa ito sa paggalaw,” aniya tsaka sininghot ang aking balikat na para bang may nakukuha siya doon na halimuyak. “hahhh.. ughh… bilisan mo pa, Aparo. Napakagaling mo!”

Sinunod ko siya habang bumibilis din ang paglikod ng kaniyang dalawang makakapal na daliri sa aking butas. Nagpalitan kami ng mahahabang ungol sa tindi ng ligayang natatamasa.

Ngunit nung naramdaman ko na lumaki ang kaniyang tarugo, hudyat na palabas na ang kaniyang katas ay agad niyang tinanggal ang aking kamay na nakakapit dito. Tinanggal niya rin ang kaniyang daliri sa aking butas.

“Hindi muna tayo magtatapos ng ganito kabilis,” aniya pagkatapos ay inangat niya ang kaniyang katawan upang mag-iba ng puwesto. Ngayon ay nasa harap ko siya habang parehas kaming nakaupo, ngunit pagkatapos ay itinulak niya ako patihaya sa banig at itinaas ang isa kong hita upang idantay ito sa kaniyang balikat.

Ang aking katas na kasalukuyan pa ring nakakalat sa aking kalamnan ay inipon niya sa pamamaraan ng pagdakot. Nang maipon niya ito ay ipinahid niya ito sa aking butas at pinadulas sa loob. Marahan noong una ngunit pagkatapos ng pangatlong pagkiwal ay marahas nang gumagalaw ang kaniyang daliri.

“ahhhh….” ungol na kumawala sa aking bibig at bigla akong napakagat sa labi pagkatapos. Bihasa ang kaniyang pagmasahe sa aking butas kaya muli nanamang napatirik ang aking mata. “i-ipagpatuloy mo pa…”

Ilang sandali ay bigla siyang tumigil at muling tinanggal ang kaniyang daliri na basang-basa pa rin sa katas. Lumuhod siya sa tapat ko at itinutok ang dulo ng kaniyang ari sa basa kong pwetan.

Napalunok ako bigla dahil kahit pa kinaya ko dati ang kaniyang tarugo ay hindi pa rin ako siguro na sanay na ako rito. Halimaw ito sa laki, akmang-akma sa malaki’t brusko niyang pangangatawan.

“S-sandali lang…”

Napatingin ang kaniyang kumikinang sa bughaw na mga mata, para bang sabik na sabik sa kung ano ang gagawin niya. Huminga ako ng malalim.

“Makakaya ko kaya ’yan,” ani ko at itinuro ng aking nguso ang kaniyang pagkalalaking tuwid na tuwid at handa na.

Nagkibit-balikat siya.

“Malay ko. Nagkasya naman ito dati, ’di ba? Natapos natin yun dahil nakayanan mo,” aniya. Napansin ko ang biglang paglalim ng kaniyang boses, kahit pa natural itong malalim. Parang dalawang beses siyang nagbinata kaya mas lalo pang naging mas lalaki ang dating ng kaniyang pananalita. “Pero kung hindi mo talaga kaya, pwede ko namang itigil–”

“H-hindi!!” sabi ko na medyo galit. Agad ko siyang ikinulong gamit ang aking binti at pinaligid sa kaniyang baywang. Hindi ko maiwasan na dumaan sa aking paningin ang pagitan ng kaniyang hita, dahilan upang mapalunok ng laway, paulit-ulit, ngunit sa harap ko mismo niya ito ibinabalandra. “Kaya ko… mas hindi ko kakayanin kapag tinigil mo.”

Dahan-dahang lumapit ang kaniyang ulo at tumapat sa akin. Malambing niya akong hinalikan. “Babagalan ko lang muna… pangako. Hindi kita sasaktan.”

Pagkatapos ay umangat siya at muli nanaman niyang itinapat ang kaniyang ari. Paunti-unti itong pumasok at dumulas sa loob. Napakagat ako sa aking labi dahil para ba itong pinupunit.

“ahh…” ungol iyon ng pinaghalong pagnanasa at sakit.

“Shh… shh…” pagtahan niya sa akin habang pinupunasan ang pagtangis ng aking mata. Sana malaman niya na hindi dahil nasasaktan ako ay nais ko na siyang tumigil.

“S-sige lang… alam ko sa una lang ito,” sabi ko sa kaniya nang makita ang pangangamba na nagpapahiwatig sa kaniyang mukha.

Sinalubong ko ang kaniyang pagpasok sa pamamagitan ng pag-abante. Lumagpas na ito sa kalahati, mabuti nalang ay sapat ang dulas nito upang hindi kami masyadong mahirap. Nang maipasok na niya ito ng buo ay may naramdaman akong kislap ng sarap nung may natamaan ang dulo ng kaniyang kahabaan.

“Ahhhmmm…..”

“Natamaan ko agad?”

Marahan akong tumango. “P-paano, ang haba mo kasi…”

Ngumisi siya at mas lalo niyang ibinuka ang kaniyang mga hita at tinuwid ang kaniyang tindig. Hinawakan niya ng mahigpit ang aking kaliwang binti na nakaangat at nakasabit sa kaniyang balikat. Pagkatapos no’n ay dahan-dahan niya itong nilalabas, at pinapasok, at paulit-ulit.

“A-ang sikip mo pa rin,” aniya.

Patuloy siya sa pagbayo habang ang aking mga kamay ay nakakapit sa banig. Patuloy niyang tinatamaan ang parte ng aking loob na nagbibigay sa aking ng matinding pagpukaw.

Gusto ko siyang sabayan.

Bumangon ako mula sa pagkakahiga at kumapit sa kaniyang batok. Nakaluhod siya, ngunit bigla siyang napaupo, at ako naman ang nakaluhod. Nakapasak pa rin ang laman niya sa akin, at sa pagkakataon na iyon ay kumilos ang aking baywang ng taas-baba.

“Iyan nga….” sabi ni Dakum at napaungol.

Habang kumikilos ako ay hinawakan niya ang aking baba at sinuri ang aking mukha. Timatagos ang kaniyang paningin sa akin na para bang napakatalim nito.

“Hindi ko alam na ang anghel na tulad mo ay ganito kagaling sumiping,” aniya.

Hinalikan niya ako ng mariin. Dumapo ang kaniyang kamay sa magkabilang pisngi sa bandang ibaba. Hinimas niya ito ng mabilis at may pagkabihasa. Sinalubong niya ang bawat pagtaas-baba ko sa pamamagitan ng pagbarurot sa akin. Mabilis at walang patid.

Para akong malalagutan ng hininga dahil sa pagiging agresibo niya. Sa wakas ay kumawala na siya sa aming halikan.

“Malapit na ’ko…. uhmmm…” aniya at ibinaon ang kaniyang ilong sa aking balikat.

“S-sabay tayo…”

Naramdaman ko muli ang kaniyang mga pangil na kumagat sa aking balikat, ngunit hindi ito ang parte na kinagatan niya dati.

“Ahh!”

Pinaghalong sakit at sarap ang aking naramdaman. Ibang klase. Kakaiba. Para na akong nakalutang sa kaulapan.

“H-heto na…” sabi niya at naramdaman ang biglang paglaki ng kaniyang tarugo sa akin. Namilog ang aking mga mata ng nagpatuloy pa ito sa paglobo. Doon ko naramdaman ang kaniyang paglabas ng katas, kasabay ng sa akin na tumurit hanggang dibdib namin. Kumalat ito sa pagitan namin dalawa.

Pero hindi ko pa rin maipaliwanag kung bakit lumaki ng todo ang kaniyang ari sa loob, dahilan kung bakit walang tumatakas na katas at nanatili lang sa akin loob. Kakaibang init ang nararamdaman ko sa aking kalamnan. Habang patuloy itong lumalabas ay pumipintig ang kaniyang lumaking ari.

Sinubukan kong iangat ang aking sarili.

“Aray!” at muling nanatili sa pwesto. Masakit na parang pinupunit ang aking loob nang sinubukan kong umalis mula sa kaniya.

“Huwag kang umalis, nakatali ako sa’yo.”

Ano?

“May parte ang aking tarugo kung saan lumalaki ito kapag naglalabas na ng katas. Paraan namin ito bilang taong-lobo para masiguro ang pagbubuntis ng kasiping dahil sa hindi pagtakas ng semilya.”

“Bakit ngayon mo lang ’to ginawa sa’kin? Nung una naman, wala namang ganito,” sabi ko at pinipigilan ang pagluha dahil sa kirot.

“Huwag ka sanang magalit, masyado kasi akong nadala sa sensasyon. Hindi ko na napigilan na palobohin ito,” aniya gamit ang tono ng pag-aalala. “’Di ko sinasadya. Shh…”

Hinawakan niya ang magkabila kong pisngi at hinalikan ang mga luhang hindi na mapigilan. Pagkatapos ay niyakap niya ako at isinandal sa katawan niya habang nanatili pa rin kami sa posisyon na nakaluhod at nakaupo.

Hindi ko alam kung kailan ito magtatagal. Nagpapatuloy lang kasi ang hapdi.

Ngunit sa kabilang banda, hindi ko maipaliwanag kung gaano ako kasaya nung sinabi niya sa’kin na nakatali ako sa kaniya. Para kaming pinag-isa, at hindi dapat mapaghihiwalay.

“Akin ka lang. Hindi ko nais na makita kang nagtatangis,” aniya at hinagod ang aking likod bilang pampalubang loob. “Iingatan na kita sa susunod.”

Itutuloy…

XVII

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜉᜒᜆᜓᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-pitong Kabanata

Wala na akong ibang naalala kinabukasan kun’di ang kaniyang mainit na bisig na yumayakap sa akin habang nakahiga ako sa ibabaw ng kaniyang katawan. Dama ko ang matigas niyang dibdib na nagsisilbi kong unan.

Hinahangin ang aming mainit na balat ng malakas at malamig na hangin. Nung napansin niya akong gumising ay binangon niya ako. Mahapdi pa rin ang aking pwetan at hindi ako makalakad. Kaya pagkatapos niyang pulutin ang aking bahag at isuot sa akin ay agad niya akong kinarga.

Pagod ang aking mata ngunit nakita ko kung paano siya dumaan sa mga kabahayan ng hubo’t hubad. Pinagtitinginan kaming lahat. Nahuli ng aking tingin si Atalon na nabigla sa nasaksihan, samantalang katabi niya sina Kuro at Kalem na nakangiti at pumalkpak pa ang isa sa kanila.

Alam ko, nakakahiya yung araw na yun. Hindi man lang siya nag-atubiling bihisan ang sarili. Mabuti nalang at karamihan sa mga nasa labas ng tahanan ay mga lalaki. Madalas kasi nakapirmi sa bahay ang kanilang mga asawa’t anak. Hindi nila masasaksihan si Dakum, maliban nalang kung dudungaw sila sa bintana.

Parang hindi ko kayang magpakita kina Atalon dahil sa kahihiyan na ginawa ni Dakum habang buhat niya ako.

Lumipas ang mga araw, magkasama kami ni Dakum sa kaniyang tahanan. Minsan bumabalik kami sa lawa upang maligo. Tago kasi ito kaya alam naming walang makakakita sa’min na sabay maligo. Hindi naman sa ikinakatakot ko na malaman nila na may namamagitan sa aming dalawa, natatakot talaga ako na may makakita sa amin na walang saplot.

May mga pagkakataon na kapag naliligo kami roon ay nangyayari ulit ang mainit naming tagpo. Pakiramdam ko ay nahigaan na namin ang bawat malalaking bato na nakaladlad doon.

Hindi naman kasi mapakali si Dakum, bawat oras, bawat minuto, puro maruming pag-iisip ang madalas na pumapasok sa kaniyang utak. Hindi ko naman mapigil ang aking sarili dahil madalas niyang ibinubuga ang kaniyang halimuyak na nagpapaakit sa akin.

Sinisisi ko lang siya kapag natapos na kami sa paggawa ng milagro, dahil siya nga naman ang palaging nangunguna rito. Mabuti nalang at pinapayagan naman niya akong magpahinga sa tuwing inaamin ko na pagod na ako sa mga ginagawa namin.

Mataas ang sikat ng araw. Sinalubong ko si Dakum sa kaniyang pagpasok sa tahanan. Nanggaling siya sa mga kawal pamunuan ang kanilang pagsasanay. Sa eksaktong oras na iyon ay naghahain na kami ng pagkain para sa tanghalian, kasama ko ang mga alipin, tinutulungan ko sila sa paghahanda.

Tinanong ko na sa kaniya ang tungkol sa nayon ko. Aniya, pinabalik na niya ang mga kanayon ko sa aming lugar.

“Si Adamin, ang nakababata mong kapatid ay nagboluntaryong namuno. Aniya, hahayaan ka raw niya na manatili dito hangga’t sa gusto mo.”

Labis ko iyong ikinataka. Paano magagawa sa akin ni Adamin na hayaan nalang ako rito mag-isa.

“Bakit? Hindi ba siya nangangamba sa akin,” tanong ko. Hindi ako sigurado kung alam na niya na nasa mabuti akong kondisyon sa teritoryo ni Dakum. Ang nasa isip ko lang, alam niya na mababa ang pagtrato sa akin ni Dakum, dahil ito ang tangi niyang nasaksihan simula nung dumating kami rito.

“Inamin ko sa kaniya na may namamagitan sa’tin.”

Nabulunan ako. Dahil doon, napatingin ang ilan sa mga alipin na kasabay namin sa hapag. Mabuti nalang at napigilan ko na mailuwa ang aking kinakakain.

Tinignan ko siya na para bang sinasabi ko na ‘bakit mo iyon ginawa?’, pero ngumisi lang siya habang pinipigilan ang paghagikhik at ibinaling ang kaniyang pansin sa pagkain.

“Tinanong niya kasi sa akin kung ano ang lagay mo. Para hindi na siya mangamba at pagdudahan ako kapag sinabi ko na nasa maayos ka na kalagayan, inamin ko na sa kaniya ang totoo.”

Pinagsadahan ko ng tingin ang mga alipin at nakitang lahat sila ay nakatuon ang pansin sa pagkain. Nakikipag-uusap din sila sa isa’t isa, may sariling mundo. Nabawasan ang aking pangambang narinig nila ang mga sinabi ni Dakum.

Pero totoo nga ba na may namamagitan sa amin?

Wala pang kasiguraduhan para diyan.

Dumating ang hapon, sinamahan ko si Atalon sa panghuhuli ng usa. Dala ang pana at sibat, habang nakasabit ang lalagyan ng mga palaso, tinuntun namin ang kakahuyan.

“Hindi mo na ako kailangang tulungan, kamahalan. Nakakahiya naman, ako lang yung makikinabang dito,”

“Ayos lang sa’kin. Nakakainip naman kasi doon. Lahat ng mga alipin doon, hindi ako pinapakilos sa mga gawain. Mabuti nang tulungan na kita dito para makalanghap na rin ako ng masarap na hangin.”

Nagpatuloy kami sa pagbabaybay hanggang sa may narinig kaming hayop na mabilis tumakbo. Hindi namin ito nahagilap ng aming mata kaya agad naming pinigilan ang sarili na huwag gumawa ng kahit na anong ingay.

Naging tahimik ang paligid, ngunit napansin namin ang isang usa sa ’di kalayuan. Marahil ito yung naririnig naming tumatakbo kanina.

Nagtinginan kaming dalawa at pinahiwatig na napansin naming dalawa ang ligaw na hayop pareho. Dahan-dahan kaming tumungo direksyon ng usa, iniiwasan na maging matunog ang aming pagtapak sa mga tuyong dahon na nakakalat sa lupa.

Nang medyo makalapit na ay bigla niya akong tinulak sa likod ng malaking bato sa gilid ng dinadaanan namin.

“Gusto niyo po bang subukan yung pana?” Tinuro niya gamit ang labi ang pana na nakasabit sa balikat ko. Siya ang may gawa nito.

Tumango lang ako. Inihandan ko na ang aking pana at palaso at itinuon ito sa usa na dahan-dahan kung maglakad. Nang bitawan ko na ay mabilis itong tumurok sa kaniyang katawan. Agad naman sinabayan ito ni Atalon na hagisan ng sibat sa leeg upang mawalan na ito ng tsansang mabuhay pa.

Dali-dali namin itong nilapitan at nagalak sa ginawa namin. Hindi na gumagalaw ang hayop nang lapitan namin. Patuloy lang ang pag-agos ng kaniyang dugo.

“Hindi na rin masama,” aniya at bahagyang humalakhak habang nakatingin sa palaso at sibat na naturok pa sa usa.

“Oo nga. Iyon nga yung unang beses na humawak ako ng pana,” sabi ko.

“Talaga? Ibang klase, nasapul niyo naman. Samantalang sinanay ko pa ang sarili ko ng ilang taon bago ako nakasapul ng isa.”

“Ano ka ba, tsamba lang ’yan,” sabi ko nalang sa kaniya.

Binuhat niya ang usa sa kaniyang balikat, hindi alintana ang dugong pumapatak sa kaniyang balat. Nagpatuloy lang kami sa paglalakad. Bigla tuloy dumaan sa aking isipan yung panahon na idinala ako ni Dakum sa hardin. Kung paano namin binaybay ng mabilis ang kakahuyan at nilagpasan ang mga puno.

Makalipas ang ilang minuto ay huminto si Atalon sa paglalakad, kaya napahinto din ako. Nakatingala siya at nagulat. Sinundan ko ng tingin ang kaniyang mga mata at nakita ang isang tore na nakatayo sa malayo.

“Masyado na pala tayong nakalayo,” aniya at tumingin sa akin. “Bumalik na po tayo, kamahalan.”

Ngunit hindi ko mapigilang maintriga sa toreng iyon. “Ano bang uri ng tore iyon? Parte pa ba yun ng teritoryo niyo?”

“Hindi. Iyan na ang katapusan ng lupain namin. Pagmamay-ari na ng pinunong si Tarim ang kakahuyang lalagpas sa toreng iyon.”

Tinignan kong mabuti ang itaas ng tore at nakita ang isang taong nakatanaw sa ibaba. Hindi ko matanto kung saan siya nakatingin dahil napakataas niya at hindi ko maainag ang kaniyang mukha. Marahil siya ang tagapagbantay sa pagitan ng mga lupain.

Kahit na dikit ang kanilang teritoryo ay may kalayuan din ang kanilang mga nayon, dahil malawak ang nakapagitang kakahuyan. Malaki din kaya ang lupain ni Tarim?

Lumingon na ako at pinangunahan si Atalon pabalik sa nayon. Nang makarating na kami ay nagpasya ako na agad nang humiwalay sa kaniya ng landas dahil ayaw ko siyang samahan sa kanilang balay.

“Bakit naman po, pinuno,” tanong niya sa akin bago pa ako makaalis.

“Hindi ko gusto na maabutan yung kapatid mo roon. Pasensya na pero wala akong balak na maging hipag mo,” sabi ko at sabay kaming tumawa.

“Wala pong problema,” aniya at inayos ang malalaglag nang katawan ng usa sa kaniyang malaking balikat. “Hindi ko talaga tunay na kapatid si Lembang. Iniligtas lang namin siya ni Ina noong nilusob ng tribo namin ang kanila. Bata pa siya no’n nung naulila siya sa buo niyang pamilya. Mabuti nalang at napakiusapan namin si pinunong Dakum na patuluyin siya sa amin ay kahit saan man sa nayon.”

Ngumiti lang ako ng bahagya. Kung tutuusin pala ay maswerte kami dahil hindi nila kami nilusob tulad ng nauna. Hindi ko maisip ang mararamdaman ko kapag nakita ko ang buong nayon na isa-isang pinapaslang at nasusunog sa abo.

Ngayon, alam ko na kung bakit malayong-malayo ang hitsura ni Atalon sa nakababata niyang kapatid. Hindi naman sa hinuhusgahan ko ito pero iyon talaga ang una kong napansin bago niya ipakilala ito ni Atalon sa akin.

Tumungo na ako sa tahanan ni Dakum. Tahimik ang buong paligid. Hinanap ko si Dakum ngunit hindi ko siya makita.

Nilapitan ko ang isang babaeng alipin na kasalukuyang pinupunasan ang mga pigurin na nakatungtong sa muwebles.

“Nakita mo ba si Dakum,” tanong ko.

“Naku, kamahalan, nagpunta po sila sa isang bahay kung saan sila madalas na nagpupulong.”

Tumango ako. “Maaari mo bang ituro sa’kin kung saan yun matatagpuan?”

“Sasamahan ko na po kayo,” aniya at nilapag sa muwebles ang hawak na basahan.

“Sige.”

Hinayaan ko siya na pangunahan ako sa paglalakad. Paglabas namin ng tahanan ni Dakum ay nagtungo kami sa mga kabahayan. Maraming tao ang nakakasabay namin sa paglalakad. Mayroon pa akong nakitang mga dayong nakikipagkalakal sa mga tiga-rito. May mga bata rin na naglalaro sa gitna ng daan kaya madalas kaming napapahinto kapag may bata na matuling tumatakbo pasalubong sa amin.

Kung titignan ay marami silang naninirahan dito, ngunit makikita naman na maganda ang kanilang pamumuhay dahil buhay na buhay ang paligid.

Matagal kaming naglakad hanggang sa matunton namin ang pinakadulo ng kabahayan kung saan matatagpuan ang isang malaking bahay na iisa lang ang bintana ngunit nakalagay ito sa gilid.

Pumunta kami sa harap ng pinto.

“Maraming salamat,” simple kong pagkakasabi sa alipin.

“Wala pong problema. Ikinagagalak ko po kayong tulungan.”

Hinayaan ko siyang umalis sa aking harapan upang bumalik sa paglilinis ng bahay ni Dakum. Huminga ako ng malalim at kumatok sa pintuan.

“Sino yan,” ani ng isang hindi pamilyar na boses.

“S-Si Aparo nga pala. Kaibigan ni Dakum na pinuno ng nayon na ito.”

“Pasok ka.”

Pagpasok ko ay sinuri ko agad ang loob ng bahay. Malawak ito at mayroon ding malaking mesa sa gitna. Maraming mga upuan na nakapalibot dito ngunit ang tanging inokupahan lang ay ang tatlo sa dulo. Naupo roon sina Dakum at dalawang tao na hindi ko kilala.

Ang isa ay lalaki na kamukha ni Dakum. Nakaupo ito sa kanan niya. Mas malaki ang kaniyang pangangatawan at mas madilim ang kaniyang kulay tansong balat kumpara kay Dakum. Nakatingin siya sa akin na parang isa ako sa alipin niya.

Ang nasa kaliwa naman ni Dakum ay isang babaeng ubod ng ganda. Maputi na parang porselana ang kaniyang balat, at tuwid na tuwid ang kaniyang mahabang buhok. Tumingin din ito sa akin at napansin ang kaniyang kulay pulang mga mata. Ang hindi ko lang nagustuhan ay ang kaniyang ngiti na para bang may masama siyang binabalak sa akin.

“Umupo ka sa tabi namin,” sabi ng lalaki. Ayokong tabihan ang babae kaya nagpasya akong sa lalaki nalang ako tumabi. Hindi ko matabihan si Dakum dahil nakapagitan na ang dalawa sa kaniya.

Pag-upo ko ay nadatnan ko ang kanilang mga mata sa akin.

“Tamang-tama ang iyong pagdating. Ipapatawa palang sana kita sa isang alipin para itungo ka rito,” sabi ng lalaki sa akin. “Ako nga pala si Dilim, nakatatandang kapatid ni Dakum,” pakilala niya sa isang seryosong tono. Tumango lang ako sa kaniya.

Napansin ko na kapag walang may nagsalita sa amin ay tahimik ang buong silid. Makapal kasi ang pader at iisa lang ang bintana. Masyadong mahina ang ingay na maririnig sa labas.

“At siya naman si Lineya,” turo ni Dilim sa babae na kasabay namin. “Nakababatang kapatid ni Tarim na pinuno ng karatig nayon.”

At tumango lang ako ulit.

“Una sa lahat, ikinagagalak akong batiin ka Dakum dahil nahanap mo na ang taong nakatakda sa iyo. Masayang masaya ako dahil sa wakas ay hindi ka na makakaramdam ng pag-iisa,” ani Dilim at tinapik ang balikat ni Dakum. Lumingon siya sa akin. “Ganun din sa’yo, Aparo. Lubos ko kayong ipagdarasal sa mga diyos ng kalangitan at kalikasan na maging masaya kayo sa isa’t isa.”

“Hindi mo na kailangang sabihin iyan, Dilim. Magiging masaya si Aparo sa akin…” ani Dakum.

“Sabi ko nga.”

Hindi ko man lang nalaman na may kapatid si Dakum sa ilang araw na akong nandito sa kanilang nayon. Kung sabagat, napakaliit ng panahon para malaman ang kabuuan ng impormasyon tungkol sa kanila.

“Ngunit, inaalala ko pa rin ang nayon natin, Dakum. Kahit pa lubos ko itong pinagkakatiwala sa’yo. Sinabi sa atin ni Adang Mata na mas makakabuti kung sa’yo ipapamana ni Ama ang pamumuno. Pumayag ako, kapatid.”

Sa totoo lang ay gusto kong iwasang marinig ang kanilang pag-uusap dahil pakiramdam ko ay napakapersonal ng kanilang mga pinag-uusapan. Pakiramdam ko ay nanghihimasok ako sa kwento ng buhay nilang dalawa.

“Pero nung nalaman ko na si Aparo, na kapwa mo lalaki ang nakatakda sa iyo, hindi ko maiwasang mag-alala sa magiging kinabukasan ng ating nayon,” patuloy pa niya. Namilog ang aking mata dahil sa narinig ko mula kay Dilim. Tumahimik lang ako para mapakinggan ang kaniyang magiging dahilan. “Wala kang pag-asa na magkaroon ng anak sa kaniya. Inaalala ko na mawawalan ka ng tagapagmana. Yun sanang nanggaling sa ating dugo, dahil iyon talaga ang nararapat na–”

“Tumigil ka na kapatid, kung plano mo man na paghiwalayin kami ng landas, pipigilan kita,” nanggagalaiting sipat ni Dakum sa kapatid.

Bigla akong napayuko. Naghahalo-halo ang kaba, takot at kahihiyan. Kung mahirap para kay Dakum na maghiwalay kami, ganun din ako. Dahil sa kaniya lang ako nakakasiguro.

“Saan mo naman napulot iyan, kapatid. Hindi ko hangarin na maghiwalay kayo. Hindi ba’t sinabi kong nagagalak ako sa inyong dalawa,” pagtataka niya. “Kumalma ka. Hinding-hindi ko iyon gagawin, pangako. Ngunit may iba akong plano kaya ko kayo pinatawag.”

Hindi kumibo si Dakum at matalim na ang kaniyang tingin kay Dilim. Nagbughaw ang kaniyang mga mata dahil sa lihim niyang galit sa kapatid.

“Namanhikan ako sa iba’t ibang babae upang magpresenta na maging ina sa iyong magiging supling. Yung babaeng bibigyan ka lang ng anak… at nahanap ko si Lineya.”

Nagulat ako sa kaniyang rebelasyon. Mukhang alam ko na ang buong layunin ng pagpupulong na ito.

“Pumayag si Lineya kasama ang kapatid niyang si Tarim. Hindi na bago sa kaniya ang pagbubuntis para sa ibang lalaki. Ikaw nalang ang hinihintay ko na sumang-ayon sa planong ito,” aniya at muling tinapik ang balikat ni Dakum. “Para sa ikakabuti ng nayon ito, kapatid. Maaari ring na makabuti ito sa inyo ni Aparo para makapagsimula ng isang pamilya. Ito ang hinahangad ng lahat ng mga kalalakihan sa mundo, dahil dito magmumula ang tangi mong kasiyahan.”

Nanatili ang katahimikan sa buong paligid ng ilang minuto, hanggang sa bilang tinapik palayo ni Dakum ang kamay ng kaniyang kapatid na nakadantay pa rin sa kaniyang balikat. Agad siya tumayo ng padabog na nagsanhi ng ingay sa muwebles. Tumungo sa akin at kinuha ang aking palapulsuhan.

“Umalis na tayo rito, Aparo,” aniya at lumingon sa kaniyang kapatid. “Hindi ako papayag sa gusto mo, Dilim. Dahil dati pa lang ay puro ka na kapalpakan. Ayokong magtiwala sa kapatid kong puro nalang kabiguan.”

Hinila niya ako palabas ng silid ng hindi lumilingon sa kanila. Hindi naman nila kami pinigilan na makaalis.

Itutuloy

–

Hi! Sorry, three days akong walang update. Busy pa sa mga online classes ko sa college, pero siguro ngayon lang ito madedelay. Expect ulit sa mabilis na update. Thank you nga pala sa mga nagbabasa. Hoping na mag-stay kayo hanggang sa matapos ko ito! <3

XVIII

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜏᜎᜓᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-walong Kabanata

B

ABALA! Maselang eksena na may bulgar na mga salita. Maaari niyo siyang hindi basahin kung hindi niyo gusto at lumaktaw nalang para sa susunod na kabanata.

---

Dinala ako ulit ni Dakum sa hardin sa itaas ng bangin. Bumabalik lang ang mga alaala ng kaniyang pagiging masuyo nung gabing may nangyari sa amin dito. Maluwag na ang aking pakikitungo kay Dakum kaya wala nang lugar kung sakaling mailang pa ako at itanggi ang mga nangyari sa amin.

“Maghahapon na, Dakum. Baka abutin tayo ng gabi rito.”

“Ayos lang sa’kin, Aparo, dahil sigurado naman na maiuuwi kita ng ligtas sa ating nayon.”

maiuuwi kita ng ligtas sa ating nayon…

Para bang tahanan ko na ang kaniyang lugar. Doon ako nabibilang.

Buo ang tiwala ko sa kapatid ko na kaya niyang pamunuan ang nayon namin. Siguro, babalik nalang ako kapag kailangan na niya ang tulong ko. Tahanan ko na ang dalawang nayon, hindi dahil umalis ako sa isa ay papabayaan ko nalang ito.

Matagal na panahon pa bago ko abisuhan si Dakum na pag-isahin ang mga nayon upang pareho naming pamunuan ng sabay. Hindi ko rin kaya na pabayaan sila. Nais ko pa rin silang pamunuan.

“May bumabagabag ba sa iyo?”

Tumingin ako sa kaniya habang inilalatag niya ang isang banig sa dati nitong pwesto. Pareho kaming umupo roon at sinisilayan ang araw sa pagbaba nito.

“Wala naman. Ikaw ba?”

“Maraming bagay ang bumabagabag sa akin.”

Hinawakan ko ang kaniyang braso at dahan-dahan ko itong hinaplos. Pinakita ko ang aking pag-aalala sa kaniya sapagkat alam ko kung gaano siya nahihirapan sa kalagayang ito. Alam niya ang mangyayari kapag nagpumilit siya na huwag anakan si Lineya. Alam niyang manganganib ang kaniyang nayon kapag wala nang nakatakdang pinuno masunod sa kaniya.

“Buong buhay ko, lagi akong pinangungunahan ng nakatatanda kong kapatid. Gusto niya, siya palagi ang masusunod,” aniya sa akin. Biglang lumambot ang kaniyang mukha mula sa pagiging mainit ang ulo. “Kaya labis siyang nadismaya noong nalaman niya na ako ang magmamana ng kapangyarihan. Lubos kong natapakan ang pagkatao niya dahil iniisip niya na ako na ang masusunod sa aming dalawa. Umalis siya sa nayon, matagal nang nakakalipas.”

Pinakinggan ko lang ang kaniyang mga hinaing tungkol sa kapatid niya. Napansin ko, ganoon din naman ang ugali ni Dakum, makasarili at gusto na siya palagi ang masusunod. Pero dati na iyon, nung una ko pa siyang nakilala. Unti-unti nang nagbago ang kaniyang pakikitungo sa akin.

“Hindi mo lang alam kung gaano ako kasaya nung nakita ko siya ulit. Kaso hindi man lang niya ako kinamusta. Akala niya mapapagaan niya ang loob ko nang sabihin niyang nagagalak siya para sa atin. Lubos lang akong nadismaya,” aniya at kinuyom niya ang kaniyang kamao ng mahigpit. “Si Lineya naman, dati ko siyang matalik na kaibigan. Noong lumaki kami, inamin niya  sa akin na may lihim siya na pagtingin, kaya agad ko siyang iniwasan. Hindi ko nararamdaman sa kaniya yung hatak ng laman.”

Hindi ko alam ang sasabihin sa kaniya. At isa pa, ayokong magsalita dahil dapat ko lang siyang pakinggan. Hindi ito tungkol sa akin. Hahayaan ko siya.

“Pumanaw na ang mga magulang ko. Siya na nga lang ang natitira kong pamilya, pero nagawa pa rin niya akong iwan,” buo at seryoso ang kaniyang boses na walang halong lungkot.

Marahil mahirap para kay Dakum upang talikuran ang kaniyang mga mahal sa buhay, maliban sa kapatid niyang naunang tumalikod sa kaniya. Kahit hindi man niya sabihin o ipakita sa akin ang tunay niyang nararamdaman, nadadama ko ang poot sa kaniya.

“Nandito lang ako kung may problema ka, Dakum. Kung sa tingin mong nawawalan ka na ng mahal sa buhay, nandito ako,” sabi ko.

Niyakap ko ang kaniyang braso. Hindi ko pa rin maiwasan na mamangha kung gaano ito kalaki. Para bang kaya nitong ipitin ang aking leeg hanggang sa malagutan ako ng hininga sa loob lang ng sampung segundo.

Matingkad na kulay kahel ang buong kalangitan. Nag-uumpisa nang maglaho ang araw sa aming paningin. Hindi na mahangin sa mga oras na ito.

“Hahayaan kita sa kahit anong desisyon mo. Pangako. Kahit pa pumayag ka kay Lineya, hinding-hindi kita pipigilan,” pahayag ko sa kaniya.

“Hindi, Aparo. Kailanman, hindi ko gustong magkaroon ng anak sa babaeng hindi naman nakatakda para sa akin. Kung wala tayong pag-asa na bumuo ng pamilya ay wala na dapat silang magagawa. Dapat nila itong tanggapin. Dapat natin itong tanggapin.”

“Paano pala kapag hindi ako yung nakatakda sa’yo. Siguro patay na ’ko tulad ng ibang nayon na sinalakay niyo.”

“Sa-saan mo naman nalaman ’yan,” tanong niya sa aking ngunit hindi ako kumibo. Sinapo niya ang kaniyang noo. “Hay. Hindi na siguro importante iyon. Ang mahalaga ay nahanap na kita.”

Pagkatapos no’n ay bigla niya akong hinalikan. Mariin at malambot. Dama ko ang kaniyang paghinga, pati na rin ang kaniyang lambing. Hinawakan niya ang magkabila kong pisngi upang diinan pa ang aming paghahalikan.

Maya-maya pa ay naramdaman ko ang dahan-dahang pagpasada ng kaniyang mga palad sa aking katawan. Malambot ang kaniyang paghaplos kahit pa may kagaspangan ang mga ito. Dumako ito pababa hanggang sa laylayan ng aking bahag, umaabang iangat.

Hinawakan ko siya sa kamay upang pigilan ang kaniyang binabalak.

“T-Teka, akala ko ba hindi tayo gagabihin?”

Napakamot siya sa kaniyang batok. Tinititigan ko ang kaniyang basang labi na para bang lumubo ng kaunti. Nakagat ko yata napigilang kagatin. Hindi ko lang maipaliwanag sa aking sarili kung bakit mas lalo akong naaakit sa kaniya dahil dito. Para ba akong nahihipnotismo.

“Sa-sandali lang naman, diba? Bibilisan ko…”

Sinubukan niyang halikan akong muli ngunit tumayo upang iwasan ’yon.

“Hindi pwede, ungas ka ba? Malamang hinihintay ka na doon. Wala ka na bang ibang gagawin,” tanong ko sa kaniya ngunit kinurot lang niya ulit ang laylayan ng aking bahag at dalawang beses niya itong hinila ng mahina, pinapaanyayahan na bumalik sa aking puwesto.

Hinila ko ang aking bahag upang mabitawan niya ito.

“Hindi nga kasi,” pagpigil ko sa kaniya. Biglang gumuhit ang busangot sa kaniyang labi. Kahit na bumunsangot pa siya ay hindi na nawala ang kagwapuhan niya. Ano bang klaseng kapangyarihan ang mayroon sa Dyosa ng Buwan at lubos naman siyang biniyayaan nito?

Tumakbo ako palayo sa kaniya at tumungo na sa kakahuyan para umuwi. Marahil, kaya naman niyang iligpit ang banig mag-isa at itago ito sa likod ng mga halaman. Pawala na ang liwanag sa paligid. Ayokong abutin nanaman kami rito ng umaga.

Kakalagpas ko palang sa isang puno ay may pwersang tumulak sa akin upang mapasandal dito. Bumungad si Dakum sa aking harapan at nasaksihan ko ang pag-iiba niya ng anyo. Nakita ko ang pag-punit ng kaniyang bahag bago pa siya naging tuluyang isang ganap na lobo.

“Ma-manong hinubad mo muna yung bahag mo bago ka nag-iba ng anyo. Sayang naman,” kabado kong sabi. Naririnig ko kasi ang tuloy-tuloy niyang paghuni ng mahina, para bang mangangagat sa kahit anong sandali. “Sasakay ba ako sa likod mo,” tanong ko pa sa kaniya, pinipigilan na huwag manginig ang aking boses.

“Hindi…”

Sa palagay ko, ginagamit nanaman niya ang utak ko upang makipag-usap sa akin.

“Bakit mo ’ko tinulak?”

“Hindi pa ba halata? Gusto kitang pigilan sa pag-uwi. Dito muna tayo.”

“B-bakit ba ang hirap mong pigilan? Dapat na tayong umuwi bago pa mawalan ng liwanag!”

Aamba sana akong itulak siya ngunit nung nasalat ko ang kaniyang balahibo ay agad akong natigil. Kailangan niya munang bumalik sa kaniyang anyo.

Bigla siyang bumalik sa kaniyang anyong-tao. Naaninag ko ang kaniyang buong hubad na katawan kaya mabilis kong iniwas ang aking tingin.

Lumapit siya sa akin, hanggang sa magdikit kami ng katawan. Naramdaman ko ang kaniyang matipunong dibdib sa aking baba. Masyado kasi siyang matangkad. Ngunit ang pinakanapansin ko ay ang kaniyang ibaba, nang magdilit ang pagitan ng aming hita, na ang nagpapahiwalay lang ay ang tela ng suot kong bahag. Nagkiskisan ang aming mga bukol sa gitna na para bang pinag-aaway niya ito.

“’Di ba sa ko naman sa’yo, kaya kitang iuwi ng buhay at buo?”

Binulong niya ito sa aking tainga na parang isang awitin. Hinalikan niya ang aking balikan, at muli nanaman niya itong kinagatan. Kinagat ko ang aking labi upang pigilan ang pagsigaw. Napakulubot ang aking mga daliri sa paa, pinipigilan ang sakit. Ilang sandali pa ay pinakawalan na niya ang aking balikat.

“Pwede ba, sa susunod, huwag mo na akong kagatin. Nakakabahala kasi. Baka mawalan ako ng dugo,” sabi ko may kasalong pangamba sa aking tono ng pananalita.

“Hindi ko naman sinisipsip yung dugo mo. Pero kung iyan ang nais mo, hindi na kita kakagatin kailanman. Nangangamba lang din ako baka mawala ang marka ko sa iyo. Nais kong makita nila na may nagmamay-ari na sa’yo, at ako ’yon.”

Hindi ko mapigilan na halikan siya. Labis akong naakit sa bigla niyang pang-aangkin sa akin.

Huwag kang mag-alala, Dakum. Hindi ko talaga hahayaan ang sarili ko na mapunta sa iba.

Ipinasok niya ang kaniyang dila sa akin habang nakikipag-espadahan ito sa dila ko. Naamoy ko nanaman ang kaniyang halimuyak na kumakalat. Ngayon ay natanto ko na kung saan ito katulad. Kasing-halimuyak niya ang mga pulang rosas sa hardin.

Bigla siyang yumuko sa gitna ng aming paghahalikan at hinubad ang aking bahag. Ngayon ay pareho na kaming hubo’t hubad.

Pagtayo niya ay ako naman ang humalik sa kaniya sa balikat. Pinalibot ko ang aking dalawang kamay sa kaniyang buong katawan, pinagsadahan ng haplos ang bawat maskuladong parte at hindi ko maiwasang lubusan pang mabighani.

Sinubukan kong sundan ng halik ang mga guhit ng tato sa kaniyang balikat at dinala ako sa parte kung saan ko mas lalong naamoy ang kaniyang halimuyak, ang kaniyang kili-kili. Bigla naman siyang napataas ng kamay at inilahad ito sa akin. Ibinaon ko ang aking matangos na ilong sa mga balahibo rito at hindi ko mapigilan na dilaan ito.

Agad niya itong iniatras sa akin.

“Hindi mo na kailangang gawin yan, Aparo,” aniya. Napansin ko ang biglaang pamumula ng kaniyang habang inaaninag ang kaniyang mukha gamit ang tanglaw ng buwan.

“Nakikiliti ka ba,” tanong ko at bigla akong tumawa. Nung una, sinubukan ko itong pigilan pero hindi ko nakayanan na pakawalan.

Marahan naman siyang tumayo kaya mas lalo pang lumakas ang aking pagtawa.

“Ano bang nakakatawa? Normal lang sa isang tao ang magkaroon ng kaliti sa katawan, ’di ba?”

“Oo, pero hindi ko kasi inasahan ’yon.”

Bumuntong hininga siya at hinawahakan ang aking baba at itinapat ang aking mukha sa kaniya. “Medyo panira ka naman ng sandali.”

Muling naglapat ang aming mga labi, ngunit sa pagkakataong ito ay naging agresibo siya sa paghalik. Medyo nawawalan na ako ng hangin pero nakakayanan ko pa rin naman.

Hinawakan niya ang namimintig kong ari idikit niya ito sa kaniya. Para bang nahihiya ako sa pagkakaiba ng sukat naming dalawa, kahit pa masasabi na mahaba yung sa akin ay anong silbi nito kapag ikinumpara na sa dambuhalang kaniya.

“P-pero hindi ka ba talaga nag-aalala na hindi na natin makita ang dadaanan natin pauwi?”

“Hanggang ngayon, iyan pa rin ba ang inaalala mo?… Tingnan nalang natin kung hindi mo pa ’to magustuhan…”

Mahigpit niyang tinaas-baba ang kaniyang kamay habang nagkikiskisan ang aming mga pagkalalaki. Mabilis na dumadaloy ang sensasyon at hindi ko mapigilan ang pag-ungol.

Habang nagtataas baba ang kaniyang kamay ay sinasabay ko ito ng pagbayo ng aking baywang. Pasalubong. At saka binilisan pa niya ang pagbati.

Matinding init ang aming nararamdaman. Bumibilis ang tibok ng aking puso, at patuloy lang ang pagbigat ng aking hininga. Patulin ng patulin ang aming pagkilos hanggang sa naramdaman ko na papalapit na ako sa rurok ng kaligayahan.

“hahh…. uhm…. m-malapit na ko, Dakum.”

“Sabayan mo ’ko,” aniya sa mahina ngunit malalim na tono ng kaniyang pananalita. Napakapit ako sa punong pinagsasandalan ko. “Malapit na rin ako, Aparo.”

Kinalmot ko ang balat ng puno hanggang sa matanggal ang ilang bahagi nito. Nagdikit ang aming noo habang nakatingin sa isa’t isa sa malapitan. Pinapanoon namin ang isa’t isa habang makikita sa aming mukha ang matinding pagpapaligaya.

Ilang sandali pa ay naramdaman ko na ang aking paglabas ng katas, kasunod lang ng kaniya. Marami ang nagtalsikan sa aming dibdib at kalamnan habang nagkikiskisan pareho ang aming mga katawan.

Binitiwan na ako ni Dakum, pagkatapos ay dinilaan niya ang aking balikat na nagdurugo pa rin dahil sa kaniyang kagat, pagkatapos ay sinalo niya ng palad ang mga tumutulong naming pinagsalong katas sa aming katawan, at inilapit niya ito sa pagitan ng aming mukha. Malakas ang amoy nito.

“Ano naman balak mo diyan,” tanong ko ngunit hindi niya ito sinagot, bagkus ay inilapit niya ang kaniyang kamay aking bibig at hinayaan ko siya na ipinapakain ito sa akin. Pagkatapos ay bigla niya akong hinalikan, at pareho itong pinagsaluhan.

“Ang sarap mo pa rin,” aniya sa pagitan ng kaniyang mabagal na paghinga. Kumurap ako sa katinuan pero labis pa rin akong nahihilo sa nangyari. “Tara na, iuuwi na kita.”

“Paano mo nga pala ako maiuuwi ng maayos, ngayong madilim na ang paligid?”

“Hindi mo ba naaalala nung nagkaroon ng pagdiriwang nung nakaraang araw? Dinala kita rito kahit madilim na. Kaya kong makakita sa dilim.”

Namilog ang aking mata sa pagkamangha.

“T-Talaga?”

“Oo,” aniya at tumalikod sa akin. Bigla siyang nagbago ulit ng anyo sa pagiging lobo. “Idadala na kita pauwi ng ligtas.”

Umiling ako. “’Wag! Dumaan muna tayo sa lawa. Gusto ko munang linisin ang aking katawan.”

“Hindi na kailangan… Nababanguhan ako sa’yo sa tuwing naghahalo ang ating amoy na madalas kong maamoy sa’yo.”

“Pwes, para sa’kin, hindi ako nababanguhan. Paano nalang kapag naamoy ako ng ibang tao? Hindi ka ba nahihiya?”

Bigla naman siyang umungol ng mahina. “Sayang naman. Sige na nga,” aniya na parang nagmamaktol.

Pinulot ko muna ang aming mga bahag, kahit pa punit-punit na yung kaniya. Mas mabuti talaga kung sa gabi kami umuwi, sapagkat wala na siyang saplot na maitatapal sa pagitan ng kaniyang hita. Ayokong maulit nanaman yung dati na pinagtitinginan siya ng tao dahil umuwi siya na kitang-kita ang kaniyang kabuuan.

Sumakay ako sa kaniya at dinama ng aking hubad na katawan ang malambot niyang balahibo. Kumapit ako sa kaniya ng mabuti upang hindi ako malaglag.

Pagkatapos naming maglinis sa aming katawan ay natungo kami sa nayon na wala nang natitirang gising sa paligid. Umuwi na kami sa kaniyang bahay. Sa kaniyang kuwarto ay sabay kaming natulog habang magkayakap. Naramdaman ko pa ang kaniyang paghalik sa aking noo bago bumigat ang talukap ng aking mata at nilamon ng antok.

Malamig ang gabi ngunit nakayanan ko ito, dahil sa init na binibigay sa’kin ni Dakum. Sa kaniyang bisig na aking ginawang unan ay nakaramdam ako ng ginhawa.

Malayo pa ang umaga, ngunit nakatagpo ako liwanag na nagbibigay sa akin ng ligaya.

XIX

ᜁᜃᜎᜊᜒᜅ᜔ ᜐᜒᜌᜋ᜔ ᜈ ᜃᜊᜈᜆ

Ikalabing-siyam na Kabanata

Kinaumagahan ay nagpasya akong tumulong sa mga alipin upang maghanda ng umagahan. Marami silang aligagang palakad-lakad sa paligid upang ihanda ang mga ulam na aking niluto, katuwang ang kanilang tiga-luto sa kusina.

Hindi ko na ginising si Dakum sa kaniyang silid. Noong nakita ko ang maamo niyang mukha habang payapang natutulog ay nahihirapan akong bulabugin siya. Nakakatuwa siyang panoorin habang malambot ang kaniyang ekspresyon. Kapag kasi gumising na siya, manunumbalik ang seryoso niyang mukha.

Masaya kaming naghahanda ng mga putahe dahil komportable na ang mga alipin sa pakikitungo sa akin. Karamihan sa kanila ay puro babae, samantalang ang lalaking mamamayan ay kadalasang inaatasan bilang kawal o tagapagbantay ng nayon.

Maya-maya pa ay biglang bumukas ang malaking pintuan at nagpakita sina Dilim at Lineya sa aming harapan. Parehong seryoso ang kanilang mga mukha.

Naglakad sila patungo sa mesa at tinitignan ang mga alipin na mabilis nang kumikilos.

“Tapos na bang ihanda ang agahan?”

“Hindi pa,” sabi ko sa kaniya. Tumingin siya sa akin ng matalim. Parang hahatiin ako sa gitna.

“Ang kukupad niyong lahat!” mariin niyang pagkakasabi habang hindi pa kumakalas sa tingin niya sa akin.

Naalarma naman ang mga alipin at binilisan pa ang pagkilos, hanggang sa may narinig kaming malakas na pagbasag ng plato. Agad na natuon ang pansin ng lahat ang isang babaeng alipin na nabitawan ang naturang pinggan na yari pa sa keramik. Agad naman siyang yumuko upang pulutin ang mga piraso.

Lalapit sana ako sa kaniya ngunit inunahan ako ni Dilim. Akala ko ay tutulungan niya ang alipin ngunit nagulat pa ako ng tapakan nito ang kaniyang kamay at idiniin sa mga bubog. Napasigaw ang babae sa sakit.

“Itigil mo ’yan!” hindi ko mapigilan na sabihin sa kaniya. Hangga’t maaari ay ayaw kong bastusin ang kapatid ni Dakum, dahil kahit may galit siya rito ay alam kong tinuturing pa niya itong kapatid. Ano pa bang ibang dapat kong gawin kapag nakakita ng ganitong eksena?

Agad naman niyang binitawan ang kamay babae. Nagdugo ito ngunit nagpatuloy siya sa pagpulot ng bubog.

Lumapit sa akin si Dilim sa harap ko. Mataas ang kaniyang noo habang tinitignan ako. Tumingala lang ako sa kaniya gamit ang blankong ekspresyon, pinapakita na hindi lang siya ang matapang sa pagitan namin dalawa.

“Itigil mo mukha mo, bansot…” aniya at bigla ipinwesto ang dalawa niyang daliri sa aking noo at bigla itong tinulak. Muntik na akong mapatihaya sa sahig dahil sa lakas ng kaniyang pagkakatulak, ngunit laking pasasalamat ko nalang at napakapit ako sa mesa at napigilan ang sarili sa pagbagsak.

Narinig ko ang mahinang pagtawa ni Lineya ngunit wala akong panahon para makipag-lokohan sa kanila. Hindi ako kumibo. Ngunit natigil ang kanilang mapanlokong mga mukha.

Paglingon ko ay nakatayo sa malayo si Dakum at patungo ito sa akin. Agad naman niya ipinalibot ang kaniyang braso sa aking kalamnan at inilapit sa kaniya. Lumingon ako sa kaniya.

“Halika ka na, kumain na tayo,” bulong ko sa kaniya. Medyo nagpatinag siya sa akin ngunit sa huli ay binitawan na niya ako at umupo na sa mesa katabi ko.

Marahil nasaksihan niya ang panunudyo sa akin ni Dilim.

Nagtungo nina Dilim at Lineya sa harapan namin ni Dakum at doon umupo. Wala ba silang balak na maghiwalay? Parang kung saan pumupwesto si Dilim, nakasunod sa kaniya parati si Lineya. Naiintriga lang ako sa dalawa.

“Kapatid, nakilala ko ang alipin mong si Atalon. Nakita ko siyang nangangaso sa kagubatan. Nais ko sanang ayain ka na mangaso tayo tulad ng ginagawa niya,” sabi ni Dilim kay Dakum. “Matagal na rin tayong hindi nagkakaroon ng ugnayan. Gusto ko lang na maramdaman mo na may pagmamahal pa rin ako sa’yo, kapatid. Isasama ko si Lineya nang sa gayon ay magkaroon kayo ng panahon para sa isa’t isa.”

“Hindi ko kailangan ng oras niyong dalawa,” sabi ni Dakum habang dinadampot ang isang malaking alimasag na nakahanda sa mesa. “Kung gusto niyong libutin ang kagubatan, at gumawa ng kahit anong bagay doon, hahayaan ko kayo. Huwag niyo nang asahan ang pakikisama ko sa inyo.”

Nakita ko ang matinding pagkuyom ng kamay ni Dilim habang hawak ang kapirasong gulay na sana ay naidiretso na sa kaniyang bibig. Inilihis ko ang aking tingin upang hindi niya malaman na naiintriga ako sa magiging reaksyon niya.

Walang patid naman ang pagsubo ni Dakum sa pagkaing inilatag niya sa kaniyang pinggan.

“Kung gano’n ay hindi kita pipilitin, kapatid. Mananatili nalang muna kami ni Lineya sa tahanan mo upang magkaroon tayo ng masayang pag-uusap, tulad ng dati nating ginagawa nung mga bata pa tayo.”

Nanatili lang pagwalang-kibo ni Dakum. Natapos ang agahan nang tahimik ang buong mesa. Mukhang hindi natupad ang kahilingan ni Dilim na magkaroon ng masayang pag-uusap sa kaniyang kapatid. Marahil masakit din namang isipin na hindi ka na binibigyang pansin ng kapatid mo, ngunit base sa kwento ni Dakum, si Dilim ang unang kumalas sa kanilang turingang pagiging kapatid.

Naalala ko tuloy si Adamin. Kahit kailan ay hindi pa kami nagkaroon ng pag-aaway o kahit anong pagtatampuhan. Madalas kaming magkasundong dalawa, maliban nalang sa suhestyon ko na huwag na niya akong tawaging ‘pinuno’. Ayoko lang na talikuran niya ang pagtawag sa akin ng ‘kuya’ tulad ng madalas kong naririnig sa kaniya nung mga bata pa kami.

Iniligpit ng mga alipin ang lamesa. Unang tumayo si Dakum, sumunod naman si Dilim at Lineya. Mukhang balak na sundan si Dakum, kahit saan, kahit kailan.

Mukha silang mga aligaga.

“Pumunta tayo sa kusina. May banga doon ng tubig na ginagamit ng mga alipin sa paglalaba. Maaari naman tayong makihugas doon ng kamay.”

Tumango naman ako sa kaniya at tumayo na rin. Agad naman na sumunod sa likod namin sina Dilim at Lineya. Sa totoo lang, nakakairita silang tingnan. Para na akong nadidiwaraan sa ginagawa nilang dalawa.

Nung nagtungo na kami sa kusina ay sabay-sabay kaming naghugas ng kamay. Hindi ako lumingon sa dalawa, bagkus ay itinuon ko ang aking sarili kay Dakum, habang binubuhusan niya ng tubig ang aking kamay gamit ang bao na pangsalok.

“Gagamitin mo pa yung bao, Dakum,” tanong ni Lineya sa kaniya sa mapang-akit na tono. Tumango naman si Dakum at hindi nagsalitang inabot sa kaniya ito.

Makikita ang unti-unting pagwala ng sigla sa mukha ni Lineya, marahil nadismaya dahil hindi na nagpatuloy ang kanilang diskurso.

Hindi ko ipinapakita ba natutuwa ako sa ginagawa ni Dakum sa kanila, lalo na’t nalaman ko ang tunay nilang pag-uugali. Agad naman na hinila ako ni Dakum palabas sa kusina upang iwanan ang dalawa.

“Kailangan kong magtungo sa hardin. May kailangan lang akong gawin doon,” sabi niya sa akin.

“Sige. Hihintayin nalang kita na makauwi.”

“Kahit hindi mo sa’kin sabihin, Aparo. Araw-araw kitang uuwian.”

Tumango lang ako sa kaniya.

Muling nagpakita sa aming pagitan sina Dilim at Lineya. Heto nanaman sila.

“Dakum, aalis ka? Sama naman kami,” ani Dilim at ngumiti sa kapatid.

“Bahala kayo.”

At biglang naglakad si Dakum ng dire-diretso paalis, hindi niya hinihintay na makasabay niya sa paglalakad sina Dilim at Lineya. Tinanaw ko sila paalis ng tahanan.

Makalipas ang ilang minuto habang nag-aayos ng bahay ay bigla akong nainip. Tapos kami sa paglilinis, oras na para sa mga alipin upang magpahinga.

Hinanap ko ang alipin na nasugatan kanina sa basag na keramik na pinggan. Kinamusta ko ang kaniyang sugat.

“Ayos lang po ako, kamahalan. Hindi naman po malala,” sabi ng babae sa akin.

Tinitigan ko ang kaniyang sugot na labis na nagdurugo at kumalat na sa buong tela na pinagtatapalan nito.

“Sa tingin ko, hindi pa talaga ayos ’yan. Kailangan nating pumunta sa manggagamot.”

Bigla kong naalala si Adang Mata. Naalala ko ang daan patungo sa kaniyang tahanan. Salungat nga lang ito sa direksyong patungo hardin kung saan tumungo si Dakum kasama ang dalawa niyang tigasunod.

“Hindi na po kailangan, kamahalan. Kaya ko na po sarili ko,” aniya ngunit nabangga ang kaniyang kamay sa isang muwebles nang subukan niya akong talikuran at layuan.

“Huwag ka nang magdalawang-isip. Hayaan mong samahan kita.”

Sa wakas! May gagawin nanaman ako sa araw na ito. Hindi ko kayang manatili sa tahanan ni Dakum habang kasalukuyang walang ginagawa.

Natunton namin ang bahay ni Adang Mata sa gitna ng kakahuyan. Kinatok ko ang kaniyang pinto at bigla naman nitong iniluwa ang matanda. Nakangiti ito sa aking pagdalo.

“Ano po ang lagay niyo, Adang Mata.”

“Mabuti naman, kamahalan. Ikinagagalak ko po kayong makita. Tuloy kayo,” humalakhak pa ang matanda sa tuwa. “Matagal na akong hindi nagkakaroon ng panauhin sapagkat nakahiwalay ako sa aking mga kanayon. Natutuwa naman ako at naalala niyo pa ako, kamahalan.”

“Oo naman po. May pakiusap lang po ako sa inyo, kung maaari ay tulungan niyo pong gamutin ang sugat ng babaeng ito.”

Tumango naman ang matanda. “Anong pangalan mo, iha…”

“Katya po.”

“Ang ganda naman ng ipinangalan sa’yo,” ani Adang Mata at dahan-dahang tinanggal ang tela sa kamay ni Katya. Sinuri niya ito at bigla siyang nagtungo sa lamesa niyang may mga nakalatag na iba’t ibang uri ng dahon. Pinili niya ang isang malapad na uri at dinala kasama ang isang garapon na gawa sa luwad. Binuksan niya ito at binuhos niya ang laman na langis sa sugat ng babae at pagkatapos ay tinapalan ito.

“Mahirap talagang intidihin si Dilim. Ngunit kung iniisip mong makasarili siyang tao, matatanto mo kung bakit niya ito ginagawa,” sabi ni Adang Mata habang dinidiinan ang dahon sa kaniyang balat.

“P-paano niyo pong nalaman na si pinunong Dilim ang may gawa nito sa’kin,” tanong naman ni Katya.

“Nakikita ko ang mga kapalaran, iha. Bago pa ito mangyari, alam ko na darating si pinunong Dilim at sasaktan ka niya. Alam ko rin na tutungo kayo sa akin upang ipagamot ni Aparo ang sugat mo, kaya naghanda na agad ako ng iba’t ibang uri ng dahon para makatulong sa paggaling mo.”

Mukhang namangha si Katya sa kakayahan ng matanda dahil nakita ko ang pamimilog ng kaniyang mga mata. Natawa lang ng bahagya si Ada nang mapansin niya ito.

Itinali niya ang isang manipis na pisi sa kamay ni Katya upang hindi malaglag ang dahon na nakatapal sa kamay nito.

“O, ayan. Tapos na iha. Huwag mong hahayaan na matanggal ’yan ng isang oras. Pagkatapos ay gagaling na din ’yan at titigil na rin sa pagdurugo,” muling ngumiti ang matanda na parang ipinapahiwatig na magiging maayos din ang lahat. “Ako nga pala si Adang Mata. Manggagamot ng lugar na ito. Mukhang hindi mo pa ako nakikilala, binibini. Madalas akong nagtutungo sa kabahayaan upang mag-alok ng mga gamot para sa nagkakasakit.”

“Ganoon po ba? Maraming salamat po, Adang Mata.”

“Walang anuman, iha..”

Lumingon sa akin ang matanda. Ngunit sa hindi inaasahan ay namilog ang kaniyang mga mata sa akin.

“Nakapagtataka, kamahalan. Hindi ko makita ang iyong kapalaran…” aniya.

“Baka naman po nagkataon lang na hindi niyo po makita sa pagkakataong ito.”

“Hindi… Hindi kailanman pumalya ang aking kakayahan. Isang tingin ko palang sa tao ay alam ko na ang mangyayari sa kaniya sa hinaharap.”

Labis naman akong nagtaka. Bago lang ba ito sa kaniya?

“Kung gano’n… Ano pong ibig-sabihin nito?”

“Hindi ko po alam, kamahalan. Wari bang may pwersang pumipigil sa akin para hindi ko makita ang iyong hinaharap. Hindi ko maipaliwanag. Sa unang pagkakataon ay hindi pa ako tumingin sa isang tao na hindi makita ang mangyayari sa kaniya.”

Napatingin sa akin si Katya dahil labis din siyang nagtataka sa sinasabi ng matanda. Sinubukan kong isipin ang dahilan ng kaniyang problema sa hindi pagtingin sa mga pangitain, ngunit ni isa ay walang pumasok sa aking kokote.

“Wala po ba kayong naiisip maaaring dahilan nito?”

“Wala, kamahalan. Ngunit mag-ingat ka, kamahalan! Wala akong kasiguraduhan sa kaligtasan mo. Ipagdarasal ko ang mangyayari sa’yo, at ipagdarasal ko rin na malaman ang kakaibang pangyayaring ito.”

Nagtitiwala ako kay Adang Mata sa kaniyang mga prediksyon. Matapos ang isa pang huling pagbisita ko rito ay inamin niya na isinikreto niyang kaalaman na taong-lobo si Dakum. Hindi na niya itinanggi ang kaniyang pagsisinungaling, sapagkat paraan niya lang ito upang mapalapit ako kay Dakum.

“Uuwi na po, kami Adang Mata.”

“Paalam po,” ani Katya.

“Sige. Mag-ingat kayong dalawa,” sabi ng matanda at winagayway ang kaniyang kamay bilang pamamaalam.

Nagpasalamat sa akin si Katya matapos ang pagbalik namin sa tahanan ni Dakum. Inamin niya na labis pa rin siyang nahihiya sa akin sapagkat iyon ang unang beses na may nakausap siyang maharlika. Hindi na dapat niya ako tignan ng gano’n, sapagkat kaibigan na ang turing ko sa ilang mga alipin dito sa kanilang nayon.

Lumipas ang tanghali ay hindi bumalik si Dakum. Hindi ko maiwasan ang pangamba sa aking isipan sa tuwing natatandaan ko na kasama niya sina Dilim at Lineya. Paniguradong ipagtutulakan nanaman ni Dilim si Lineya kay Dakum.

Umabot na ang gabi, hinihintay ko ang pagdalo ni Dakum sa hapunan. Nakakain na ang ilan sa mga alipin ngunit nandito pa rin ako, pinipigilan na huwag kumain dahil nais kong makasabay si Dakum.

“Kamahalan, matutulog na po kami. Oras na po kasi ito ng pagtulog namin,” sabi ni Katya habang kinukusot ang inaantok niyang mga mata.

“Sige, mauna na kayo. May hinihintay pa akong dumating.”

Tumango naman si Katya at bumati sa akin ng magandang gabi, at binati ko siya pabalik. Ganun din ang ibang katulong.

Ilang minuto akong nakatingin sa malaking gasera na nagbibigay ng liwanag sa buong silid kainan. Tinitignan ang mga kulisap na naaakit sa pagsayaw ng apoy, ngunit sa paglapit nila ay agad silang nasunog.

Maya-maya pa ay may biglang kumatok sa pintuan. Marahil ito na nga si Dakum. Agad ko naman siyang pinagbuksan ng pinto at bumugad siya sa akin.

Punong-puno siya ng talsik ng dugo sa katawan, lalo na sa kaniyang bibig. Aamba sana siya na yakapin ako ngunit bigla akong napaatras sa kaniya. Hinayaan lang niya ako.

Napalihis ang aking paningin ngunit hindi ko mapigilan na hilahin ang kaniyang kamay na may bakas pa ng dugo at nahahawakan ko iyon.

Saan ba ito nanggaling? Bakit may ganito ka, Dakum? Sino ang pinaslang mo?

Iyon ang mga bagay na nais kong itanong sa kaniya ngunit para bang naputol ang aking dila at napigilan ang pananalita.

Dinala ko siya sa kusina at tinulungan siya na banlawan ang dugo sa kaniyang katawan. Mabuti nalang at nakasindi pa ang naiwang gasera dito.

“Ano bang nangyari sa’yo,” tanong ko sa kaniya ngunit hindi siya sumagot. “Ayos ka lang ba. Lubos na akong nag-aalala.”

Hindi pa rin siya sumagot, sa halip ay nung hinugasan niya ang kaniyang sarili, nagpunas siya gamit ang isang tuyong tela. Pagkatapos ay bigla niya akong niyakap ng mahigpit.

Kung ayaw pa niyang sabihin sa’kin, ayos lang sa’kin. Mukhang kailangan pa niyang magpahinga at hahayaan ko muna ang kaniyang emosyon na mawala, upang matino ko siyang mapapakinggan. Niyakap ko siya pabalik. Maaaring may masamang nangyari sa kaniya. Labis na ebidensya ang dugo na nakapahid sa iba’t ibang parte ng kaniyang katawan.

Bigla akong kumalas sa pagkakayakap sa kaniya nang may biglang kumatok sa pintuan.

“Kamahalan! Kamahalang Aparo!”

“Sandali! Papunta na!”

Pinuntahan ko ito at pinagbuksan. Nakita ko ang balisang mukha ni Atalon habang hingal na hingal dulot sa mabilis na pagtakbo patungo rito.

“Anong meron, Atalon? May gusto ka bang sabihi–”

“S-Si pinuno, kamahalan…” nangangatog ang kaniyang boses kaya huminga muna siya ng maluwag. “Pinaslang ni pununo si Lineya, kamahalan.”

Itutuloy

XX

ᜁᜃᜇᜎᜏᜈ᜔ᜉᜓᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikadalawampung Kabanata

B

ABALA! Maselang eksena na may bulgar na mga salita. Maaari niyo siyang hindi basahin kung hindi niyo gusto at lumaktaw nalang para sa susunod na kabanata.

---

“Paano mo nalaman, Atalon? Kanino mo naman nakuha ang balitang iyan? Si Lineya ba talaga ang pinatay ni Dakum?”

Hinihingal si Atalon sa kaba. “O-opo, kamahalan. Nakita ko po mismo sa harap ng aking mga mata kung paano niya ginilitan sa leeg si Lineya sa pamamagitan ng kaniyang kuko, pagkatapos ay kinagat niya ang kaniyang leeg at tuluyan na niyang pinugutan ito ng ulo.”

Nababalisa din ako sa nabalitaan. Gusto kong malaman na isang hayop lang ang pinaslang ni Dakum, ngunit hindi ito ang dumating sa akin. Bagkus ay totoo ang hinala ko na sa tao nanggaling ang dugo na nagkalat sa kaniyang katawan.

“Umalis na po kayo, kamahalan. Ha-habang may pagkakataon pa. Maaari rin po kayong patayin ni pinuno. Mas mabuting gamitin niyo na pong oportunidad ang oras na ito para makatakas ka, habang hindi pa siya umuuwi,” sabi sa akin ni Atalon habang niyuyugyog ang aking braso.

“Hindi ko kailanman gagawin yan,” sabi ng isang boses sa likod namin. Agad na nanigas sa kaniyang kinatatayuan si Atalon.

Lumingon ako kay Dakum na matalim na tinititigan si Atalon. Bigla tuloy napakapit si Atalon ng mahigpit sa aking braso at iniharang ang kaniyang sarili sa akin.

“Ibahin mo si Aparo kay Lineya. Wala halaga sa akin ang babaeng iyon,” sabi niya.

“U-Uuwi na po ako, kamahalan,” sabi ni Atalon sa akin habang unti-unti nang kumakalas sa akin.

“Dito ka muna, Atalon! Hindi ka uuwi hangga’t hindi mo napapakinggan ang aking dahilan.”

“Kung ganoon, ano, Dakum? Ano ang iyong dahilan.” tanong ko sa kaniya. Nakita ko ang palambot ng kaniyang mukha na parang naging maamong tupa.

Bigla siyang lumapit sa akin at hinawakan ako sa magkabilang pisngi. Makikita sa kaniyang mukha ang kaunting hinanakit at pangamba. Mukha nagdadalawang-isip pa siya na aminin sa akin.

“Patawarin mo ’ko, Aparo. Hindi ko sinasadyang patayin siya.”

“Sabihin mo na. Hindi ka dapat sa akin manghingi ng tawad. Paano nalang ang buhay ni Lineya ngayon? Hindi mo na siya maibabalik pa..”

“A-alam ko,” binabasag ng matinding pagsisisi ang kaniyang pananalita. Nilunok niya ang kaniyang laway habang hinahaplos ang aking pisngi. Nangangatog ang bawat daliri niya. “Biglang naglaho sa aming tabi si Dilim kaninang hapon at iniwan niya sa akin si Lineya. Sinubukan niya akong akitin sa kakahuyan, Aparo. Inamin niya na may gusto pa rin siya sa akin pagkatapos ng mahabang panahon na tinanggihan ko siya. Inamin niya din na plano niyang magkaanak sa akin at pagkatapos ay pipilitin niya akong sumama sa kaniya, at iwan ka. Hinding-hindi ko iyon magagawa, Aparo. Nag-uumapaw ang galit ko sa kaniya nang marinig iyon.”

Napailing ako ng kaunti, hindi ko lubusang naipasok ang mabilis na impormasyon sa aking isipan sapagkat isa itong mabilis na pangyayari.

“Napaka-kapal ng mukha niya para utusan akong hawakan siya iba’t ibang bahagi ng kaniyang katawan! Unang lapat ng aking daliri ay ang pinanggilit ko ito sa kaniyang leeg. Isa siyang bampira, Aparo. Kaya sinubukan kong pugutan ang kaniyang ulo para hindi na siya mabuhay.”

“Pero hindi pa rin tama iyon, Dakum! Mas lalong hindi ko matatanggap na… na…. na isa kang mamatay tao!”

“N-naintidihan ko na po, pinuno. Makakaalis na po ako sa inyong harapan,” sabi ni Atalon at bigla siyang tumakbo paalis mula sa amin. Hindi ko siya masisisi kung bakit lubos ang kaniyang takot kay Dakum. Kung ako siguro ang nakasaksi ng kaniyang pagpatay, ay baka hindi ko kakayanin na makita pa ulit ang kaniyang pagmumukha.

Dahan-dahang lumuhod sa aking harapan si Dakum. Nagsusumamo ang kaniyang mukha na nakatingala sa akin.

“Huwag kang magalit sa akin, Aparo. Patawarin mo ako sapagkat nadala ako ng aking emosyon.”

“Uulitin ko, hindi ka dapat sa’kin manghingi ng tawad.”

Hinala ko siya patayo.

“Gusto mo bang kumain? Tara, sabayan mo ’ko,” paanyaya ko sa kaniya.

At umupo kami ng magkatabi habang pinagsasaluhan ang pagkain sa hapag. Mabuti nalang at hindi pa ito lubusang nalamigan. Sa totoo lang, medyo nawalan ako ng ganang kumain dahil sa nakita kong dugo sa kaniya. Nanlulumo ako kapag naiisip kong sa tao – o bampira nanggaling ’yon at hindi sa hayop.

Pagkatapos naming kumain ay agad kaming tumungo sa kaniyang kwarto. Inilapag ko ang dala kong gasera na nanggaling sa kusina upang matanglawan ang buong silid. Inilatag ko na ang banig sa malaking kama at inayos ang mga unan. Hindi ko siya tinitignan.

Pagkatapos ay tumayo ako upang patayin ang liwanag sa gasera ng hindi kumikibo. Ngunit bago ko pa ito mahipan ay bigla akong niyakap ni Dakum mula sa aking likod.

“Galit ka ba,” tanong niya. Sinubukan kong isipin ng malalim kung galit ba talaga ako sa kaniya. Sa totoo lang, ano bang dapat kong ikagalit? Sapagkat wala din naman akong pakialam tungkol kay Lineya. Yung ginawa niya ang hindi ko matanggap.

“Oo…”

Nanatili lang ang kaniyang yakap sa akin, ayaw niya akong pakawalan kahit na pumiglas pa ako ng bahagya. Hindi ko na siya pinigilan at naghintay sa susunod niyang sasabihin.

“Huwag mo ’kong iwan dito. Sabayan mo ’ko sa pagtulog… Pakiusap.”

Umiling ako sa kaniya. “Hindi ako aalis. Papatayin ko lang naman yung gasera. Huwag ka ngang mabalisa diyan,” sabi ko sa kaniya.

Tumungo ang kaniyang mga kamay sa aking dibdib at hinaplos ang dulo nito. Ilang kakaibang kuryente ang dumaloy sa aking katawan na para bang nais kong bumigay sa kaniya.

“Galit ka pa ba,” tanong niya habang hinahalikan ang aking balikat.

Tumango lang ako ng marahan.

“Pawawalain ko ang galit mo, Aparo.”

Pagkatapos binuhat ako ng kaniyang bisig na parang bagong kasal. Ihiniga niya ako sa kama at mabilis akong hinalikan. Ikinulong niya ako sa pagitan ng kaniyang braso habang lumalapit ang mukha niya. Nagsusumamo ang aking mga mata na tinititigan siya.

Umupo siya at itinuon ang pansin sa ibabang bahagi ng aking katawan.

Itinaas niya ang aking bahag at bumulaga ang aking naghuhumindik na ari. Tirik na tirik at sabik na sa kaniyang mga kamay. Ngunit ang ginawa ng mokong ay hinimas-himas ang aking magkabilang hita habang aliw na pinapanood ang aking pagkalalaki na galit na galit dahil sa ginagawa niyang panunudyo.

“Dakum!” sigaw ko sa kaniya. Hindi ko na kaya ang init na dinadala ng aking katawan. Ngumisi lang siya at nilagay ang dulo ng kaniyang hintuturo sa dulo ng aking ari.

Kinislot-kislot niya ito habang pinaglalaruan ang malinaw na likidong aking inilalabas. Napakagat ako sa labi dahil sa labis na pagkabitin dulot ng ginagawa niya.

Agad akong tumayo upang pantayan siya. Hinawakan ko ang kaniyang kamay at ipinalibot ito sa aking kahabaan. Tinignan ko siya ng matalim na para bang nagsasabing ‘ganito dapat’.

Humalakhak siya ng bahagya at lumapit sa aking labi upang nakawan ako ng mabilis na halik.

“Natutuwa ako kapag naririnig kong sinasambit mo ang aking pangalan na may pagsusumamo,” aniya at inumpisahan ang pag-angat baba ng kaniyang kamay. Nagsimula akong umungol.

Hinalikan niya ang aking dibdib habang bumababa ito sa aking kalamnan, at bumaba pa sa tapat ng aking pagkalalaki. Dinilaan niya ang aking nakalaylay na itlog, paikot-ikot, at malikot. Ipinasok pa niya ito sa loob ng kaniyang bibig at marahan sinipsip. Biglang gumuhit ang matinding sensasyon dulot no’n.

Napaungol tuloy ako ng malakas.

Maya-maya pa ay biglang tumindi ang bilis ng kaniyang pagbati. Parahas ng parahas. Walang patid at para bang may hinahabol na oras.

“Ahh… Hindi ko na kayang pigilan!”

“Ilabas mo, Aparo. Huwag mong pigilan at hayaan mong kumawala. Ito talaga ang hinihintay ko…” aniya. Sobra talaga akong nagagandahan sa malalim niyang boses, kung gaano ito kabrusko sa pandinig. At kapag nagsasalita siya ay para bang isang awitin na pinapanghele niya sa akin.

Kinagat ko ang aking labi upang pigilan ang malakas na pagsigaw nang tuloy-tuloy nang lumabas ang aking katas. Hindi ko mabilang kung gaano ito nagtagal ngunit masasabi ko na isa na ito pinakamasaganang pulandit.

Pinanood ko si Dakum kung paano niya sinipsip ang bawat daliri niya sa nakakaakit na paraan. Dahan-dahang kumukurap ang aking mata habang hinahabol pa rin ang aking mabilis na paghinga.

Hinintay niya akong tuluyan nang kumalma at saka bigla niyang inipon sa kaniyang kamay ang likidong aking nilabas. Pagkatapos ay binuka pa niya lalo ang aking mga hita at inangat ito upang makita niya ang aking pang-upo.

Bigla niyang pinaghiwalay ang magkabilang pisngi nito at dinuraan. Binuhos niya rito ang aking katas na naipon niya sa kaniyang kamay at nagsimula nang bumaon ang kaniyang daliri sa aking butas. Ang pinaghalong magkaibang likido ay nagdulas rito upang sa sandali lang ay tuluyan nang bumaon ang kabuuan.

Ilang segundo lang ay ipinasok na niya ang ikalawa’t ikatlong daliri. Kumikiwal-kiwal ito sa magkaibang direksyon kaya halos mabaliw ako. Sinubukan niya rin itong ilabas-masok kaya biglang napatirik ang aking mga mata.

“Handa ka na ba,” tanong niya sa akin. Tumango naman ako.

Nagtapat ang aming mga mukha at hinalikan niya ako ng marahan, habang itinututok ang kaniyang pagkalalaki sa akin.

“Teka lang,” pigil ko. Umalon ang aking lalamunan sa kaba. “Ipangako mo sa’kin na hindi mo ako itatali.”

“Bakit naman?”

“Gago ka ba? Masakit!”

Iwinawasiwas niya ang kaniyang ilong sa aking ilong. Dinilaan niya ang hiwa ng kaniyang labi.

“Pasensya na. Hindi ko maipapangako ’yan,” sensuwal niyang sambit. Parang isang masamang espirito na hinihimok ako na gumawa ng masama. Ngumisi pa siya. “Pero pwede ko namang dahan-dahanin kung hindi mo kaya ng agresibo.”

“Hindi…” medyo naluluha na ang mga mata ko dahil sobrang tagal pa niyang kumilos. Lubos na akong naiinip. “Gawin mo na kung anong gusto mo.”

Naramdaman ko ang unting-unting pagpasok ng kaniyang tarugo sa loob ko. Ulo palang ay para bang pinupunit nito ang aking pagitan. Masakit ngunit tiniis ko. Wala naman itong pinagkaiba sa dati sapagkat kahit ilang beses pa niya itong ipasak ay nasasaktan pa rin ako.

“A-ang sikip mo pa rin,” aniya. Nahihirapan siya sa pagpasok kahit pa marami na siyang nilagay na pampadulas. Hinahabol niya ang kaniyang paghinga.

Hindi naman siya talaga masisikipan kung sakaling hindi ganiyan kalaki ang tarugo niya.

Hinawakan niya ang makabilang banda ng aking baywang upang alalayan ang kaniyang sarili. Dumulas pa ito hanggang sa magkalahati, at nung dumating na sa puntong pumasok na ang kaniyang kabuuan ay parang nais ko nang sumigaw.

“Ipapagpatuloy pa ba natin,” tanong niya na may halong pag-aalala. Matagal na rin kasing hindi niya natutunton ang aking ilalim, kaya kumikirot ito sa pagpasok niya.

“Oo… S-sige lang,” mahina kong sambit at dahan-dahan akong pumikit at huminga ng maluwag. Pagkatapos ay nagsimula na siyang gumalaw. Sa sumunod na kaniyang pagpasok ay biglang gumuhit ang matinding sensasyon na parang kidlat.

“Hnggh!” kinagat ko ang aking hinlalaki upang pigilan ang paglakas ng ungol na ’yon. Napansin ito ni Dakum kaya bumilis ang kaniyang pagbayo, paulit-ulit niyang tinatamaan ang parte kung saan nararamdaman ko ang matinding sensasyon.

Matulin ang kaniyang pag-atras abante na parang isang toro. Swabe ang kaniyang galaw habang pinapanood ko siya angkinin ako. Sumabay pa ang kaniyang halimuyak na muli nanamang nanatili sa hangin. Hindi ko mapigilan ang lubos na pag-alab ng aking puso sa kaniya.

“Sige pa!” sigaw ko sa kaniya. Hinawakan ko ang kaniyang matipunong kalamnan at dinama ang pag-alon nito. Kada-bayo ay ang sabay namin pag-ungol. Napuno ng ingay ang paligid, hindi alintana kung may makakarinig. “Hahh… Malapit na ’ko…”

“Ako rin,” nanggagalaiti niyang sambit. Pagkatapos ay tumurit ang aking katas sa ere, kasabay ng kaniyang pagtilamsik sa aking kaibuturan. Bigla nanaman akong aalarma dahil biglang paglaki ng kaniyang tarugo sa aking loob.

Lumaki ang aking mata at kinurot siya sa tagiliran.

Sabi ko naman sa’yo, huwag mo ’kong itali!

Ngunit huli na ang lahat. Humahapdi ang aking loob habang patuloy pa rin ang pagpapakawala ng kaniyang katas. Dahil sa inis ko ay lalo ko pang diniinan ang kurot. Nang pakawalan na niya ang lahat ng kaniyang maibubuga ay napansin niya ito at marahang tumawa.

“Sinubukan ko namang pigilan,” aniya sa tonong paglalambing. Pinakawalan ko na ang aking daliri.

Habol ko pa rin ang aking paghinga. “Gaano naman ito katagal?”

“Mga ilang minuto pa.”

Nangulubot ang aking noo sa kaniyang sinabi. Dumako ang kaniyang kamay sa aking dibdib kung saan nakakalat ang aking likido. Pinahid niya ang kaniyang kamay at tinikman ito. Pagkatapos ay yumuko siya upang dilaan ang aking dibdib. Nililinis ang aking balat.

Bago pa siya kumawala sa akin ay nakaramdam ako ng antok. Mukhang hindi ko na mahihintay ang kaniyang pagtanggal sa pagkakatali namin.

---

Dumating ang umaga at pareho kaming bumangon na may pag-aalinlangan na lumabas ng silid. Nagbihis kaming dalawa at umupo sa kama, nakatulala sa pinto na para bang walang planong buksan ito.

“Kailangan mo pa ring lumabas, Dakum,” sabi ko at tinapik siya sa kaniyang balikat. “Darating din ang panahon na maiintindihan ka nila habang lumilipas ang balita tungkol kay Lineya.”

Hindi siya tiyak sa pagsang-ayon sa akin. Hiwakan niya ang aking kamay at sabay kaming lumabas. Nadatnan namin ang mga alipin na kasalukuyan pang naglilinis sa pasilyo, ngunit nang namataan nila kami ay agad silang yumuko.

Napahinto siya sa paglalakad, alam niya kung bakit nila ito ginagawa. Kaya naman, hinaplos ko ang kaniyang likuran upang pagaanin ang kaniyang loob.

“Hayaan mo na,” bulong ko. Sapat para marinig niya.

Nagtungo kami sa entrada ng kaniyang tahanan at lumapit sa isang kawal. Mabuti nalang at hindi sila tulad mga katulong na ayaw madaanan ng tingin si Dakum.

“May alam ba kayo kung saan nagtungo si Dilim,” tanong niya rito.

“Wala po, pinuno. Ipinaghahanap na po siya ng iba pa naming kamyembro,” anito. At inilabas ang isang puting tela na nakasabit sa likod ng kaniyang kalasag. Nakarolyo itong itinali. “Tamang-tama po ang tiyempo niyo. Kakadating lang po ng mensahero mula sa kabilang nayon. Ipinabibigay po ito ni pinunong Tarim sa inyo.”

Inabot naman ito ng kawal kay Dakum.

“Salamat,” simple niyang sabi. Pagkatapos ay tumungo kami sa labas sa ilalim ng sikat ng araw basahin ang liham.

Tinanggal niya ang tali at inilahad ang nakasulat dito. Pinayagan naman niya akong sumilip upang sabay naming mabasa.

---

Para sa inakala kong kapanalig na si Dakumlawin,

Hindi ko matanggap ang iyong pagpaslang aking pinakamamahal na kapatid. Si Lineya lang ang natatangi kong pamilya ngunit isa nalang siyang alaala para sa akin.

Buong akala ko ay isa kang pinuno na maaari kong kaibiganin sa kahit na anong bagay. Ngunit naramdaman ko ang pagtulak mo sa akin, palayo. Doon ko napagtanto na ayaw mo sa akin kaya hindi ko na ipinilit ang sarili  na maging kaibigan ka.

Nahanap ko ang iyon nakatatandang kapatid na si Dilim sa kakahuyan. Bilang ganti, pinugutan ko rin siya ng ulo tulad ng ginawa mo sa kapatid ko. Ngunit hindi pa ito sapat, Dakum. Hindi ako lubos na nasiyahan sa aking pagganti.

Ikaw ang gusto kong patayin. Tutal, ikaw naman ang naging mitsa sa buhay ng aking kapatid, hanggang sa ikaw na ang naging dahilan ng kaniyang pagkamatay. Habang-buhay pa sanang nananalaytay ang kaniyang dugo kung sakaling nakaligtas siya sa pag-atake mo.

Hindi ako papayag na hindi siya bigyan ng sapat na hustisya.

Pinaaalalahanan kita na sa sunod na bukang liwayway ay lulusob kami sa inyong nayon. Sisiguraduhin kong walang matitira kahit isang pumipintig na puso.

Huwag mong balakin na magtago, dahil kahit saan ay matatagpuan pa rin kitang hayop ka!

Naghahanda na para sa darating na  digmaan,

Tarim

.

XXI

ᜁᜃᜇᜎᜏᜋ᜔ᜉᜓᜆ᜔ ᜁᜐᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikadalawampu’t Isang Kabanata

BABALA! Maselang eksena. Slight.

---

Sa kalagitnaan ng tanghali ay biglang nagpulong lahat ng kawal sa sentro ng nayon. Lahat sila ay maayos na nakapulutong habang tuwid na nakatayo, kahit pa ang bagsik ng init, nananatili pa rin ang kanilang tuwid na tindig.

Karamihan sa kanila ay pinagpapawisan na dahil sa alinsangan. Mukhang nais ni Dakum na madaliin ang kanilang pag-eensayo upang matangumpay na sagupain ang paparating na puwersa ni Tarim.

Nasa harap kami ni Dakum. Katulad din nila ang aming nararanasan. Pasimple kong pinapahid ang aking pawis dahil sa totoo lang ay pagpapakita ito ng kawalan ng disiplina habang nakapuwesto sa hanay.

“Pinaalalahanan tayo ni Tarim na lulusob siya kasama ang kaniyang mga kawal dito, pagdating ng bukang liwayway. Lahat kayo ay inaatasan kong magsanay para sa labanan,” aniya gamit ang malakas at malalim niyang boses. Sobra talaga ang pagkakaiba namin ng katangian. Masasabi mo talaga na siya ang dominante sa pagitan naming dalawa. “Marahil alam niyo na ang dahilan kung bakit niya ito nais na simulan. Kalat na ang balita na pinatay ko si Lineya. Ipagdarasal ko sa mga diyos ng kalangitan na gabayan kayo sa darating na digmaan. Galingan niyo.”

“Opo. Masusunod po, pinuno,” sabay-sabay nilang sabi.

Hindi ko akalain na ganito sila kadisiplina sa pagsasanay. Samantalang hindi ko masyadong pinaghahanay ang mga kawal ko sa aking nayon, sapagkat nais kong ituon nila ang pansin sa pag-atake.

“Aparo, maaari ka nang pumili ng tutulong sa’kin upang atasan sila sa pagsasanay. Masyado silang marami para ako lang ang mamuno,” sabi niya sa akin. Nangunot ang aking noo sa kaniyang sinabi. Ang inaasahan ko ay ako lang ang tutulong sa kaniya. “Pagkatapos ay tumungo ka na sa lilim at punasan ang iyong pawis.”

“Pero Dakum… sasamahan kita–”

“Hindi… Hindi kita papayagan na sumama sa’min sa labanan. Ayaw kitang masaktan.”

Umiling ako sa kaniya. “Walang kwentang dahilan ’yan! Kaya ko, Dakum. Naranasan ko nang maging pinuno ng hukbo. Magtiwala ka naman sa’kin.”

“Puwes, magtiwala ka rin desisyon ko para sa’yo. Kakayanin na namin ito ng kami lang,” aniya na may paninigurado sa kaniyang tono. “Nais kong tulungan mo si Atalon sa paghahanda ng kanilang mga miryenda, mahal ko. Hindi niya ’yun kakayanin ng mag-isa.”

Nabigla ako sa naging tawag niya sa akin. Tama ba ang narinig ko?

Umiling lang ako. Baka guni-guni ko lang ito.

Pinagsadahan ko ng tingin ang buong hanay. Nakapuwesto sila ng tig-siyam kada linya, mga maliliit ang nasa unahan at nasa likod naman ang mga matatangkad. Lumapit ako sa pinakamaliit sa kanila ngunit nanlumo ako nang matanto na mas matangkad pa ito sa akin ng isang dangkal.

Bakit ba kasi hindi ako nabiyayaan ng katangkaran tulad nila. Normal lang naman ang tangkad ko kung ikukumpara mo sa mga tao sa nayon namin. Ngunit dito sa nayon ni Dakum, mukhang lahat sila ay nabiyayaan ng taas.

Namataan ko sina Kalem at Kuro sa likod, isa sila sa mga matatayog na kawal. Diretso lang ang kanilang tingin. Lumapit ako sa harap nila kaya napatingin sila sa akin. Lumingon ako kay Dakum at tinuro silang dalawa.

“Heto. Silang dalawa ang gusto kong tumulong sa’yo.”

Likas na bibo ang dalawang ito kaya naman sila ang aking pinili. Ngumiti naman sila sa akin na para bang nasisiyahan sa aking naging pasya. Tumango lang si Dakum mula sa malayo at ngumiti sa akin.

“Halikayong dalawa dito sa tabi ko.”

“Opo. Masusunod po, pinuno,” anilang dalawa ng sabay at lumapit sila kay Dakum. Mabilis na naisaayos ang hanay at may mga kawal ang nag-okupa sa naging bakante nilang position.

Nagpaalam na ako kay Dakum sa aking pag-alis.

Hinanap ko si Atalon sa kanilang tahanan. Naabutan ko siya na nagluluto ng lutong gulay sa labas ng kanilang tahanan. Sobrang laki ng palayok ang pinaglulutuan niya, malamang at marami kasi siyang pakakainin.

“Andito ka na pala, kamahalan,” bati niya sa’kin.

“Inatasan din kasi ako ni Dakum na tulungan ka sa paghanda ng makakakain nila.”

“Opo. Nasabi na niya iyan sa akin kanina, kaya inaasahan ko na ang inyong pagdating.”

Inamoy ko ang kaniyang niluluto at nananatili ang halimuyak nito sa aking ilong. Sobrang bango nito haya hindi mapigilan ng tiyan ko na kumalam. Mabuti nalang at walang ibang nakarinig.

“Sa tingin niyo po ba, kamahalan, magtatagumpay sina pinuno?”

“Bakit mo naman natanong,” tanong ko sa kaniya.

Inilihis niya ang tingin sa niluluto niya at itinuon ito sa akin. Seryoso ang kaniyang mukha. “Ngayon ko lang po nalaman na may hiwagang nababalot sa kanilang katauhan. Malamang ay totoo ang paratang sa kaniya ng mga kanayon ko, na isa siyang taong-lobo. Hindi basta-basta mapapatay ng isang tao ang kapwa niya tao gamit lang ang kuko.”

Hindi ako kumibo. Hinayaan ko lang siya na magsalita.

“Tapos nalaman ko rin na bampira pala sina pinunong Tarim at ang kapatid niya. Hindi ko alam na totoo pala ang mga ganoong klaseng nilalang, ngunit kung hindi ka maniniwala, magtataka ka kung bakit pula ang kanilang mata at maputla ang kaniyang mga balat,” patuloy niya sa kaniyang salaysay. “Mahirap isipin kung sino ang magwawagi sa kanila. Pareho silang may kapangyarihan. Sa tingin ko, kaya nilang pumatay ng hukbong may isang daang kawal ng mag-isa.”

Ngayon ay naiintindihan ko na ang punto niya. Mahirap isipin kung alin nga ang mas matimbang, ang lobo o ang bampira.

“Ngunit kahit anong mangyari, Atalon, ipagdasal natin ang kaligtasan ng nayon. Walang magagawa ang pag-iisip kung sino ang mas magaling,” sabi ko sa kaniya at bigla siyang tumango.

Habang tinitimplahan ni Atalon ang kaniyang niluluto ay nagtungo ako sa loob ng bahay niya upang ihanda ang mga prutas. Nakalatag sa kahoy na sahig ang iba’t ibang uri nito, at dapat ko lang piliin ang mga nasa magandang kondisyon.

Isa’t isa ko silang pinili at hinakot patungo sa kariton. May mga mangga, mansanas, dalandan at marami pang iba. Sa kalagitnaan ng aking ginagawa ay biglang may sumigaw ng pangalan ko.

“Hoy, Aparo!” aniya. Bigla tuloy akong nanigas habang nakayukong pinupulot ang mga prutas. Narinig ko ang kaniyang yabag at tumungo sa’kin. “Hindi na kita guguluhin. Nabalitaan ko kasi na mapapangasawa ka ni pinuno. Ay! Dapat pala kamahalan na ang itawag ko sa’yo,” aniya at bigla siyang humagikhik.

Sa pag-angat ko ay bigla niya akong niyakap. Ngumiti lang ako ng pilit.

“Uy! Huwag ka namang ganiyan! Kaibigan ka naman ni Kuya, e. Dapat tayo rin!”

Sumang-ayon nalang ako sa kaniya. Nagulat ako nang mapansin na hindi na siya umaalingasaw tulad ng dati. Tinignan ko ang buo niyang katawan. Ang dating balat na halos pinaliguan ng langis ay naging malinis na morenang kutis. Mapapansin din na nakatali ang gurayray niyang buhok at naging maayos tignan.

“Kailan mo pa pala naisipang maligo,” tanong ko sa kaniya ng pabiro. Tutal, pranka naman siya kaya iniisip kong hindi naman siya masasaktan sa naging tanong ko.

Ngumiti siya sa’kin at napansin na pati ang ngipin niya ay luminis. Aba, himala!

“Sinumbong ka sa’kin ni Kuya! Sinabi mo raw na mabaho ako. Siyempre nasaktan naman ako do’n,” aniya at bumusangot ngunit bigla ring sumigla ulit ang kaniyang mukha. “Kaya nagpaturo ako sa mga kaibigan ko kung paano maligo. Hihihi.”

Imposible naman na hindi niya alam. Saan ba siya nanggaling?

“Gulat ka, no? Hindi ko alam kung paano maglinis ng katawan. Paniniwala kasi ng tribo ko dati, mamalasin ka kapag naligo ka. Inaalis ng tubig ang swerte sa katawan kaya sanay na kami sa mga mabahong amoy ng tao,” simpleng sabi niya. Samantalang ako naman ay pinipigilan na hindi ipakita sa mukha ang pandidiri, dahil kunsabagay ay ang bawat nayon o tribo ay may kaniya-kaniyang mga pinaniniwalaan. Dapat naming irespeto ito, isa iyon sa mga pangkalahatang batas, kaya siguro ay hinayaan nalang siya ni Atalon sa kaniyang nakagawian.

Mabilis niyang sinusuri ang mga prutas na parang bihasa na siya rito. Tapos bigla siyang nagkwento ulit para mabasag ang katahimikan.

“Hindi ko maiwasan na malungkot dahil naaalala ko yung mga kanayon ko noong mga buhay pa sila. Kung siguro ay hindi naging ganid ang pinuno namin sa kayamanan at hindi naisipang lokohin si pinunong Dakum sa pakikipagkalakalan, malamang ay buhay pa silang lahat,” sabi niya sa akin.

Napahinto siya at tumingin sa prutas na kaniyang hawak. Blanko ang kaniyang ekspresyon, malayo sa Lembang na nakilala ko.

Tinapik ko siya sa balikat at marahan na niyugyog sa paraan na gagaan ang loob niya.

“Hayaan mo, ituturing na rin kitang pamilya katulad ng turing sa’yo ni Atalon. Mapalad ka pa rin at napunta ka sa mabubuting kamay,” malamyos kong sabi.

Tumango lang siya.

“Pero may digmaang magaganap bukas… Paano kung hindi manalo si pinunong Dakum? Hindi ba’t sinabi ni pinunong Tarim na wala siyang ititira sa atin, kahit isang pumipintig na puso,” tanong niya.

Bakas ang matinding pag-aalala sa kaniyang mukha. Nasaksihan na niya ang mga maaaring maganap kapag nangyari iyon.

“Hinding-hindi mangyayari ’yun, Lembang. Habang buhay pa si Dakum at ang kaniyang mga kawal, dapat tayong magtiwala sa kanila sapagkat iyon lang ang maaari nating itulong sa kanila,” sabi ko sa kaniya.

Nagpatuloy pa kami aming ginagawa hanggang sa itapon na namin ang mga sirang prutas. Sabi ni Lembang, pinitas daw ito ng mga kababaihan sa nayon.

Naisip ko bigla kung gaano kahirap mawalan ng pamilya. Naranasan ko na ito nung pumanaw si Ina at nasaksihan pa namin ni Adamin ang kaniyang katawan sa gitna ng kagubatan nung mga bata pa kami.

Pinaniwalaan ni Ama na isang ligaw na hayop ang may gawa nito sa kaniya, taliwas sa sinasabi ni Adamin na may naabutan daw siyang malaking lalaki na pumaslang kay Ina. Isa raw itong engkanto. Mga bata pa kami no’n at ang inisip ni Ama ay gumagawa lang kami ng kwento.

Sayang, nauna kasing makita ni Adamin ang kaniyang bangkay bago ako. Hindi ko man lang naabutan ang engkantong sinasabi niya.

Sa galit ni Ama ay sinugod niya ang sinasabing ligaw na hayop sa kakahuyan, ngunit naabutan nalang namin siyang maputla, wala nang dugo, at nakita ang isang pares ng butas sa kaniyang leeg na para bang may kumagat.

Lahat sila ay namatay. Sa murang edad ay naging pinuno na ako, ngunit sa ilang taon ay wala man lang akong nagawang maganda.

Ilang sandali pa ay nagpasya na kaming tumungo sa mga kawal upang ihatid ang dala naming pagkain. Naabutan namin ang mga kawal na kasalukuyang pawisan at nagkumpulan sa lilim ng matayog na punong akasya.

Kinuha nila ang mga mangkok na dala ni Lembang at sumalok sa luto ni Atalon. Nag-aagawan pa sila. Ngumiti lang ako dahil para sa akin ay masaya silang panoorin na nagkakasiyahan kahit pa may darating na masamang pangyayari.

“Ganu’n pala ang pakiramdam na mamumo sa isang hukbo. Masaya pala,” ani ng isa sa kambal na si Kalem at Kuro. Pareho kasi ang suot nilang bahag ngayon kaya nalilito ako kung ano ang pangalan ng bawat isa sa kanila. Nakitawa naman ang kaniyang kambal.

“Naku, akala mo naman mapapantayan mo ang galing ni pinuno. Pumiyok ka pa nga kanina nung inutusan mo kaming gumapang sa putikan, e!”

At nagtawanan ang lahat sa sinabi ng isang kawal sa kaniya.

“Humanda ka sa’kin mamaya! Baka utusan pa kitang kainin yung putik, tandaan mo!” iyon lang ang tanging nasabi ng tinuso nilang kambal.

Hinanap ko ng aking mata si Dakum, ngunit paglingon ko sa aking likuran ay nagkalapit ang aking mukha sa kaniyang dibdib.

“Andiyan ka pala,” masaya kong sabi. “Kumain ka na rin,” paanyaya ko ngunit hindi niya ito pinansin.

“Sumama ka sa’kin,” aniya at biglang tumalikod. Bago pa ako tuluyan na sundan siya ay tumingin muna ako saglit kina Atalon, Lembang at ang mga kawal. Mukha namang maayos ang lahat.

“Aalis muna ako,” paalam ko kay Atalon pagkatapos siya salatin para mapansin niya ako.

“Sige po, kamahalan. Mag-ingat ka.”

Pagkatapos ay matulin akong tumungo sa direksyon niya dahil medyo malayo na ang kaniyang narating. Hindi alam kung saan niya ako balak na dalhin ngunit sumunod pa rin ako.

Ipinasok niya ako sa silid ng pagpupulong kung saan namin pinag-usapan dati ang planong magkaroon ng anak si Dakum at Lineya.

Pagkasara niya ng pinto ay agad niya akong tinulak sa pader. Iginapang ang kaniyang kamay sa aking hita at itinaas ang aking malapad na bahag.

“Ano bang ginagawa mo,” tanong ko sa kaniya ng mariin. “Alam mo bang hindi ito ang tamang oras para diyan?”

Ngumisi siya sa akin at tinignan ako na parang naaaliw siya sa’kin. “Gusto ko lang naman tikman ang miryenda ko.”

Napasampal ako sa aking noo.

“Andun! Nasa ilalim na ng akasya ang miryenda mo. Wala dito sa ilalim ng bahag ko,” sabi ko at biglang namula ang aking pisngi.

“Ibang miryenda ang tinutukoy ko…”

Pagkatapos ay bigla siyang yumuko at sinubo ang aking pagkalalaki na malambot pa. Mabilis naman itong nanigas sa loob ng kaniyang bibig.

“H-hihintayin ka nila doon,”

Pinakawalan niya saglit ang pagkakasubo niya sa’kin.

“Kaya naman nilang maghintay. Sa ngayon, ikaw muna ang uunahin ko.”

Pagkatapos ay mabilis siyang nagpatuloy sa pag-atras abante ng kaniyang bibig, walang patid. Hindi nabubulunan, ’di tulad nung ginawa ko sa kaniya ’to dati.

Napasabunot ako sa kaniyang buhok habang kinakagat ang aking labi para walang may makarinig sa amin. Kahit pa medyo malabong marinig ang aking mga sinasabi doon sa labas dahil sobrang kulob ng bahay na ’to.

Hinawakan naman niya ang aking laylayan at hinimas ito. Nababaliw ako sa kaniya.

“D-dakum… Iluwa mo na ’yan. Malapit ko nang ilabas.”

Pero hindi pa siya nagpatinag at mas lalo pang humigpit ang kaniyang pagsipsip. Hindi ko na mapigilan mabilis niyang pagkilos dahilan para pakawalan ito sa loob ng kaniyag lalamunan.

Lahat ay kaniyang nasalo, walang lumabas sa kaniyang bibig kahit napakarami pa noon. Nilagok niya ito at nakita ang pagtirik ng kaniyang mata.

“Nakakahiya ka… Dito pa talaga,” mahina at mariin kong sabi sa kaniya. Humalakhak lang siya at ninakawan ako ng halik.

“Sa maraming lugar na natin ito ginawa, Aparo. Ngayon ka pa ba mahihiya?”

Pabiro kong sinuntok ang kaniyang dibdib at humalakhak na rin. Ininaba na niya ang aking bahag at pasimple kaming lumabas ng bahay na parang walang kakaibang nangyari sa amin sa loob.

Pagkabalik namin sa mga kawal na nagpapahinga sa lilim, naabutan ko si Adang Mata na may ipinamumudmod sa mga kawal. Nilapit ko siya at nakita ang hawak niyang pumpon ng kuwentas na may tatsulok na metal na nakasabit. Nakaukit ang iba’t ibang simbolismo dito.

“Andito ka na pala, kamahalan. Kanina ko pa kayo hinihintay ni pinuno. Saan ba kayo nanggaling,” tanong niya sa amin ngunit hindi na ako tumugon. Ayokong sabihin sa kaniya!

“Para saan po ba ang mga hawak niyong kwintas,” tanong ko kay Ada.

“A, eto ba?” Itinaas niya ito sa aking mukha upang ipakita ng malapitan. “Agimat ang tawag dito. Pantaboy sa malas, at ginagamit sa proteksyon.”

“Ang galing naman,” sabi ko sa kaniya.

May isa pa siyang kinuhang agimat sa kaniyang bulsa. Tatsulok din ito ngunit ito na yata ang pinakamalaki sa lahat. Mas maraming simbolismo ang nakaukit dito kumpara sa iba.

“Para sa’yo yan, kamahalan,” bigay niya sa akin sa kwintas.

“Naku, Ada! Hindi ko na po ito kailangan. Hindi po ako pinayagan ni Dakum na sumama sa digmaan. Ibibigay ko nalang ito sa kaniya,” sabi ko at lumingon kay Dakum na nakatingin lang sa akin.

“Huwag, kamahalan. Ipinasadya ko talaga ’yan para sa inyo,” aniya. May kaunting pagkabalisa sa kaniyang tono ng pananalita. “Malakas ang dasal na inilagay ko diyan. May dahilan po ako kung bakit ko ipinasadya ’yan para lang sa inyo.”

“Ano po ’yon, Adang Mata,” tanong ko sa kaniya.

Umalon ang kaniyang kulubot na lalamunan at makikita sa kaniyang mga mata ang pag-aalala.

“Basta, kamahalan. Mas kailangan niyo po iyan kaysa kay pinuno. Ngunit ang masasabi ko lang ay may kaugnayan ito sa madilim mong kapalaran na hindi ko makita.”

XXII

ᜁᜃᜇᜎᜏᜋ᜔ᜉᜓᜆ᜔ ᜇᜎᜏᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikadalawampu’t Dalawang Kabanata

“Mag-iingat ka,” iyon ang huli niyang sabi sa akin, pagkatapos ay tumungo siya kay Dakum para bigyan din ito ng agimat. Ang agimat ni Dakum ay katulad din ng mga ibinigay niya sa mga kawal.

Nanatili ang aking tingin sa agimat ko na para bang isang misteryo na dapat kong sagutan. Hindi ko maintidihan ang mga hugis na nakaguhit dito ngunit alam ko na poprotektahan ako nito.

Isinabit ko ito sa aking leeg tulad ng ginawa nila.

Lumapit sa akin si Lembang at nag-abot sa akin ng isang mangkok ng lutong gulay. Nagpasalamat at agad kong kinamay isa-isa. Malinamnam ang bawat gulay na ginamit ni Atalon sa putaheng ito, dahil baka talaga magaling siya sa pagtimpla ng pagkain.

“Ang sarap naman ng luto mo, Atalon. Pwede ka ba naming iuwi ni Kuro sa bahay,” tanong ni Kalem. Nagbungisngisan ang lahat sa naging banat niya.

“Hindi, at walang bagay ang pwede mong iuwi galing sa’kin, kahit ’yang mangkok na hawak mo, dapat mong isoli ’yan!”

“Huwag kang mag-alala. Wala akong balak na nakawin ’to.” Kunwari pang bumusangot si Kalem. “Alam mo, ang lungkot ng bahay namin, Atalon. Hindi mo kasing-sarap magluto si Kuro kaya minsan hindi na ako kumakain ng tanghalian o hapunan.”

“Aba! Aba! Kaya nga ako nagpresenta sa pagluluto dahil lagi kang palpak sa kusina. Kapag hinayaan kita na magluto, walang matinong pagkain na magagawa!” Singhal niya kay Kalem. Ngunit biglang nag-iba ang kaniyang mukha na para bang may naisip na kakat’wa. “Hayaan mo, kapag nakumbinsi na natin si Atalon na umuwi sa’tin, tiyak araw-araw tayong mayroong masarap na umagahan, tanghalian at hapunan , habang siya ang nakahain sa mesa!”

Nagkatingin silang dalawa at nagbungisngisan. Likas na marurumi talaga ang utak ng magkambal na ito.

Napansin ko ang pagngiti at pagsiko ni Lembang kay Atalon, ngunit seryoso lang ang kaniyang mukha at hindi sila pinansin.

“Ang swerte mo naman, kuya! Dalawa pa silang may gusto sa’yo,” ani Lembang.

Umiling lang ang kaniyang kapatid.

Tirik pa rin ang araw nung natapos sila sa pagpapahinga at nagpatuloy na sa pagsasanay. Ang iba sa kanila ay pumunta sa kagubatan para doon gawin ang mga aktibidad. Tinulungan ko ang dalawang magkapatid sa pagliligpit ng lahat ng pinagkainan nila at nilagay sa kariton.

Tinulak namin iyon pauwi sa kanila.

“Sige na po, kamahalan. Kami na pong bahala ni Lembang na hugasan ito. Magpahinga na po kayo.”

Sinubukan ko ulit siyang pilitin na hayaan ako na tulungan sila ngunit nabigo lang ako. Ayaw nila na iatas sa akin ang mga gawaing iyon, sapagkat isa nga akong maharlika na dapat ay tanging pinagsisilbihan lang.

Para sa akin, ang ginagawa kong pagtulong ay hindi talaga para magpakitang gilas sa mga kanayon ni Dakum, kun’di wala naman talaga akong magawa kapag hindi nila ako hinahayaang kumilos sa mga gawain.

Sa totoo lang, mas ayaw kong mainip.

Sinubukan kong lumabas upang maghanap ng mga gagawin. Nadatnan ko ang isang grupo ng mga kababaihan na nagkukumpulan sa ilalim ng mga puno. Gumagawa sila ng iba’t ibang uri ng sandata.

Namataan ko si Katya na isa sa kanila.

“Pwede ba akong tumulong sa inyo,” tanong ko kay Katya pagkatapos niyang mapalingon sa akin nang madama ang aking presensya. Ang lahat kasi ng mga mata nila ay nakatuon sa akin.

“Depende po sa inyo, kamahalan. Ayos lang po sa amin na sumabay kayo, ngunit kung gusto niyo po pala, e, hali po kayo!” aniya sa masiglang tono.

Umupo ako sa tabi niya kasama ang iba pang mga babae sa nayon na ito. Nakapaikot kami habang ang aming inuupuan ay napabilog na troso, habang nasa gitna ang lahat ng kakailanganin para makagawa ng sandata.

Karamihan sa kanila ay ganap nang ina. Pinanuod ko kung paano itinatali ni Katya ang kapirasong bakal na patusok sa dulo ng mahabang patpat. Nang maitali na niya ay nakabuo na siya ng sibat.

“Maaari ko bang subukan,” tanong ko sa kaniya.

“Oo naman po, kamahalan,” aniya at ngumiti. Inabot niya sa akin ang bakal at patpat na nanggaling sa lapag. “Ulitin niyo lang po yung ginawa ko kanina. Madali lang po. Sa katunayan nga, e, ngayong araw lang po ako natuto.”

Sinubukan ko itong gawin at wala pang isang minuto ay nakatapos ako ng isa. Pinatu-patuloy ko pa ang aking paggawa.

“Kamahalan, totoo po ba ang sinasabi ng iba? Plano na raw po kayong pakasalan ni pinunong Dakum,” tanong ng isang matabang babae sa harap ko. Nakangiti siya sa’kin na para bang masaya siya sa nasagap na balita.

“Oo nga po! Kalat na sa buong baryo ang balitang iyan, kamahalan. Naku! Masayang-masaya po talaga kami para sa inyo,” sabi naman ng isang payat na babae na malakas ang boses. Namilog ang aking mga mata dahil sa kanilang pagiging maintriga.

Huminga ako ng malalim.

“Salamat, pero… hindi pa talaga nasasabi sa’kin ni Dakum na plano niya akong pakasalan. Wala talaga akong alam tungkol sa balita na ’yan na kumakalat,” sabi ko sa kanila habang patuloy lang ako sa aking pagtatali ng sibat.

“Naku! Patawarin niyo po kami. Hindi po namin alam na wala pa pong ganoong mga kaganapan. Madalas po kasi namin kayong makita ni pinunong Dakum na magkasama,” sabi ng payat na babae at biglang napabusangot. “Sayang naman. Akala talaga ng lahat ay nahulog na po ang loob niyo para sa isa’t isa. Napakagandang pangyayari no’n. Grabe! Nagsimula lang sa pagbihag, at nagtapos sa pag-iibigan,” aniya tapos umaktong kinikilig.

Bigla siyang tinampal ni Katya sa balikat.

“Ayus-ayusin mo nga ang pananalita mo, Banaan! Hindi ka dapat ganiyan magsalita sa harap ng magiging pangalawang pinuno natin,” sabi ni Katya. Sa halip na magseryoso, ang lahat ng kababaihan doon ay kinutya ako sa paimpit na paghagikhik na para bang kinikilig. “Totoo naman po, kamahalan, diba? Doon din naman kayo tutungo.”

Napailing tuloy ako at ngumiti.

“Ewan ko. Wala pang kasiguraduhan ’yan,” yun lang ang tangi kong nasabi.

“Kahit na po, kamahalan. Umaasa kaming lahat ng kasalan dito!” sabi ng matabang babae sa’kin. Natawa lang kaming lahat dahil sa bigla niyang pagsambit.

Nagpatuloy lang kami sa paggawa ng mga sandata. Tinuruan din ako ni Katya kung paano naman gawin ang pana at palaso. Lubos ang naaaliw sapagkat ito ang unang beses na nakagawa ako ng sandata. Katulad ni Dakum ay inaasa ko lang din ito sa mga manggagawa.

Nakadalampung piraso ako ng palaso at tatlong pana. Pinakita ko ito kay Katya upang ipasuri sa kaniya ang kalidad nito. Tumingin siya sa taas at ginamit ang isang palaso upang tamaan ang isang maya na kasalukuyang lumilipad sa himpapawid.

Lahat kami ay nabigla sa galing niyang gumamit ng pana.

“Hindi na po masama ang gawa niyo pinuno. Tama lang po ito, at madaling kontrolin,” aniya. “Pero dapat pala hindi ko sa maya itinama. Naghanap sana ako ng ibon na maaari kong iluto para sa hapunan.”

Hanggang ngayon ay nabigla pa rin ako sa galing niya.

“Nakakamangha ka naman! Nagawa mong panain yung pagkaliit-liit na ibon habang lumilipad pa sa ere! Grabe, sa totoo lang, hindi mo talaga iyan nagawa dahil maganda ang pagkakagawa ko sa panang iyan, kun’di sadyang may talento ka sa pag-asinta,” masaya kong pamumuri sa kaniya.

“N-Naku, salamat po,” nahihiya niyang pagkakasabi.

Tumingin ako sa kalangitan. Maraming ibon ang kasalukuyan pa rin naglilipana sa paligid. Iniisip ko, ano kayang pakiramdam na maging isang ibon? Habang buhay ba akong magiging malaya, o baka isa lang ako sa magiging palamuti sa loob ng hawla.

Kaganda ng kalangitan. Pakiramdam ko ay  nasa perpekto akong lugar kapag tinatanaw ko ito. Marahil nararamdaman ko na pinapanood ako nina Ama’t Ina mula roon at binabantayan ako sa mga hamon na binibigay sa’kin ng buhay.

Isang oras bago namin naubos ang lahat ng retaso sa paggawa ng iba’t ibang sandata. Iniligpit na ng ilan sa kanila ang mga pinaggamitan mga kasangkapan at tumayo na.

“Kamahalan, nagpapasalamat po ako at tinulungan niyo po kami sa aming gawain. Isa po kayong mabuting pinuno. Nawa’y kayo sana ni pinunong Dakum ang magkatuluyan,” aniya at yumuko.

“Walang problema sa’kin ang pagtulong sa inyo, Katya. Sana maulit pa ang mga gawain natin,” sabi ko at hindi nalang pinansin ang pagsingit niya sa pangalan ni Dakum.

Namaalam na ako sa kanila upang puntahan ang mga kawal na walang patid pa rin sa pag-eensayo. Nakita ko si Dakum na tumatakbo paikot-ikot habang nasa likuran niya ang kaniyang mga tinuturuan.

Tagaktak ang kaniyang pawis ngunit sa hindi malamang dahilan ay mukha pa rin siyang malinis. Ewan ko ba. Kapag talaga gwapo at matipuno, kadalasan kahit pawisan, mas lalo lang na nagiging kaaya-ayang tignan.

Napansin ko na hinihingal na ang ilan sa kanila, kaya nagpasya akong puntahan sina Atalon at Lembang sa kanilang tahanan upang tulungan ako na bigyan sila ng maiinom.

“Sige po, kamahalan. Bubuhatin ko lang po yung tapayan. Nais niyo rin po bang magbuhat,” ani Atalon.

“Walang problema sa’kin!”

Pumasok siya sa loob upang hanapin ang tinutukoy niyang tapayan. Paglabas niya ay dala niya ang dalawang malaking banga na nagsisilbing lagayan ng tubig.

Pagbuhat ko palang sa banga kahit wala pa itong hawakan ay bahagya akong nabigatan. Sobrang laki naman kasi!

“Kaya niyo po ba, kamahalan? Pwede namang ako nalang ang gumawa-”

“Heh! Tumigil ka. Kapag sinabi kong gagawin ko ay gagawin ko,” sabi ko sa kaniya pagkatapos ay nagpatuloy na ako sa paglalakad patungo sa ilog.

Binaybay namin ang malawak na damuhan upang makapunta sa ilog. Ito ang ilog na sinubulan nilang takpan dati. Pero ngayon, sabi ni Dakum, pinatanggal na niya ang harang para makainom na ang aking mga kanayon at hindi na magkaroon doon ng tagtuyot.

Nauna ako kaysa kay Atalon na makarating dito. Nilublob ko ang banga sa ilalim ng ilog hanggang sa mapuno ito ng tubig sa loob. Binitawan ko muna ito para hintayin si Atalon na makarating, hanggang sa naabutan na nga niya ako.

Inlublob niya rin ang kaniyang banga na mas malaki sa binigay niya sa’kin.

“Ano? Sabay tayo,” aya ko sa kaniya.

“Sige,” pagpayag naman niya.

Nagbilang ako ng tatlo para sabay naming maiangat ang banga, ngunit sa pagtatapos ng aking bilang ay si Atalon lang ang nakaangat. Nabitawan ko ang sa akin kaya muli itong nalublob sa tubig.

“Hihintayin na po kita,” sabi sa’kin ni Atalon.

Bigla naman akong kinabahan sapagkat alam ko kung gaano ito kabigat. Baka nga hindi ko na kaya na iangat pa ito ng tuluyan mula sa tubig.

Sinubukan ko ito ulit. Lahat na yata ng pwersa ng aking braso ay ginamit ko na, hanggang sa tuluyan ko na nga itong naiangat. Ang masama nga lang ay dumulas ito sa aking kamay at naibuhos ang lahat ng tubig sa aking katawan. Natumba rin ang aking katawan sa lupa.

“Naku, kamahalan! Ayos ka lang po,” tanong ni Atalon habang itinayo ang natumbang banga.

“Oo, ayos lang.”

Inalok niya sa akin ang kaniyang kamay upang itayo ako. Basang-basa ang buo kong katawan pati ang aking kasuotan. Kapalaran nga naman!

“Diyan lang po kayo, kamahalan. Idadala ko lang itong inumin nila. Ipinahanda ko na kay Lembang ang kanilang mga baso. Ako na po ang magbubuhat niyan pagbalik ko,” aniya at walang kahirap-hirap na inangat sa kaniyang braso ang isang bangang tubig.

Kung sabagay, malaking tao si Atalon kaya nagawa niyang buhatin ito ng simple. Hindi naman sa hindi matipuno ang aking pangangatawan, mas maliit lang kasi ako kumpara sa kanila kaya nahirapan ako gamit ang kanilang kasangkapan dahil hindi na ito abot ng aking makakaya.

Pinigaan ko ang aking bahag samantalang hinayaan ko nalang ang aking balat na tumatagaktak sa tubig na kumalat. Ginulo ko ang aking buhok at nagtalsikan dito ang mga patak.

Habang naghihitay ay pinapanood ko ang mabagal na pag-agos ng tubig sa ilog. Hindi ito alintana at kung titignan ay para ba itong payapa. Sobrang linaw ng tubig na ito kaya makikita mo na ang mga bato sa ilalim, kahit pa gaga-bewang na ang baba nito.

May narinig akong ingay ng mga hapak. Nung una, akala ko si Atalon ito na parating sa akin, ngunit nagkamali ako.

Nakita ko ang matalim na tingin sa akin ni Dakum habang papalapit siya sa direksyon ko. Ngunit nasira ang seryoso niyang mukha nang bigla niyang napansin ang aking kondisyon.

“Tama nga si Atalon. Halos maligo ka na,” aniya at biglang kinuha ang banga. Pawisan ang kaniyang buong katawan. “Ako na bahala sa iinumin nila, pumunta ka na sa bahay para magpalit.”

Lumapit ako sa kaniya habang pinapanood siya kung paano siya sumalok ng tubig mula sa banga. Para bang napakagaan nitong tignan nung binuhat na niya. Itinungtong niya ito sa kaniyang balikat at hinawakan ng isang kamay para hindi malaglag.

“Hindi na ako magbibihis. Hahayaan ko nalang ’to na matuyo,” sabi ko at napalingon siya sa akin.

“Hindi mo ba napapansin na bumabakat ang basa mong bahag sa pagitan ng hita mo?”

Agad tuloy akong napatingin sa baba at napagtantong tama nga siya. Ngunit wala naman akong pakialam. Ano naman? Kung tutuusin ay nahaharangan pa ito ng tela.

“Ano naman ngayon? Makikita ba nila ito ng buo?”

Umigting ang kaniyang panga at pinanliitan ako ng mata. “Bahala ka, Aparo. Huwag mo ’kong sisihin kapag pinagtinginan ka doon sa pagsasanay mamaya,” sabi niya at nagpatuloy sa paglalakad. Sumunod naman ako sa kaniya.

Nang makalabas kami ng kagubatan ay nakita ko ang mga kawal na nagpapahinga ulit sa lilim. Isa-isang sinasalukan at inaabutan ni Lembang ng tubig na nakalagay sa kawayang baso.

Hanggang ngayon ay basa pa rin ang aking katawan. Hindi nga nagkamali si Dakum. Nakita ko ang karamihan sa mga mata ng kawal na nakatingin sa direksyon ko. Ang iba pa sa kanila ay ngumisi habang pinagsasadahan ako ng tingin, lalo na sa basa kong bahag.

Bigla tuloy namula ang aking pisngi.

“Anong tinitingin-tingin niyo kay Aparo?!”

Nagulat ang lahat sa pagsigaw ni Dakum. Lahat sila ay napaiwas ng tingin sa akin.

“Lahat kayo, pumunta sa putikan at muling gumapang! Bilis!” sigaw niya.

Ang ilan sa mga kawal ay binitawan na ang kaniyang mga hawak na baso at mabilis na puwesto sa putikan. Nakapila silang gumagapang habang iniingatan ang sarili na huwag dumikit ang kanilang mukha sa putik.

“Kawawa naman sila, ’di ba Kalem? Kakabanlaw lang nila sa lawa tapos agad silang tumungo ulit sa putikan,” ani Kuro. Nagmaang-maangan ako na kunwari ay hindi ko sila pinapakinggan.

“Iba talaga ang tama ni pinuno kay Aparo. Mabangis talaga si kamahalan,” aniya ngumisi.

Hindi ko inaasahan na masasangkot ako sa kanilang pag-uusap. Aba! Pasalamat sila sa’kin, kung hindi ko sila pinili bilang mga katuwang ni Dakum ay baka isa sila sa mga gumagapang sa putikan ngayon.

“Pumunta ka na sa bahay natin at magpalit ng kasuotan. Baka maisipan ko pang ipatanggal ang kanilang mga mata,” mariin niya sabi sa’kin.

Hindi ko na siya pinansin ngunit ginawa ko ang pinag-uutos niya. Nagpunta ako sa aming silid upang magpalit at humiga sa kama upang magpahinga. Dahil sa pagod, hindi ko na kayang tumayo at nanatili nalang ang aking katawan.

---

Hi! As you can see, I changed my username into “danmax_orange”.

XXIII

ᜁᜃᜇᜎᜏᜋ᜔ᜉᜓᜆ᜔ ᜆᜆ᜔ᜎᜓᜅ᜔

ᜃᜊᜈᜆ

I

kadalawampu’t Tatlong Kabanata

Hindi ko alam kung ilang oras na akong nanatili sa silid na ito. Nakatulala habang binibilang ang mga dumadaan na butiki sa kisame. Pinikit ko ang aking mata at saglit na nakaidlip.

Pagkagising ko ay namalayan ko agad na gabi na. Madilim ang paligid ngunit nakabukas ang kurtina sa bintana. Masilaw ang buwan. Naramdaman ko ang yakap ni Dakum sa akin. Pareho kaming nakahiga sa kama at gising pa siya.

“Aparo? Nagising ba kita?”

Umiling lang ako. Kusa kasi akong nagising.

“May balak ka pa bang matulog ulit,” tanong niya sa’kin.

“Bakit? Hindi ka makatulog?”

“Hindi ko alam.”

Nangunot ang aking noo. Lalo pa niyang hinigpitan ang kaniyang pagkakayakap sa’kin, kasabay ng pagdantay ng kaniyang binti. Para bang iniisip niya na aalis ako mula sa kaniya at ayaw niya akong pakawalan.

“Aparo,” aniya sa mahinang boses.

“Dakum,” tawag ko sa kaniya ng pabalik. “May sasabihin ka ba? Kung meron ay huwag ka sanang mahiya.”

Nakatapat ang kaniyang ilong sa aking buhok. Tumatagos ito sa bawat hibla at dumadampi sa anit. Nararamdaman ko na sinasadya niyang amuyin ito kapag paloob siyang ang kaniyang paghinga.

“May bumabagabag lang kasi sa akin,” aniya.

“Ano naman iyon? Bakit ayaw mong sabihin sa’kin? Gusto kong malaman sapagkat nais kong pagaanin ang iyong loob.”

“Natatakot lang ako, Aparo. Sa lahat ng digmaan na aking sinuong, ito na yata ang pinakanakakatakot sa lahat.”

“Bakit mo naman nasabi ’yan? Naniniwala ako sa’yo Dakum. Magagawa niyong puksain ang puwersa ni Tarim.”

“Hindi, Aparo. Hindi sa gano’n.”

Narinig ko ang kaniyang paglunok ng laway na para bang kinakabahan. Ibinaling ko ang aking paningin sa kaniyang mukha at halatang-halata ang kaniyang matinding pangamba.

“Bago ka pa dumating sa buhay ko, hindi ko inisip ang kapakanan ng iba. Tama ka, makasarili ako. Wala akong pinagkaiba sa aking nakatatandang kapatid. Pero ngayon na nandito ka na, mas lalo akong nag-aalala sa kapakanan mo kaysa sa sarili ko. Makita ko lang na saktan ka ng iba ay papatayin ko sila,” aniya at binigyan ang aking ulo ng isang mabilis na halik.

Pumikit ako at hinaplos ang kaniyang braso na nakayakap sa’kin. Sobrang ganda ng aking pakiramdam sa gabing ito habang katabi siya.

“Naiintindihan ko, Dakum. Gano’n din naman ako sa’yo. Kapag naiisip ko na susugod ka sa digmaan bukas ng umaga, parang ayaw kong magkaroon pa ng kinabukasan. Natatakot ako para sa’yo.”

“Ipapangako ko sa’yo, Aparo. Pupugutan ko ng ulo si Tarim at tatalunin namin sila. Kapag nangyari iyon, babalik ako sa’yo, at pakakasalan kita.”

Sa gulat ko ay pumihit ako paharap sa kaniya at inilapit ko ang aking mukha.

“Totoo ba ’yan, Dakum? Magkakaroon tayo kasal?!”

“M-maaari ba,” tanong niya sa’kin. “Hindi ko na gustong patagalin ’to, Aparo. Ikaw ang itinakda para sa’kin. Maaari ba kitang idala sa altar ng hardin at pangakuan ng panghabang buhay na pagmamahal?”

“Oo… Sasabayan kita sa paglalakad sa altar. At papangakuan din kita na sa kahit anong hamon ang ibigay sa’tin ng kapalaran, sasamahan pa rin kita.”

Mabilis niya akong hinalikan ng mariin at humalik din ako ng pabalik. Nagdikit ang aming dibdib at naramdaman namin ang malalakas na tibok ng puso ng isa’t isa.

“H-Hindi mo alam kung gaano ako kasaya,” aniya habang nakangiti at nagbabadya ang kaniyang mga luha.

Hinawakan niya ang aking magkabilang pisngi pagkatapos ay mabilis at tuloy-tuloy niya akong binigyan ng maraming halik sa pisngi. Hindi ko mapigilan ang matawa dahil nakakakiliti iyon at nabigla din ako sa naging kilos niya.

“Kailangan nalang natin ng basbas mula sa Diyosa ng Buwan upang bigyan niya tayo ng supling,” aniya sa masayang tono.

“Totoo ba ’yan?!” tanong ko sa kaniya ng malakas. Tumango lang siya sa’kin habang hindi pa rin natatanggal ang kaniyang ngiti. “Pero, teka… paano? Mabubuntis ako? Sa paanong paraan?”

“Sandali lang, ipapaliwanag ko sa’yo,” aniya. Nilinaw niya ang kaniyang lalamunan. “Sinabihan ako ni Adang Mata tungkol sa mga nilalang na nilikha ng Dyosa ng Buwan, tulad ng lobo, bampira, sirena at mga engkanto. Ang mga magkasintahan na may kaparehong kasarian ay maaaring magkaroon ng anak ngunit kapag ikinasal sila sa basbas ng Dyosa. Oo, maaari kang magbuntis, Aparo.”

Biglang dumaan sa aking isipan ang ideya ng pagkakaroon namin ng pamilya. Ako, si Dakum at ang aming magiging anak.

Hindi ko maiwasang maiyak.

“Shh… shh… Tahan na, Aparo. Bakit, hindi ka pa ba handa na magkaroon tayo ng anak? Hindi naman ako nagmamadali, e. P-patawarin mo ko kung nabigla kita,” nag-aalala niyang sabi sa akin habang pinupunasan ang aking mga luha. Walang patid ang pag-agos nito, hanggang sa hinalikan niya ang bawat pagtulo upang suyuin ako.

“Masaya lang ako kaya ako umiiyak. Hindi ko akalain na may pagkakataon tayo na bumuo ng isang pamilya. Ang buong akala ko ay tayong dalawa lang, habang buhay. Hindi ko akalain na bibigyan tayo ng lubos na biyaya ng Dyosa ng Buwan… Masayang-masaya ako!”

Nagdikit ang aming noo habang tinititigan ang isa’t isa. Masaya ako na nakaabot kami ni Dakum sa ganitong yugto. Maaaring hindi man naging maganda ang aming simula, handa naman akong tanggapin sapagkat kung hindi niya ako binihag ay maaaring hindi mangyari ang lahat ng ito.

“Poprotektahan kita kasama ng ating mga magiging anak.”

Iyon na ang pinakahuling pangungusap na narinig ko sa kaniya nung gabing iyon. Muli nanaman akong dinatnan ng antok kaya nakatulog ako ulit. Kailangan pa naming magpahinga sapagkat maaga dapat kami bukas.

…

“Aparo, gumising ka na. Kailangan na nating kumilos.”

Naramdaman ko ang kaniyang malakas na pagyugyog, kaya bigla akong napaungol. Pabigla-bigla ang kaniyang pagbulabog sa aking pagtulog kaya sumakit bigla ang aking ulo.

“Bumangon ka na nga, antukin! Paano pala sa mga susunod na gabi na makakasama kita sa pagtulog? Kailangan pa ba kitang yugyugin araw-araw,” aniya at biglang humalakhak.

Kinusot ko ang aking mga mata at umupo sa kama.

“Paano kung sabihin ko sa’yo na natural na mahirap akong gisingin? Nanaisin mo pa ba na makatabi ako sa kama?”

“Siyempre naman! Titiisin ko nalang na gisingin kita araw-araw. Mas mahirap sa’kin kapag hindi kita nakatabi,” aniya at bigla akong ninakawan ng halik.

“Ang lambing mo yata ngayon,” biro ko sa kaniya.

“Kailangan ko kasi ng inspirasyon para sa laban mamaya.”

“Kung ganoon…” sabi ko at tumayo upang pantayan siya. Hinila ko ang kaniyang leeg palapit sa akin at muli siyang hinalikan. Malalim at matagal.

Pagkatapos ng ilang segundo ay bigla siyang kumawala.

“Tumigil ka na nga. Baka hindi ko mapigilan na…” Hindi niya tinuloy ang kaniyang sasabihin bagkus ay dumako ang kaniyang kamay sa laylayan ng aking bahag. Tinaas baba niya ang kaniyang kilay at malawak na ngumiti.

Natawa lang ako at mahinang tinampal ang kaniyang kamay.

“Bwisit ka! Hindi ito ang tamang oras para diyan,” sabi ko at sabay kaming bumungisngis.

“Maiba ako. Ilang supling ba ang gusto mo, Aparo?”

“Bakit bigla mong natanong iyan?… Basta… Kahit ilan,” sabi ko sa kaniya ngunit napakagat ako ng labi. Wala pa kasi akong kasiguraduhan.

“Dapat ay pag-isipan mo na, sapagkat kapag hindi natin ito plinano ay baka lumagpas pa sa dalawampu ang bilang ng ating magiging anak.”

“Sobra ka naman! Baka hindi ko na kayanin ’yon.”

“Nandito lang ako. Tutulungan kita kapag nahirapan ka.”

Dumako kami sa labas ng aming tahanan. Medyo madilim pa ang paligid ngunit natanaw namin ang araw na unti-unti nang umaangat. Mabilis na kumikilos ang lahat sa paligid. Nagtatakbuhan at aligaga sa mga dalang mga sandata at kalasag, inaabot sa mga kawal.

Nakita ko ang hukbo na nakahanay sa sentro ng nayon, kung saan may malawak na espasyo upang magkasya ang daan-daang kawal. Tuwid na tuwid ang kanilang tayo at diretso lang ang kanilang tingin.

Lahat sila ay kasalakuyang isinusuot ang agimat na binigay ni Adang Mata.

Nakita ko na nandoon na rin sina Kuro at Kalem. Makikita ang seryoso nilang mga mukha, salungat sa masayahin nilang ekspresyon na madalas nilang ipinapakita.

Nasa gilid lang ang iba pang mga mamamayan kasama ko. Sila ang mga kamag-anak ng mga nakasalang na kawal. Ang iba sa kanila ay umiiyak na, samantalang ang iba naman ay seryosong nakatingin sa kanilang mga kamag-anak na parte ng hukbo.

“Iiwan muna kita dito,” paalam sa’kin ni Dakum at bigla siyang tumungo sa harap ng hukbo. Matikas ang siyang tumindig.

Napansin ko ang paglapit sa akin ni Atalon sa aking gilid kaya napalingon ako sa kaniya. Tumabi siya sa’kin at binigyan niya ako ng isang tipid na ngiti kahit hindi ko ramdam ang saya. Tinapik niya ako sa aking balikat bago niya ’ko akbayan.

“Sana ligtas silang lahat pagkatapos nito,” aniya. Tumango lang ako bilang pagsang-ayon sa kaniyang pahayag. “Hindi ko akalain na pagkatapos ng mahabang panahon mula nung huling digmaan ng aming nayon at muli nanaman itong mangyayari.”

“Wala na tayong magagawa, kuya. Mangyayari na ang mangyayari,” sabi naman ni Lembang na nasa tabi pa niya sa kabilang banda.

“Pero kung magiging tagumpay sila sa labanan, sigurado akong hindi na ito mauulit. Malaki na ang pinagbago ni pinunong Dakum, at dahil iyon kay kamahalan,” aniya kay Lembang at lumingon sa akin.

“Sana nga ay hindi na maulit pa,” tangi ko lang na nasabi.

Itinuon namin ang aming buong atensyon kay Dakum.

“Lahat ng kamag-anak ng mga miyembro ng hukbo rito ay inaatasan kong lumapit sa kanila at hawakan sa huling sandali,” utos ni Dakum sa mga mamamayan.

Maraming tao ang mabilis na tumakbo sa gitna upang yakapin ang kanilang mga mahal sa buhay. Maririnig ang malalakas na hagulgulan.

Hindi ko napigilan ang aking mga paa at tumakbo ako patungo kay Dakum. Agad niyang ibinuka ang kaniyang mga braso at sinalubong ang aking mahigpit na yakap.

“Galingan mo, ha?! Gusto kong makita pa kitang buo pagkatapos ng laban,” sabi ko sa kaniya habang pinipigilang maluha. “H-hindi ko kakayanin kapag iniwan mo ako.”

Hinawakan ko ang kaniyang magkabilang pisngi at inabanagan ang kaniyang magiging tugon.

“Ipapangako ko sa’yo na makakauwi pa ako ng buhay, Aparo. Hindi kita hahayaang mag-isa sa mundong ito.”

Bumitaw na niya ang kaniyang pagkakayakap. Hinawakan ko ang agimat na nakasabit sa kaniya.

“Sana mailigtas ka nito,” sabi ko ng mahina.

“Kaya kong iligtas ang sarili ko. Kailangan mo namang magtago.”

“Oo. Gagawin ko,” mariin kong sambit at tumango. Hinalikan ko siya na parang iyon na ang huli naming halik sa isa’t isa. Masuyo at nagsusumamo.

“Ang lahat ay dapat nang pumunta sa kakahuyan upang salubungin natin ang kanilang pagdating!” sigaw ni Dakum sa mga kawal. “Masakit mang sabihin pero, dapat niyo nang pakawalan ang isa’t isa.”

Mabilis naman bumitaw ang kanilang mga kamag-anak. Patuloy pa rin sila sa pagtatangis, nag-aalala sa mga magiging kaganapan ng digmaan.

“Magtago ka na, Aparo. Maghanap ka na ng makakasama mo,” aniya at naglakad na kasabay ng hukbo. Kinagat ko ang aking labi at hindi napigilan ang pagtulo ng aking luha.

Hindi! Magpakatatag ka, Aparo. Magtiwala ka sa pangako niya na babalikan ka niya ng buhay!

Pinunasan ko ang aking mga luha at huminga ng maluwag. Nagulat ako ng may naramdaman akong humamblot ng aking palpulsuhan. Nakita kong si Atalon ang may gawa nito.

“Magtago tayo sa bahay ng mga pagpupulong. Hindi nila tayo matutunton at malayo yun sa labanan.”

Nakita ko na sumunod sa amin sina Lembang at Katya. Tumatakbo din sila sa likod namin ni Atalon.

“Kamahalan, ikinalulungkot ko po ang pagsabak ni pinunong Dakum,” ani Katya habang patuloy pa rin kami sa pagbaybay sa kabahayan.

“Salamat,” tipid kong sinabi.

Nang makarating na kami sa tapat ng bahay ng pagpupulong ay agad itong binuksan ni Atalon. Nagulat kami ng nadatnan namin si Adang Mata sa harapan namin.

“O-oh, Ada… Nandito ka na pala,” sabi ko.

“Opo, kamahalan. Alam ko kasi na dito kayo pupunta para magtago,” aniya. Oo nga pala, mayroon siyang kakayanan na makakita ng hinaharap.

“Mabuti naman kung gano’n.”

Pumasok na kaming lahat at mabilis na kinandado ang pintuan.

“Ada, may nakikita ka bang pangyayari pagkatapos ng labanang ito? Sino ba ang magtatagumpay sa pagitan nilang dalawa,” nababalisa kong tanong sa matanda.

Nakita ko na nangangatog ang kaniyang katawan kaya kinuha ko ang isang makapal na tela na nakasabit sa gilid upang ibalot sa kaniya.

“Hindi ko alam, Aparo. Tulad ng kapalaran mo ay hindi ko rin nakikita ang magiging kinabukasan ng nayong ito. Marahil, pati ang tadhana ay naguguluhan sa mga dapat na mangyari. Hindi rin sila sigurado kumbaga.”

Naku! Masama ito. Walang pangyayari ang dapat naming asahan.

Nagkapit-kapit ang aming mga kamay kabang nakaupo sa mga upuan sa loob ng silid. Mabibigat ang aming mga paghinga. Maririnig kay Adang Mata ang kaniyang mga bulong na sa tingin ko ay mga dasal.

“Sugod!!!”

Narinig namin ang pagsigaw ni Dakum sa labas kahit pa medyo mahina ito dahil malayo kami sa gaganapan ng labanan. Nanginginig ang aking mga ngipin. Pumikit ako ng mariin.

Nakisabay sina Atalon, Lembang at Katya sa dasal ni Adang Mata. Wala na akong panahon para magulat pa na kabisado nila itong tatlo. Maririnig ang mga kalansing ng mga sandata. Nagsigawan naman ang ilan sa kanila.

Gusto kong takpan ang aking tainga, ngunit bago ko pa ito nagawa ay nakarinig kami ng sunod-sunod na pagkatok sa aming pinto.

“Sino ’yan,” tanong ni Lembang sa tao sa kabilang banda. Hindi ito sumagot bagkus ay nagpatuloy lang siya sa pagkatok.

“Pasensya ka na pero hindi ka na namin pagbubuksan. Maghanap ka nalang ng iba pang pagtagaguan!” sigaw naman ni Atalon.

Maya-maya pa ay biglang tumurit ang pinto papasok dahil sa lakas ng pwersa ng kung sino man ang tumulak dito. Lahat kami ay nagulat.

Ang inakala naming tao na naghahanap lang ng mapapagtaguan ay si Tarim lang pala. Nakaangat ang kaniyang isang paa sa ere na para bang ginamit niya ito sa pagsipa ng pinto kaya ito tumurit.

“Kamusta kayong lahat,” tanong niya at bigla siyang ngumiti. Tumili ng malakas sina Katya at Lembang.

Sa hindi maipaliwanag na bilis ay matuling tumakbo si Tarim patungo sa akin. Kinulong niya ang aking dibdib gamit ang kaniyang braso. Sinubukan kong magpumiglas ngunit kahit isang galaw ay hindi nagpatinag ang kaniyang hawak.

“Umalis na kayo rito! Iwanan niyo na ako!” sigaw ko.

Sinubukang suntukin ni Atalon ang ulo ni Tarim ngunit hindi man lang niya ito napagalaw. Nanigas pa rin ito sa posisyon na para bang sumuntok siya sa bakal na hindi basta-basta nayuyupi.

“Huwag mo na akong iligtas! Batayan mo nalang sila, Atalon!” sigaw ko sa kaniya, tinutukoy ko na bantayan niya ang tatlong mga babae.

“Patawarin mo ako, kamahalan,” aniya at tumulo ang kaniyang luha. Hinila niya ang kanilang mga braso palabas ng tahanan at iniwan kaming dalawa ni Tarim sa loob.

Sinubukan ko siyang tadyakan sa paa ngunit hindi man lang siya sumigaw sa sakit. Nanatili lang kami sa ganoong posisyon.

Gamit ang isa pa niyang kamay ay pwersahan niyang ipinihit ang aking ulo paharap sa kaniya.

“Nakakabighani ka talaga, Aparo. Sayang at napunta ka sa lalaking mamamatay tao,” aniya at bigla niyang dinilaan ang likod ng aking tainga. Lubos naman akong nadiri sa kaniya. “Sinubukan kitang akitin nung pagdiriwang na iyon. Ikaw lang ang namumukod tangi sa lahat.”

“Tigilan mo na kami, Tarim. Nakikiusap ako. Hindi sinasadya ni Dakum ang nangyari. Nadala lang siya ng emosyon.”

“Hindi ako naniniwala sa’yo. Dapat kay Dakum ko mismo marinig ’yan… Pero kahit na! Kahit ano pang dahilan niya ay hindi mawawala ang katotohanan na pinatay niya ang aking kapatid. Dapat siyang magbayad!”

Pagkatapos ay naramdaman ko ang kaniyang kamay sa aking hita. Naramdaman ko rin ang kaniyang mga daliri na hinahaplos ang aking balat.

“Hahaplusin ko muna ito sa huling pagkakataon…” aniya at nagtagal pa iyon ng ilang segundo. Labis-labis akong hindi naging komportable sa ginagawa niya sa’kin dahil alam ko na pinagsasamantalahan na niya ako.

“Itigil mo ’yan!” mariin kong pagbawal sa kaniya, pagkatapos ay naramdaman ko ang kaniyang kuko na bumaon sa akin at bigla nitong kinalmot ang aking hita. “Araaayy!”

Sa pagsigaw kong iyon, biglang bumungad sa aming harapan ang isang itim na lobo. Sa wakas ay nandito na rin si Dakum! Pagtutulungan naming labanan ang bampirang ito.

Nagulat ako ng naglabas si Tarim ng isang maliit na patalim at itinapat ito sa aking leeg.

“Subukan mong lumapit! Ibabaon ko ’to sa kaniya!”

Napahinto si Dakum sa kaniyang paghakbang at unti-unti siyang nag-anyong tao. Hubo’t hubad siya sa aming harapan habang nakaangat ang kaniyang braso na para bang sumusuko.

“Ako ang harapin mo Tarim, hayaan mo si Aparo. Hindi ba’t ako ang nais mong saktan?!”

Umiling lang si Tarim at humalakhak na parang nawawala na siya sa kaniyang katinuan.

“Wala akong pakialam kung sino man ang nais kong saktan. Gusto ko nga na patayin ang buong nayon mo, kasama ka at si Aparo. Matutuwa lang ako kapag sinunog ko na ang mga bangkay niyong lahat!”

Lumambot ang mukha ni Dakum. Nagulat ako nang bigla siyang lumuhod sa harap namin.

“N-nakikiusap ako, Tarim. Pakawalan mo na siya.”

“Hindi ko magagawa ’yon,” sabi ng walang puso na si Tarim.

Maya-maya pa ay naramdaman ko ang pagguhit ng hapdi sa aking sugat na natamo dulot ng kalmot ni Tarim. Napalakas ang aking pagsigaw ng ‘aray’.

Namilog ang mga mata ni Dakum nang makita niya ang dugo na tumutulo sa aking hita. Bigla siyang napatayo.

“Anong ginawa mo sa kaniya, hayop ka?!”

Nakakuyom ang kaniyang mga kamao na tumakbo palapit sa amin, ngunit bago pa niya kami maabutan ay naramdaman ko ang patalim ni Tarim na bumaon sa aking leeg.

XXIV

ᜁᜃᜇᜎᜏᜋ᜔ᜉᜓᜆ᜔ ᜀᜉᜆ᜔ ᜈ ᜃᜊᜈᜆ

Ikadalawampu’t Apat na Kabanata

(third person view)

Matapos idiin ni Tarim ang kaniyang patalim sa leeg ni Aparo ay agad niya itong ginilitan ng pahalang. Maraming dugo ang biglang kumawala. Sa gulat ni Dakum ay agad siyang napahinto, ngunit nangibabaw rin ang kaniyang galit.

Humaba ang kaniyang kuko tulad ng isang lobo at kinalmot si Tarim sa kaniyang pisngi kaya nabitawan nito ang katawan ni Aparo pabagsak sa sahig. Apat na malaking hiwa ang idinulot ng kaniyang kalmot, ngunit sa mabilis na oras ay bigla itong naghilom sa balat ni Tarim.

Pagkatapos no’n ay hindi na nakaganti pa si Dakum sapagkat mabilis na nakatakas si Tarim palabas ng tahanan.

Pinagsadahan ng tingin ni Tarim ang buong paligid at nasaksihan ang pagbagsak ng kaniyang mga kasamahan.

Tapos na ang laban. Nagtagumpay ang hukbo ni Dakum.

Siya nalang ang tanging natitira.

“Ayun siya! Siya nalang ang natitira!” sigaw ng isang kawal ni Dakum na nakakita kay Tarim na sinusubukang tumakas. “Sugurin natin siya!”

Biglang nagsigawan ang lahat at sinubukang habulin si Tarim, ngunit sa sobrang tulin nito ay agad siyang naglaho sa kanilang paningin, kasimbilis ng isang kisap ng mata. Nakatakas si Tarim at ligtas siyang nakabalik sa kaniyang nayon.

Mabilis na umupo si Dakum sa sahig at dinantay ang ulo ng kaniyang minamahal sa kaniyang hita. Lubos siyang nababalisa at hindi alam ang gagawin. Nawawala siya sa kaniyang sarili.

Sinubukan niyang pigilan ang pag-agos ng dugo ni Aparo ngunit sa laki ng hiwa nito ay hindi na nakayanan pang takpan ng kaniyang dalawang kamay.

Lupaypay ang katawan ni Aparo ngunit napansin ni Dakum ang paggalaw ng kaniyang mata na tumingin sa kaniya. Doon ay alam niyang buhay pa sa pagkakataong iyon si Aparo.

Kumapit sa ulo ang duguan kamay ni Dakum at paulit-ulit itong marahang hinahaplos.

“Kapit ka lang, mahal ko. Gagawa ako ng paraan,” nababasag ang kaniyang boses habang pinapanood ang kaniyang irog na unti-unting nawawalan ng buhay. “Tulong! Tulungan niyo kami!!” paulit-ulit niyang sigaw.

Narinig ito ng grupo ni Atalon kaya agad silang bumalik kung saan nila iniwan si Aparo. Laking gulat nila nang nadatnan nila ito sa delikadong sitwasyon.

“Kamahalan! Oh, mahabaging langit!” sigaw ni Adang Mata at lumapit siya kay Aparo. Sinuri niya ang sugat na kaniyang natamo at hindi napigilan ng matanda na magtangis, sapagkat sa tingin niya ay wala nang oras upang gamutin ang ganito kalalang sugat.

Napaluhod sina Lembang at Katya, samantalang sinapok ni Atalon ang sarili niyang ulo dahil sa pagsisising iniwanan niya ang kaniyang kamahalan.

Ang lahat ay umiiyak sa kondisyon ni Aparo, ngunit hindi nagpatinag si Dakum. Alam niya sa sarili niya na may pag-asa pang mabuhay ang kaniyang minamahal.

Determinadong tumingin si Dakum kay Adang Mata upang abangan ang kaniyang magiging hakbang, ngunit napansin niya na umiiyak lang ang matanda habang hinahawakan ang kamay ni Aparo.

“P-Pinuno, wala na pong pag-asa si kamahalan. Wala na po akong magagawa para mailigtas siya,” anito sa kaniya.

“Hindi! Huwag mong sabihin ’yan! Buhay pa si Aparo. Nakita ko siyang gumalaw! Hindi pwedeng hayaan nalang natin siya na naghihingalo ng ganito, Ada!” aniya at niyugyog ang matanda gamit ang isa pa niyang duguan kamay. “Ada, makinig ka! Hindi ka pwedeng magsayang ng oras. KUMILOS KA NA!”

Napailing lang ang matanda at sumukong mag-isip ng paraan para maisalba ang naghihingalong binata.

“Pinuno, ang tangi ko nalang na maimumungkahi sa inyo ay ang kausapin si kamahalan sa mga huli niyang sandali–”

“HINDI!”

Bumigat ang mga mata ni Dakum at sa pinakaunang pagkakataon sa tanang buhay niya ay bigla siyang umiyak.

Naalala niya ang pagkamatay ng kaniyang mga magulang, ngunit hindi siya nagsayang ng kahit isang luha para ipakita ang kaniyang pagdadalamhati. Ni hindi rin siya nagsayang ng luha para sa kapatid niyang pinugutan ng ulo ni Tarim.

Ngunit isang regalo mula sa alapaap si Aparo para sa kaniya. Buong buhay niya ay naghanap siya ng taong makakapiling habang-buhay, at nung natagpuan na niya ang taong itinakda para sa kaniya ay nagbigay ito ng kapanatagan sa kaniyang magulong diwa.

Alam niya na sa buhay ay hindi na siya muling mag-iisa.

Pero paano na?

“Lumaban ka,” pakiusap ni Dakum.

Hinayaan niya ang pag-agos ng kaniyang mga luha at hinalikan ang noo ni Aparo na sanhi ng kaniyang pagkurap. Mapait na ngumiti si Dakum. Patuloy pa ring lumalaban si Aparo sa mga huli niyang sandali.

“M-Mahal na mahal kita. Alam ko, ito ang unang beses na sinabi ko ’to sa’yo. At napakasakit, dahil hindi ko na maipapadama sa’yo kung gaano ka kahalaga sa’kin,” aniya sa garagal na boses. Nagulat siya ng iangat ni Aparo ang mahina niyang kamay upang ipahid ang kaniyang pag-iyak, pero lubos lang itong kumirot sa kaniyang puso, at hindi nagpatahan sa kaniya.

Hinawakan niya ang kamay ni Aparo at pinanatili lang ito sa kaniyang pisngi. Dinama niya ito na parang isang ulap. Idinikit na parang isang pinakamahalagang bagay sa mundo. Dinama ang huli nitong pag-init, dahil kapag huminto na ang pagdaloy ng kaniyang dugo ay agad rin itong lalamig.

“Akala ko pa naman, sasamahan mo ’kong bumuo ng pamilya. ’Di ba sabi ko sa iyo, gagawa tayo ng dalawampung anak?” aniya ngunit bigla siyang napailing habang dinadama ang matinding pagkirot ng kaniyang dibdib. “Hindi ko na hihilingin pa na magkaroon tayo ng anak, Aparo. Mabuhay ka lang, sige na! Kahit iyon nalang ang himala na tanging ibibigay sa’kin ng kalangitan!”

Mahinang umiling si Aparo. Nais niyang magsalita, kahit mahina, ngunit sira na ang kaniyang lalamunan.

“Nakakapanlumo, mahal ko. Wala akong magawa para iligtas ka. Patawarin mo ’ko,” aniya. Huminga siya ng malaim at hinalikan niya ang bawat daliri ni Aparo. “Abangan mo ’ko sa kabilang buhay. Abangan mo ’ko kahit gaano pa katagal. I-Ipangako mo sa’kin.”

Nagtitimpi nanaman siya sa galit dahil naalala niya kung paano ito nagawa ni Tarim sa kaniya. Nanggagalaiti ang kaniyang mga ngipin, waring gusto niyang lapain si Tarim tulad ng ginawa niya kay Lineya.

“Kamahalan, patawarin niyo po kami kanina. Hindi po namin gustong iwan ka,” iyak ng matanda.

Lumipas pa ang ilang sandali at hindi na sila nagsalita pa. Alam ni Dakum na papalapit na ang kaniyang oras. Dapat na niyang tanggapin.

Kumalma muna siya saglit at tinapat niya ang kaniyang bibig sa tainga ni Aparo.

“Matulog ka na. Malayo pa ang lalakbayin mo patungong himpapawid,“mahina niyang bulong na para bang hinihele niya ito.

Marahang tumango si Aparo at dahan-dahang pumikit. Tinapat ni Dakum ang kaniyang tainga sa dibdib ni Aparo at pinakinggan ang huling pagtibok ng kaniyang puso bago pa ito huminto.

…

Nilinis ng mga alipin ang katawan ni Aparo at ihiniga sa kama sa loob ng silid ni Dakum. Binihisan siya ng mamahaling kasuotan. Napuno ng iba’t ibang uri ng mga bulaklak ang paligid, handog ng mga mamamayan ng nayon sa namayapa nilang kamahalan.

Kasabay ng kanilang pagdadalamhati ang langit na bumubuhos ng mabigat na ulan. Ang lahat ay nagluluksa sa kani-kanilang mga tahanan.

Nakaupo si Dakum sa kama habang hawak ang malamig na kamay ni Aparo. Iniisip niya sa kaniyang sarili na natutulog lang ito ng mahimbing. Pagod ang kaniyang mga mata dahil sa puyat at mga luha.

Lumapit si Atalon sa kaniyang tabi at tinapik siya sa balikat na parang isang matalik na kaibigan. Nabalot ng matinding katahimikan ang silid habang nasa loob ang iba pang mga kaibigan ni Aparo tulad nina Lembang, Katya at ang mga tagapagsilbi sa tahanan ni Dakum.

Ilang sandali pa ay nakarinig sila ng malakas na katok sa pintuan labas ng kanilang tahanan. Agad na tumayo si Dakum at nagpunta sa bulwagan upang papasukin ang kanilang bagong bisita.

Nang buksan niya ang pinto ay nakita niya si Adamin na basang-basa sa ulan. Mabigat siyang humihinga dahil tumakbo siya ng matulin para makarating sa lamay ng kaniyang kapatid.

Pagkatapos, agad siyang lumapit kay Dakum at binigyan siya ng malakas na suntok sa pisngi. Nanatili lang na nakatayo si Dakum at walang planong gumanti, samantalang naalarma ang mga tagapagsilbi kaya nagtakbuhan sila para awatin si Adamin, ngunit bago pa man nila ito magawa ay nakahataw pa siya ulit ng isa pang suntok.

Hinawakan nila ang braso ni Adamin habang nagpupumiglas ito sa kanila.

“Pinagkatiwala ko siya sa’yo!” sipat niya kay Dakum. Mapapansin ang kaniyang pagbabadyang umiyak. “Pero tingnan mo kung saan siya humantong! Paano mo ’to nagawa? Hayop! Magsalita ka!”

Itinaas ni Adamin ang kaniyang paa at sinipa si Dakum sa kaniyang kalamnan. Napahiga ito habang sapo ang kaniyang tiyan na namamalipit sa sakit, ngunit blanko pa rin ang kaniyang ekspresyon.

Nararapat lang ’to sa’kin… aniya sa kaniyang isipan.

Ngunit napaluhod si Adamin pagkatapos niyang mag-atungal. Nanghina ang kaniyang katawan.

“Dalhin niyo ako sa aking kapatid,” aniya at inalalayan siya ng mga tagapagsilbi na matayo’t makalakad. Nilagpasan nila si Dakum na nanatili lang sa sahig.

Mag-isang pumasok si Adamin sa silid at sinilayan ang kaniyang kapatid. Maputla at hindi na humihinga.

“Iwan niyo muna ako rito at isarado ang pinto,” utos niya sa mga tagapagsilbi at ginawa naman nila ito. Naririnig sa labas ang malakas na pag-iyak ni Adamin.

Makalipas ang isang oras ay umalis na siya sa silid, kasabay ng pagtila ng ulan. Tumungo siya sa harap ni Dakum.

“Aalis muna ako dahil may kailangan pa akong isakasuhin. Babalikan ko siya kapag susunugin na ang kaniyang katawan,” aniya.

Tumango lang si Dakum sa kaniya.

“Hindi ko ito matatanggap, Dakum. Kahit magkita pa kami ng kapatid ko sa langit ay hindi pa rin kita mapapatawad,” mariin niyang sinabi at hindi na naghintay ng tugon at mabilis na lumabas ng tahanan ni Dakum.

Hinawakan lang ni Dakum ang kaniyang pisngi na sinuntok sa kaniya. Humupa man ang sakit ay alam niyang tatatak ito sa kaniyang kokote, kasama ang mga sinabi ni Adamin sa kaniya.

Agad siyang nagtungo sa kakahuyan upang tumakbo patungo sa hardin. Malakas ang hangin, ngunit hindi niya ito alintana kahit ilang beses pa siyang napuwing. Hindi niya sinubukang mag-anyong lobo at tumakbo ng nakayapak.

Pagkarating niya sa hardin sa dulo ng bangin ay agad niyang dinama ang paghampas ng hangin.

Tumingin siya sa kalangitan.

“Pinapanood mo ba ako ngayon, Aparo?”

Mapait siyang ngumiti. Umaasa na madama niya ang presensya ng kaniyang minamahal.

Pinagsadahan niya ng kaniyang kamay ang mga nadadaanang mga palumpon ng mga pulang rosas. Pumitas siya ng isa sa mga bulaklak nito. Inilapit niya ito sa kaniyang ilong at bahagyang inamoy at pinaikot-ikot. Tinignan niya ang bulaklak at lubos na nabighani rito.

“Alam mo ba na ihahanda ko na ang magiging kasal natin dito kaso hindi inaasahan na mapapatay ko si Lineya nung araw na ’yon,” aniya at tumawa ng kaunti.

Pinitas niya ang bawat talulot ng hawak niyang pulang rosas at wala sa sarili itong binato sa himpapawid upang tangayin ng hangin.

“Sadyang mapaglaro ang tadhana, at isa tayo sa naging biktima.”

Inilabas niya ang nakatuping kapirasong tela na nakaipit sa kaniyang bahag. Ibinuklat niya ito at binasa ang mga nakasulat sa kaniyang isipan.

Nabihag kita sa simula, ngunit sa huli’y ako pala ang tunay na lumusot sa patibong. Hindi makawala sa pagkaakit at tuluyang bumigay, lubusan.

Samahan mo ako, Aparo. Pareho nating huwag pakawalan ang isa’t isa. Bubuuin natin ang bawat pagkukulang, kung mayroon man, dahil tiyak ako na dahil nasa piling na kita ay narating ko na ang pinakatuktok ng kalangitan. Biyaya ka na ng labis.

Dadalhin kita sa bawat lupain na iyong ninanais. Makasama lang kita sa pagdamdam ng bawat tibok ng aking puso, at pintig ng aking pulso.

Lumiyab man ang mga tala at bumagsak sa ating kinaroroonan, sasamahan pa rin kita hanggang sa kamatayan.

Ano pa ba ako, kung ikaw lang ang natatanging buhay ko.

Gumuhit ang kirot sa kaniyang dibdib habang hinahawakan ng mariin ang tela. Ito sana ang mga katagang sasabihin niya kapag naidala na niya si Aparo sa harap ng altar.

Sa mga bandang hapon ay bumalik siya sa kaniyang nayon upang bisitahin ang iba pang mga namayapang mga kawal. Dinalaw niya ito ang mga lamay nila at nakidalamhati sa mga kamag-anak nilang namatayan.

Karamihan sa kanila ay ama ng pamilya, at nilisan ang mundo pati na ang kanilang mga asawa’t anak. Pinunuod niya kung paano sila nagtangis.

Medyo madilim na ang paligid noong tumungo siya sa pinakahuling lamay na dapat niyang puntahan. Pagpasok niya sa bahay ay may nakita niya ang isang babae na pamilyar sa kaniyang alaala.

“Tuloy po kayo, pinuno,” paanyaya ng babae.

Magalang naman siyang pumasok sa loob at sinuri ang bangkay na nakahiga sa isang papag. Matanda na ito.

“Gusto niyo po ba ng miryenda,” alok sa kaniya nito ngunit tinaggihan lang ito ni Dakum.

“Kaanu-ano mo ang namayapa?”

Lumapit sa kaniya ang babae.

“Tatay ko po, pinuno.”

“Nakikidalamhati ako,” aniya sa malungkot na tono. Tumango ang babae sa kaniya.

“Gano’n din po ako sa inyo, pinuno. Bukod sa pagkamatay ng tatay ko, masakit din para sa akin ang kay kamahalang Aparo. Naging maganda na ang pakikitungo niya sa’kin at lubos ko siyang pinasasalamatan dahil sa mga kabutihang loob na ipinakita niya sa akin,” aniya.

Mukhang natatandaan na niya kung saan niya nakita ang babae.

“Sino ka na nga pala,” tanong ni Dakum sa kaniya.

“Ako nga po pala si Katya. Isa po ako sa mga kasama ni kamahalang Aparo nung digmaan.”

Tipid na tumango si Dakum.

“Wala ka na bang ibang kasama rito sa bahay?”

“Ang tatay ko lang po ang naging kasama ko sa paglaki, pinuno. Ngayon na namayapa na siya ay wala na akong makakasama sa buhay,” aniya at yumuko. “Mahirap mawalan ng mahal sa buhay lalo na kung nag-iisa lang siya sa buhay mo. Makakaramdam ka ng matinding pangungulila dahil iiwan ka nila mag-isa.”

Napapikit siya at tumingala. Huminga ng malalim. Totoo ang sinabi ni Katya. Si Aparo nalang ang natitira sa kaniya ngunit nawala pa siya.

Gabi na nung nagpaalam na si Dakum kay Katya. Nang makarating siya sa bahay ay agad siyang pumunta sa kaniyang silid kung saan nakahiga ang walang buhay na si Aparo.

Tumabi siya rito at kinuha ang kaniyang kamay upang idikit sa kaniyang mukha. Dinama niya ang kinis at lambot nito.

“Andito na ’ko, Aparo. Hindi na kita iiwan,” aniya habang wala sa katinuan. Nang matanto niya na hindi na pala ito gumagalaw ay buong gabi siyang humihikbi.

XXV

ᜁᜃᜇᜎᜏᜋ᜔ᜉᜓᜆ᜔ ᜎᜒᜋᜅ᜔ ᜃᜊᜈᜆ

Ikadalawampu’t Limang Kabanata

(third person view)

Hindi mapakali si Dakum sa kaniyang pagtulog. Buong panaginip niya ay hinahabol niya si Aparo ng walang katapusan, at nung malapit na niya itong maabutan ay agad siyang nagising.

Panaginip lang pala.

Sana panaginip lang din ang kaniyang pamamaalam.

Tumakbo iyon sa kaniyang isipan ngunit totoo pa rin ang mga nangyari.

Pinahid niya ang mga luha at tumingin sa katabi niyang walang buhay na si Aparo. Hindi siya natatakot na may makatabi siyang bangkay sapagkat ito ang katawan ng kaniyang minamahal.

Tumayo siya at hinalikan ang noo nito. Nakita niya ang agimat na nakasukbit sa kaniyang leeg at tinanggal ito.

Wala naman itong silbi. Hindi pa rin nito nagawang protektahan si Aparo mula sa kapahamakan. Nais na niyang isauli ang agimat kay Adang Mata, kasama din ang binigay sa kaniya.

Ito na ang araw kung kailan susunugin ang kaniyang katawan. Paglabas niya ng pasilyo ay nakita niya ang mga tagapagsilbi na kasalukuyang naglilinis sa paligid, na para bang isa itong normal na araw para magtrabaho.

Hindi niya maiwasang mainggit sapagkat ang akala niya ay siya lang ang nakakaramdam ng pighati, ngunit ang hindi niya alam ay nalulungkot din ang mga tagapagsilbi. Napalapit na rin kasi sila sa kanilang kamahalan.

Tumungo siya sa bulwagan upang makita ang dalawang kawal na nagbabantay sa pinto.

“Inuutusan ko kayong ipatawag si Adamin sa kabilang nayon. Ipabatid niyo sa kaniya na ngayong araw na gagawing abo ang labi ni Aparo,” seryoso niyang utos sa dalawa.

Sumang-ayon ang mga kawal at mabilis na nagtungo sa kabilang nayon.

Naglakad si Aparo patungo sa tahanan ni Adang Mata. Kasalukuyan itong may gingawang orasyon sa kaniyang mga gamot. Tinapos na ni Ada ang kaniyang mga dasal upang pagbuksan ng pinto ang kaniyang pinuno.

“Tuloy po kayo,” paanyaya ng matanda.

Pagpasok ni Dakum ay nakita niya si Atalon sa loob. Nakaupo ito sa isang banyerang tubig na pinakuluan ng mga halamang gamot. Nakasuot pa rin ang kaniyang bahag na basang-basa na.

Namilog ang mga mata ni Atalon. Nagulat siya ng makita siya ng kaniyang pinuno sa ganoong sitwasyon.

“Andito ka pala,” bati ni Dakum sa kaniya. Nahihiyang tumango si Atalon at ngumiti ng pilit.

“Nagpapagamot po kasi si Atalon sa akin, pinuno,” paliwanag ng matanda.

“Ano naman ang sakit mo, Atalon,” kuryoso niyang tanong. Nais niyang malaman kung anong meron at kailangan pa niyang umupo sa isang batyang may mainit na tubig. Wari bang kakaiba ang kaniyang karamdaman.

“Ah, w-wala lang po,” pagtanggi ni Atalon sa tanong ni Dakum na napaangat lang sa kaniyang kilay. Patuloy pa rin kasi siya sa pagiging kuryoso sa nangyari kay Atalon.

Iniligpit ng matanda ang mga gamot sa kaniyang aparador. Dito niya itinatabi ang ilan pa sa mga kagamitan niya sa orasyong pantaboy ng mga masasamang espirito na maaaring maging dahilan ng pagkakasakit. Pinatay na niya ang mga kadila sa paligid at inalok si Dakum ng isang upuan upang doon pumwesto.

Umupo naman si Dakum habang sinusuri ang munting kubo ni Ada.

“Alam ko po na tutungo kayong dalawa rito ni Atalon kaya hindi na po muna ako pumunta sa mga kabahayan upang magbenta ng mga gamot,” sabi ng matanda.

“Marahil ay alam niyo na kung bakit ako naparito,” ani Dakum at inilabas ang agimat ni Aparo at ipinakita sa matanda. “Nais ko na itong isauli sa inyo, Adang Mata. Nagpapasalamat po ko sa inyo sapagkat sinubukan niyo pa ring iligtas si Aparo sa pamamagitan nito.”

Kinuha ng matanda ang agimat at tinignan ang mga iniukit niya rito. Umiling siya.

“Hindi niyo na po kailangang isauli ito sa akin, pinuno. Ibibigay ko na po sa inyo ito upang maging isang alaala mula kay kamahalan. Kayo na po ang bahalang mangalaga rito,” ani ng matanda at isinuot ang agimat kay Dakum. Ngumiti lang siya ng mapait at hinaplos ang agimat na nakasukbit sa kaniyang leeg.

“Maraming salamat,” bulong niya sa matanda. Tumango lang ito at naging masaya para kay Dakum.

“Pinuno, kailan po kami maghahanda para kay kamahalang Aparo na gawing abo ang kaniyang katawan,” magalang na tanong ni Atalon.

“Ngayong araw ’to magaganap. Ikaw sana ang aatasan kong magpulak ng kahoy para sa siga.”

“Naku, pinuno. Mukha yatang hindi ko iyan magagawa ngayon dahil sa sitwasyon ko,” nahihiyang sambit ni Atalon sa kaniya.

“Kung ako sa’yo, Atalon, ibigay mo nalang ang gawain mo kina Kuro at Kalem, tutal sila naman ang nagdala sa iyo sa ganitong sitwasyon,” suhestyon ng matanda sa kaniya.

Namula ang pisngi ni Atalon at yumuko upang walang may makapansin dito. Hindi lubusang naintindihan ni Dakum ang sinabi ng matanda ngunit naisip niya na pwede din naman na ang kambal ang kaniyang uutusan.

“Sige, Ada. Kailangan ko nang lumisan,” pagpapaalam ni Dakum. Nung umalis siya ay pinuntahan niya ang tahanan nina Kuro at Kalem upang ipabatid na sila na ang magpupulak ng kahoy para sa gaganaping pangyayari.

Pag-uwi niya sa kanilang tahanan ay nadatnan niya si Adamin sa kuwarto habang pinapanood si Aparo. Hindi tulad kahapon ay hindi na niya binalak pang saktan ulit si Dakum ng pisikal. Matipid pa nga itong ngumiti.

“Tutulong ako sa mga gagawin, Dakum,” anito sa kaniya.

“Kung ganoon ay hahayaan kita,” sagot naman ni Dakum.

“Ito nalang ang maitutulong ko sa kaniya, ang dalhin siya sa kaniyang hantungan.”

“Nakikiramay ako.”

Tumawa ng bahagya si Adamin.

“Hindi mo na kailangang sabihin iyan. Parehas lang tayong nawalan dito kaya’t naiintindihan ko. Pareho lang tayong nagluluksa,” pagkatapos ay nilapitan ni Adamin ang mga bulaklak at pinagsadahan ito ng tingin.

Pumukaw ng kaniyang pansin ang isang pumpon ng mga pulang rosas. Dali-dali niya itong hinaplos.

“Mahilig pa naman ang kapatid ko sa mga ganitong klaseng bulaklak. Bukod sa sumisimbolo ito ng pagmamahal, namamangha siya kung gaano ito kaganda at kapusok dahil sa mga tinik na tutusok sa’yo kapag pinitas mo sila,” aniya.

“Ako ang pumitas ng mga bulaklak na ’yan sa hardin,” paliwanag ni Dakum. “Napansin ko kasi kung paano niya iyan titigan sa tuwing dinadala ko siya roon. Sa dami ng mga uri ng bulaklak ay para bang diyan lang siya nabibighani.”

“Mabuti naman at kilala mo na agad ang kapatid ko. Hindi ako makapaniwala na nahulog kayo sa isa’t isa sa maikling panahon,” aniya at tumingin kay Dakum. Iniba ni Adamin ang kanilang pinag-uusapan. “Alam ko ang tungkol sa inyong mga kakaibang nilalang. Bata palang ako, nakakita na ko ng hindi maipaliwanag na nilalang na tulad mo. Pinatay nito ang aking ina, tapos ang aking ama. Nalaman ko pa na bampira ang pumatay sa aking kapatid. Dapat pala ay hindi ko nalang siya ipinagkatiwala sa’yo, dahil alam ko na peligro lang ang kaya mong dalhin.”

Dumako si Adamin palabas ng silid upang iwanan si Dakum. Kinamumuhian niya ang lalaking ’to. Sapat na ang maiksing oras na nakausap niya ang lalaking nagdala sa kapatid niya sa kapahamakan.

Tinanggap nalang ni Dakum ang pagtanggi sa kaniya ni Adamin.

Dumating ang katanghalian, ang lahat ay nagpulong para sa gaganapin. Hindi matanggal sa kanilang mukha ang pagluluksa.

Iba’t ibang bangkay ang kanilang inilatag sa ibabaw ng malaking tumpok ng kahoy. Inayos ito nina Kuro at Kalem. Samantalang nakahiga ang katawan ni Aparo sa ibang tumpok, dahil kahit na hindi siya naging parte ng hukbo ay itinuturing pa rin siyang espesyal.

Nagpunta si Adang Mata, kasama si Atalon na kasalukuyan pa ring iika-ika sa paglalakad. Inalalayan pa ito ng matanda. Nang namataan nila si Lembang na kabilang sa maraming tao na manonood ng kaganapan ay dito sila lumapit.

Si Katya naman ay mag-isang binuhat ang bangkay ng kaniyang ama at ipinuwesto rin sa itaas ng mga kahoy kasama ang iba pa. Kahit medyo nahirapan siya ay hindi niya ito ininda, dahil wala nang ibang bubuhat pa sa kaniyang ama kapag pinabayaan lang niya ito.

Hinaplos ni Dakum ang makinis na balat ni Aparo sa huling sandali habang hawak ang sulo na magpapasimula ng malaking apoy. Inayos niya ang kaniyang pagkakahiga upang maging komportable ito tignan.

Ganun din ang ginawa ng ilan sa mga namatayan. Nagkakagulo sila sa kani-kanilang mga kamag-anak na namayapa at malapit nang sunugin.

Humarap si Dakum sa mga tao upang mag-anunsiyo.

“Nandito tayo ngayon upang parangalan ang mga naging bayani na nag-alay ng kanilang buhay sa kapakanan ng ating nayon,” saad niya ng malakas, sapat para marinig ng lahat.

Itinaas niya ang kaniyang sulo upang ipakita na malapit na niya itong simulan.

“Nawa’y maging mapayapa ang kanilang kaluluwa sa kalangitan, at manatili ang kanilang mga alaala sa ating puso’t isipan.”

Pagkatapos ay inuna niyang idikit ang apoy sa kahoy kung saan nakalagak ang mga labi ng mga yumaong kawal at agad itong nagliyab ng malakas. Sabay-sabay na nasunog ang mga katawan.

Lumapit naman siya sa nakahiwalay ng siga na si Aparo at hinalikan ang kaniyang noo sa huling sandali.

“Hantayin mo ’ko,” bulong niya rito.

Katulad ng nauna ay idinikit na rin niya ang dulo ng kaniyang sulo sa pinaghihigaan ni Aparo at pinanuod kung paano siya lamunin ng apoy. Nasaksihan niya kung paano unti-unting nasusunog ang kaniyang makinis na balat, at ang paglusaw ng kaniyang katawan.

Lumayo siya sa siga dahil kumakapal na ang usok. Pinanuod niya ito kung paano tangayin ng hangin patungong langit.

Unti-unting naglalaho.

Hindi nagtagal ay natapos din ang lahat. Nagsiuwian na ang lahat, samantalang umuwi si Dakum upang kumuha ng garapon na yari sa pinutol na makapal na kawayan.

Bumalik siya kung saan sinunog ang katawan ni Aparo at isa-isa niyang dinakot ang kaniyang mga abo. Hindi man ito dapat na gawin ngunit naisipan niya na itabi ito sa lalagyan upang madama ang kaniyang presensya sa tabi niya.

Hindi pa niya nakuha lahat ng abo ngunit napuno kaagad ito. Halata naman na masyadong maliit ang kaniyang dinalang lalagyan para rito. Pinabayaan nalang niya ang mga hindi niya nakuha.

“Anong ginagawa mo sa abo ng kapatid ko,” sipat sa kaniya ni Adamin nung nahuli siya sa akto. Napalingon si Dakum kay Adamin at nakita ang matalim nitong tingin. “Bakit mo siya naisipang isilid sa lalagyan? Hibang ka ba?”

Naalala niya tuloy si Aparo sa tono ng pananalita ni Adamin. Magkapareho sila ng hitsura at pag-uugali. Naalala niya nung tinawag siyang ‘hibang’ ni Aparo dahil sa ginawa niyang pagbara sa ilog dahilan ng matinding tagtuyot sa kanilang nayon.

Tumawa si Dakum at napailing.

Hindi kailanman magiging pareho sina Aparo at Adamin. Kakaiba si Aparo sa pananaw ni Dakum sapagkat siya lang ang taong mahal niya.

Lumapit siya kay Adamin at tinapik ito sa balikat.

“Ikaw na ang bahala sa lahat, Adamin. May tiwala ako sa’yo.”

Hindi lubos maintindihan ni Adamin ang ibig sabihin ni Dakum, ngunit nung tatanungin na niya ito ay bigla siya nitong nilagpasan.

Napakamot si Adamin sa kaniyang ulo at nagsimula nang tumungo sa kanilang nayon upang ipabatid na sa kaniyang mga kanayon na natapos na ang kaganapan tungkol sa yumaon nilang dating pinuno.

Lumipas ang mga oras at sumapit na ang hapon. Kulay kahel ang buong kalangitan habang sinusuong ni Dakum ang kakahuyan. Kasalukuyan siyang naka-anyong lobo habang tumatakbo. Matulin at mabangis. Nakatali sa kaniyang leeg ang kawayang lalagyan ng abo ni Aparo.

Nang makarating na siya sa hardin sa dulo ng bangin ay agad siyang bumalik sa pagiging tao. Pinanuod niya ang araw na unti-unti nang nilalamon ng karagatan. Napakaganda nito sa paningin.

Hinayaan niya ang malamig na hangin na humampas sa kaniyang walang saplot na katawan. Wala namang makakakita sa kaniya. Huminga siya ng malalim at dinama kung gaano ito kasarap sa pakiramdam.

Tinanggal niya ang pagkakatali sa lalagyan upang ihiwalay sa kaniyang katawan.

Nagsalu-salo ang iba’t ibang halimuyak ng mga bulaklak sa hardin, ngunit nangingibabaw ang pulang rosas, bulaklak na pinasadya ni Dakum na paramihin.

“Kung iniisip mo na dahil nabubuhay pa ako ay makakahanap ako ng bagong mamahalin, nagkakamali ka. Kailanman ay hindi mangangaliwa ang taong-lobo sa taong itinakda sa kaniya ng Dyosa ng Buwan. Hindi na ako makakahanap ng bagong ikaw, Aparo,” itinaas niya ang hawak niyang lalagyan, ito ang kaniyang kinausap.

Hinihiling ni Dakum na sa pamamagitan nito ay makarating ang kaniyang mga pahayag sa kaluluwa ni Aparo.

“Mananatili akong walang silbi sa mundong ito dahil nabubuhay ako ng wala ka.”

Ngumiti siya ng mapait na para bang hindi niya tanggap ang kaniyang sinabi.

Niyakap niya ng mahigpit ang lalagyan na para bang kayakap niya ang kaniyang minamahal. Nabubuhay pa rin ang kaniyang diwa sa loob ng kaniyang puso, ngunit unti-unti siyang pinapatay ng pangungulila.

Nanumbalik ang kaniyang mga alaala mula noong una nilang pagkikita. Agad siyang namangha kung gaano ito kabangis nang tadyakan siya sa kalamnan sa harap ng maraming tao. Sa maliit niyang katawan at maamo niyang mukha ay hindi mapapansin na may natatago siyang kulo sa loob.

Para kay Dakum, si Aparo ang kaniyang pulang rosas, maganda ngunit mapusok at mabangis.

Naalala niya nung hindi siya mapakali noong ikinulong niya si Aparo sa selda. Hindi niya napigilan na puntahan ito habang dala ang kaniyang hapunan na kakainin niya sana. Nasaktan siya nung tinaggihan niya ito ngunit kalaunan ay kinain din niya ito.

Gumuhit ang kirot sa kaniyang puso nung napansin kung gaano katindi ang gutom ni Aparo nung nilantakan yung pagkain ng mabilis. Pero tinawanan niya ito na parang isa itong matinding biro. Gustong saktan ni Dakum ang kaniyang sarili sa pagsisisi.

Sa kabilang banda ay kating-kati siya na malaman ang pangalan ng kaniyang bihag.

“Anong pangalan mo?”

“Aparo.”

“Maganda sa pandinig. Waring isang bagay na sumusulong sa himpapawid.”

Sa pag-iisip ni Dakum ay bagay nga talaga ito sa kaniya. Nung gabing iniwan niya si Aparo na natutulog sa kaniyang kama ay hindi niya maiwasan na sambitin ng ilang beses ang kaniyang pangalan. Hindi siya nangangamba na marinig ito ni Aparo at malaman kung gaano siya kabaliw sa kaniya, dahil panatag siya na mahimbing itong natutulog.

Binibigkas na parang liriko ng isang awitin.

“Aparo…” at muli nanaman niya itong sinambit kung kailan wala na siya.

Kumapit siya ng mahigpit sa lalagyang hawak niya.

“Lilipad ako sa himapapawid… kasama ka,” bulong niya sa hangin at mabilis na tumakbo patungo sa bangin.

Katapusan (ᜃᜆᜉᜓᜐᜈ᜔)

Katapusan

ᜃᜆᜉᜓᜐᜈ᜔

Naramdaman ko ang aking sarili na nakahiga sa damuhan. Masukal at matataas ang mga damo habang nakalubog ako sa ilalim.

Nakakapagtaka. Saan ba ako napadpad?

Nagpasya akong tumayo upang makita ang paligid at malaman kung nasaan talaga ako.

Pagtayo ko ay nakita ko ang aking sarili sa gitna ng madamong kagubatan. Matataas ang mga puno. Mahamog ang paligid.

Humakbang ako at napansin ang mga alitaptap na biglang nagsiilawan at lumipad pataas. Nagmula ito sa ilalim pagitan ng mga damo. Napangiti ako sa kagandahan na kanilang ipinapakita.

Para silang mga tala na nagkakagulo sa kalangitan.

Nagulat ako nung nilapitan nila ako sa aking puwesto. Umikot-ikot silang lahat sa aking posisyon na parang ako ang sentro ng kanilang pagsasayawan.

Nasaan ba ako? Bakit ako napunta sa napakagandang lugar na ’to?

Pilit kong inalala kung anong nangyari sa’kin. Naalala ko nung naghihingalo ako habang nakahiga sa hita ni Dakum. Pinipilit pa niya akong lumaban nung una kaso hindi na rin kinaya ng aking katawan.

Oh, hindi! Iniwan ko siyang nag-iisa!

Hindi ko mapigilan na lumuha para sa kaniya. Umalingawngaw sa buong kagubatan ang mga sunod-sunod kong paghikbi habang pinapahid ang aking pisngi.

Napaluhod ako sa damuhan, lubos na naghihinayang.

“B-Bakit nangyari sa’kin ’to?”

Napansin ko ang pahinto ng mga alitaptap kaya nagulat ako. Unti-unti silang nagsisi-alisan palayo sa akin kaya agad akong umangat upang habulin sila.

“Sandali lang,” tawag ko sa kanila ngunit nagpatuloy lang sila sa paglipad ng diretso. Agad tuloy akong tumahan.

Binaybay namin ang mahamog na kakahuyan ngunit sa hindi ko malamang dahilan ay hindi ako nilalamig. Ni hindi rin ako nakakaramdam ng takot na baka may panganib akong madadaanan.

“Saan kayo pupunta?”

Tumingin ako sa direksyon kung saan sila tumutungo. Sa likod ng makapal na hamog ay may naaninag akong anino ng dalawang taong nakatayo. Medyo kinilabutan tuloy ako.

Tumigil ako sa paglalakad at nakita ang mga alitaptap na nakapalibot sa kanila. Wala akong alam kung sino sila ngunit naiintriga ang aking isipan.

Kinuyom ko ang aking mga kamay at dahan-dahang lumapit sa kanila. Iwinawaksi ang kaba at pangamba.

Nakatalikod sila ngunit nung napansin nila akong lumapit at dahan-dahan silang lumingon sa aking kinaroroonan. Nung naaninag ko ang kanilang mga mukha ay mabilis akong tumungo sa kanila.

“Ama! Ina!”

Niyakap ko silang dalawa habang malapad na nakangiti. Pinigilan ko ang pagbadya ng aking luha. Dapat ay maging masaya ako na nakita ko sila ulit.

“Kayo ba talaga ’yan,” tanong ko sa pagitan ng mabibigat na paghinga. Kumawala ako sa aking pagkakayakap upang kausapin sila.

Tumango si Ina. “Oo kami nga ito,” aniya at bigla niyang hinawakan ang aking pisngi at marahan itong hinaplos.

“Matagal ko na kayong gustong makita. Kayong dalawa ni Ama. Ang hirap ng pinagdaanan ko nung nawala kayo. Hindi ko po lubusang nakayanan ang pamumuno. Patawarin niyo po ako.”

Naramdaman ko ang pagtapik ni Ama sa aking balikat kaya napalingon ako sa kaniya.

“Naiintindihan naman namin, anak. Kasalanan namin kung bakit kami lumisan ng maaga. Kaya mahirap sa amin na panoorin ka na nahihirapan mula rito,” sabi ni Ama at binigyan ako ng masimpatyang tingin.

“Binabantayan ka namin palagi,” pagpapatuloy ni Ina sa sinabi ni Ama.

Tumango lang ako sa kanila.

“Pero si Dakum… iniwan ko siya sa mundo. May pag-asa bang masilayan ko siya muli? Teka… kilala niyo ba siya,” aligaga kong tanong sa kanila. Tumawa si silang dalawa ng marahan.

“Oo naman, anak. Hindi pwedeng hindi ko makikilala yung taong para sa’yo. Nakita namin kung gaano niyo kamahal ang isa’t isa kaya nagdadalamhati rin kami sa kaniyang kawalan,” sabi sa akin ni Ina.

“Pero huwag kang mag-alala. Maaari mo siyang mapanood sa lupa, kung naroroon pa siya,” paliwanag naman ni Ama at ngumiti siya sa’kin ng matamis.

Sa ngayon, naiwan pa siya sa mundo. Maghihintay pa ako ng ilang taon para magkita kaming dalawa ng harapan.

May pag-asa pa para sa’kin na masilayan ko siya ngunit hindi niya ako madadama.

Alam kong magiging mahirap para sa kaniya ito, kaya kung sakali na mag-iba siya ng taon mamahalin ay buong puso ko nalang na tatanggapin. Mas gusto ko na maging maligaya siya sa lupa kaysa maghintay pa para sa akin. Matagal na panahon pa ang aabutin.

Huminga ako ng malalim. Hindi lang si Dakum ang naiwan ko, pati na rin ang minamahal kong kapatid.

“Si Adamin din, Ina… Paano na siya,” tanong ko sa kaniya. “Kahit pa may kasintahan siya na kasalukuyan pa rin niyang kinakasama, pakiramdam ko ay makakaramdam pa rin siya ng pag-iisa. Nalulungkot ako para sa kapatid ko.”

Nagkatinginan silang dalawa.

“Pwede naman tayong humiling sa Dyosa ng Buwan na bumisita sa lupa upang bisitahin natin ang mga taong naiwan natin,” aniya at niyakap ako ng mahigpit. May parang tinik na natanggal sa aking dibdib.

“Kayo ba? Matagal ko ba kayong makakasama rito,” tanong ko sa kanila.

“Makakasama mo na kami habang buhay, anak. Ito na ang huling hantungan natin. Mapayapa na ang ating mga kaluluwa,” sagot ni Ina

Hinawakan niya ang aking kamay.

“Halika, sumama ka sa’kin. Inutusan kami ng Dyosa ng Buwan na dahil ka rito.”

Naglakad si Ina at hinila ako, at sumabay sa amin si Ama. Hindi ko alam kung saan niya ako balak na dalhin pero may tiwala naman ako sa kanita. Hindi na rin kami sinundan ng mga alitaptap.

Unti unting nawala ang hamog sa paligid at biglang bumugad sa aming harapan ang isang lagusang gawa sa mga nakatubong halaman. May mga bulaklak at mga ilaw pa ito. Nakakamangha sapagkat ito ang pinakaunang beses na nakakita ako ng ganitong klaseng bagay. Tunay nga na nasa langit na nga ako.

Nagulat ako ng may natanaw akong lalaki na papalapit sa amin mula sa dulo ng mga naka-arkong halaman. Noong una siyang lumabas ay medyo nasilaw ako at hindi lubusang nakita ang kaniyang mukha.

Unti-unti siyang lumapit kasabay ang pag-aninag ng kaniyang mukha. Nang makita ko na siya ng buo, ay biglang namilog ang aking mga mata.

“D-Dakum,” basag ang aking boses.

Dinala ako ng aking mga paa palapit sa kaniya. Nangangatog ang aking mga kamay na ninanais na mahawakan siya. Pagtapat ko sa kaniya ay bigla ko siyang niyakap. Mahigpit na parang ayaw ko na siyang pakawalan.

Tumawa siya ng bahagya. Alam niya na magiging masaya ako kapag nakita ko siya ulit.

Ngunit may bigla akong natanto.

“Pero t-teka… paano ka nakapunta rito,” tanong ko sa kaniya. “Namatay ka rin ba sa digmaan?”

Umiling siya sa akin. “Nanalo kami sa digmaan, Aparo.”

“Kung ganoon naman pala, e, bakit ka nandito?”

Tumawa siya ng mahina.

“Ayaw mo ba ’ko dito?”

“S-Siyempre, gusto. Sagutin mo nga muna ako,” mariin kong sinabi sa kaniya. Sinong hindi bang hindi magtataka sa pangyayaring ito?

“Hindi ko kayang mawala ka sa’kin, Aparo. Nabubuhay man ako ngunit pinapatay na ako ng pangungulila sa’yo. Pilit kong dinadala ang sugatan kong puso,” aniya at hinawakan niya ako sa magkabilang pisngi. Nagsusumamo ang kaniyang mga mata. Nagagandahan ako kung paano ito kumikinang sa aking paningin.

“Ako din naman, Dakum. Hindi ko gusto ang mga nangyari. Naalala ko, nangako pa naman ako sa’yo na pupunta tayo sa harap ng altar at sabay na mangangako ng panghabang-buhay na pagsasama. Dalawampung anak din ang pinangarap natin na magawa, hindi ba?”

Nagtinginan kami at sinuri ang isa’t isa. Hindi ko maitatanggi ang kaniyang nag-uumapaw na kagwapuhan. Napakapalad ko sa lalaking ito. Bukod sa pamatay nitong dating ay panatag ako na kaya niya akong alagaan habang buhay.

“Hindi ko na napigilan na sundan ka rito, Aparo. Pareho lang tayong nangungulila sa isa’t isa sa maikling panahon na nawalay tayo.”

“Hindi ka ba talaga makapaghintay sa’kin,” natatawa kong sabi sa kaniya.

“Basta ikaw, Aparo. Kahit anong kamatayan, kaya kong maranasan. Basta’t aasahan ko na sa piling mo lang ako hahantong,” aniya.

“Umamin ka nga! P-Pinatay mo yung sarili mo?”

“Ganoon na nga,” medyo kinakabahan niyang saad. “Bakit ngayon mo lang ito natanto? Kanina ko pa sinabing sinundan nga kita rito.”

“Basta. Hindi mo na dapat ginawa iyon. Hibang ka talaga,” sabi ko at tumawa ng bahagya.

“Hibang sa’yo,” banat naman niya. Aba nga naman!

“Paano na ’yung nayon, Dakum? Ngayon na wala ka na sa kanila, sino ang mamumuno ro’n?”

“Pinaalalahanan ko na yung kapatid mong si Adamin na siya na ang maging bahala sa lahat,” sabi niya sa akin. “Nakilala ko ang kapatid mo, Aparo. Matapang at mabagsik siyang tao. Hindi ako magsisisi na ipasa sa kaniya ang aking kapangyarihan at pagsamahin na pamunuan ang ating mga nayon. May tiwala ako sa kakayahan niya.”

Nag-alala tuloy ako para kay Adamin. Hindi madali ang mamuno, lalo na kapag dumagdag na ang bilang ng mga mamamayan. Makakayanan pa kaya niyang gampanan ang kaniyang mga tungkulin?

“Alam mo bang na panig natin ang Dyosa ng Buwan? Hinayaan ka niyang matulog ng mahimbing upang hindi mo na kailanganin pang maghintay sa pagkamatay ko. Hinintay niya na sabay tayong magising sa kaniyang mundo at hinanda ang isa sa pinaka-espesyal na sandali ng ating buhay.”

Naglabas siya ng isang singsing at isinuot ito sa aking daliri. Napansin ko na meron din siyang suot katulad na katulad nung sa akin.

Diyamante ang bato na nakalagay dito, parang tala kung kuminang.

“Dito kita pakakasalan…”

Nagulat ako nung sabihin niya iyon. Biglang lumundag ang aking puso sa labis-labis na ligaya. Dahil doon, hindi ko napigilan na abutin ang kaniyang labi upang halikan. Mariin ngunit dahan-dahan. Hinalikan niya ako pabalik.

Agad din kaming bumitaw sa isa’t isa nung narinig ko si Ama na kunwaring kinlaro ang kaniyang lalamunan.

Nakalimutan ko na pala na nandito silang dalawa.

“Dakum, ito nga pala ang aking ama’t ina,” turo ko sa aking mga magulang.

Una siyang lumapit kay ina at naglahad ng kamay.

“Ikinagagalak ko po kayong makilala,” aniya at ngumiti, ngunit hindi ito tinaggap ni Ina at bagkus ay hinagkan siya sa pisngi at niyakap. Sumabay din sa kanila si Ama. Ang saya nilang panoorin.

“Kami rin, anak. Ikinagagalak kitang makita sa personal,” sabi ni Ina kay Dakum at bumitaw na sila sa kanilang pagyayakapan. “Naku! Ang galing talaga pumili ng anak ko. Manang-mana ka sa nanay mo!” sigaw naman niya sa’kin. Nagtawanan kaming lahat.

“Pasayahin mo ang anak ko rito sa langit, Dakum. Iyon lang ang tanging maihihiling ko sa iyo.”

“Opo! Hinding-hindi ko po kayo bibiguin,” masigla niya sabi. Tumango naman si Ama.

“Masaya ako para sa inyo, mga anak. Nagpapasalamat ako na natagpuan niyo ang isa’t isa,” emosyonal na sinabi sa amin ni Ama.

Nagpasalamat din kaming dalawa sa kaniya.

“Halika na, Aparo. Hinihintay ka na ng mga magulang ko kasama ang Dyosa ng Buwan. Nasa kabilang dulo silang lahat. Maaari mo na ba akong samahan,” tanong niya sa akin at inilahad niya ang kaniyang kamay.

Mukhang panahon ko naman na makilala ang kanilang mga magulang.

Nagpaalam na kami sa aking mga magulang at binaybay ang mahabang lagusan. Nakangiti kami pareho habang naglalakad.

Napaka-romantiko ng paligid. Hindi ko maipaliwanag kung gaano ako nadadala ng matinding emosyon. Bawat paghakbang ay para ba akong dumadaan sa alapaap.

Maya-maya pa ay may naaninag akong altar sa dulo ng aming dinadaanan. Nakatayo rito ang isang magandang babae na nagliliwanag sa kaputian. Kulay puti rin ang kaniyang buhok at umaalon. Mukhang siya na nga ang tinutukoy nilang ‘Dyosa ng Buwan’.

Makikita sa kaniyang tabi ang isang babae’t lalaki, nung mapansin nila kami sa malayo ay agad silang naglakad palapit sa amin. Nagkasalubong kami at huminto sa aming puwesto.

“Aparo, sila nga pala ang mga magulang ko,” pakilala niya sa kaniyang mga magulang. “Ama, Ina, siya nga pala ang mapapangasawa ko, si Aparo.”

Bigla akong niyakap ng kaniyang ina. Napakabilis no’n kaya agad akong nabigla.

“Ang gwapo mo naman, anak. Mapalad ang anak kong si Dakum at ikaw ang nakatandhana sa kaniya,” saad niya sa’kin. Hindi ko maiwasang mapangiti sapagkat may pagkakapareho ito sa sinabi ng aking ina tungkol kay Dakum.

Pagkatapos naming kumalas ay tumungo ako sa harap ng Ama niya at naglahad ng kamay rito. Napansin ko na mas may pagkakahawig si Dakum sa kaniyang ama at kasing tangkad niya rin ito. Mukhang sa kaniya siya mas nagmana kaysa sa kaniyang ina.

Sasabihin ko palang sana na ikinagagalak ko siyang makilala ngunit nagsalita siya agad.

“Naku! Ano ka ba naman, anak. Ang pormal mo naman sa’kin,” aniya at tumawa. Bigla siyang lumapit at niyakap ako ng mahigpit. “Ikinagagalak ko na makilala ka, Aparo.”

“Ganoon din po ako,” sabi ko at ngumiti ng maluwag. Pagkatapos ng ilang minuto ay kumawala na rin kami sa isa’t isa.

“Hinihintay na kayo ng Dyosa ng Buwan upang bigyan na kayo ng basbas. Sige na, pumunta na kayo roon. Kailangan na naming umalis sapagkat hindi namin dapat gambalain ang pagbibigay niya ng basbas. Inabangan kalang namin dito Aparo upang makilala ka namin sa personal,” sabi sa’kin ng Ina ni Dakum at tinapik ako sa balikat ng marahan.

Nilagpasan na nila kami sa salungat na direksyon.

“Tara na ulit,” ngiti sa akin ni Dakum at inilahad muli ang kaniyang kamay. Tinanggap ko ito.

“Tara,” tugon ko naman.

Sabay namin nilapitan ang altar ng Dyosa ng Buwan habang magkahawak ang aming mga kamay. Nang makarating na kami ay agad siyang ngumiti.

“Ngayon lang ako magsasagawa ng kasal dito sa langit. Nasiyahan ako na kayo ang aking itinadhana sa isa’t isa, kaya nais ko kayong bigyan ng aking basbas,” ani ng Dyosa ng Buwan.

Nagkatinginan kami ni Dakum, nasiyahan sa sinabi ng dyosa sa amin.

“Maaari na kayong magbigayan ng mensahe para sa isa’t isa. Simulan natin sa’yo, Dakum,” sabi ng dyosa kay Dakum.

“Hindi ko na nagawa pang dalhin ang mga isinulat kong mensahe sa iyo, ngunit ang mga katagang ito ay manggagaling sa aking puso. Ikaw lang ang aking buhay, Aparo. Sa pagkawala mo, doon ay napag-alaman kong kasabay nito ang pagkamatay ng aking puso. Susundan kita sa bawat landas na ating tatahakin, kahit saang parte ng daigdig. Palagi akong nasa tabi mo, kahit saan mang sulok ng kalangitan,” aniya at hinawakan ang aking pisngi. “Ikaw ang biyaya na ipinagkaloob sa akin, mahal ko. Naging magulo ang aking mundo noong hindi ka pa dumarating. Unang sulyap ko palang sa’yo ay iniisip ko na ang magiging kinabukasan natin. Sa’yo ko lang nadama ang kasiyahang matagal ko nang hinahanap sa tanang buhay ko. Hindi ko kaya na mawalay sa’yo, kahit isang segundo.”

Ang gwapo niya sa habang masuyong sinasambit niya ang bawat salita. Nakakaaliw siyang panuorin na magbigay ng mga matatamis na pangako. Determinado siyang ipakita sa’kin ang kaniyang pagmamahal na hindi matutumbasan.

Sobra-sobra na siya para maging isang simpleng lalaki na gusto kong makasama habang buhay.

“Ikaw naman, Aparo,” sabi sa akin ng dyosa.

“Hindi ko alam kung paano ako magsisimula, Dakum. Hindi ko akalain na tutungo tayo sa ganitong sitwasyon. Nagsimula tayo sa hindi pagkakaunawaan. Naging malabo para sa akin na mangyari ’to, ngunit habang tumatagal ay nagiging malinaw na sa akin ang lahat. Binigyan mo ako ng direksyon, at pinili ko itong tahakin. Hindi ako nagkamali. Sa’yo ko lang naramdaman ang pagmamahal na handang ibuwis ang buhay, makasama mo lang ako. Hindi ko maisip na gawin ito kung sakaling maging baliktad ang ating sitwasyon. Napakatapang mo, at dahil doon ay lubusan na akong nahulog sa’yo. Panatag ako na makasama ka sa walang hanggan, Dakum. Isa kang napakalaking biyaya na inihandog sa akin,” sabi ko sa kaniya at ngumiti ng maluwag. Ngayon ko lang naramdaman ang ganito katinding saya na halos mapingas na ang aking ulo sa pagngiti.

“Maaari niyo nang halikan ang isa’t isa,” utos ng dyosa sa amin.

Agad na nagsalubong ang aming mga labi. Banayad ang paggalaw. Malambot na nadikitan. Hinalikan namin ang isa’t isa na parang ito na ang pinakahuli namin na magagawa ito.

“Mahal na mahal kita,” aniya sa pagitan ng kaniyang mabibigat na paghinga.

“Ganoon din ako,” tugon ko sa kaniya. “Mahal na mahal din kita.”

Wakas

Liham

Hi! This is Dan, author of this story.

Natapos din tayo sa wakas.

Thank you nga pala sa mga nagbabasa ng novel ko na kahit kakapost ko palang ng kabanata ay agad na nilang vini-view at vino-vote, pati na sa mga nagcocomment ng mga positive feedback about my story. Thank you! Thank you! Thank you! 😭

Sa totoo lang ay nahihiya talaga akong mag-reply sa comments, hehehe. That’s why I will leave this message to send my deepest gratitude for those who complimented my novel and send their opinion regarding it. I love you, all! Hindi ko ito maipagpapatuloy hanggang sa dulo kung wala kayong ipinaparamdam na suporta throughout my journey

Para nga pala sa mga medyo naguluhan…

FAQs

1. Ano yung halimuyak na inilalabas ni Dakum kapag may nangyayaring ‘milagro’ sa kanila ni Aparo?

• Ang tawag doon ay “pheromones” at kadalasang inilalabas yun ng mga hayop para makapang-akit ng iba (knowing na kalahating lobo si Dakum). Sadly, wala akong nakitang tagalog translation nito. Ayon kay Aparo, pulang rosas ang amoy ng “pheromones” ni Dakum, at ayon naman kay Adamin ay mahilig si Aparo sa halimuyak ng pulang rosas. Bakit coincident? Because they are made for each other. Nakatadhana na maakit si Aparo kay Dakum, gamit ang kaniyang “pheromones” na naaayon sa paborito niyang halimuyak.

2. Bakit sinasabi ni Dakum na si Aparo ang nakatandhana sa kaniya? Dahil ba alam na nila na sila ang main characters?

• No. Kung nagbabasa ka ng mga werewolf stories, meron silang ‘mate principle’ kung saan ang moon goddess ang magdidikta sa kanila kung sino ang nakatadhana para sa kanila. Mase-sense nila ito through instinct na kadalasang nangyayari sa unang pagkikita. Hindi sila pipili ng taong mamahalin. Kailangan lang nila hanapin yung ‘soulmate’ nila.

Makakaramdam sila ng matinding pagmamahal sa maiksing panahon. Kahit mamatay pa ang isa sa kanila ay hindi pa rin sila mangangaliwa, sapagkat walang makakapantay ng pagmamahal na nararamdaman nila sa kanilang soulmate.

At isa pa, hindi ko binreak yung fourth wall. Of course, hindi nila alam na main characters sila hehehe.

3. Anong nangyari kay Dilim at bigla siyang naglaho sa kuwento?

-Ewan ko kung may concern pa ba sa kaniya hahaha! I included this question just in case na may malito, since hindi ito gaanong napansin. Ayon sa liham ni Tarim, pinugutan niya ng ulo si Dilim nung mga panahon na hindi siya mahanap sa kanilang nayon. Nangyari iyon pagkatapos mapaslang si Lineya. Nagtago si Dilim sa kakahuyan dahil alam niya na nabigo siya sa kaniyang plano, ngunit nadakip siya ni Tarim sa kaniyang pinagtataguan.

4. Paano mo naisip yung pangalan ni Aparo at Dakum?

-Nung una ko ’tong sinulat, yung Aparo ay dati talagang “Isparo” na kinuha sa “Sparrow” na sa tagalog ay ibong maya. I eventually changed the name kasi medyo awkward pakinggan, kaya binago ko ito ng kaunti at naging “Aparo”, which is pretty cool.

Sana nabasa niyo yung part na sinabi ni Dakum na ang pangalan ni Aparo ay parang isang ibon na lumilipad sa himpapawid, dahil nga ‘Isparo’ ang sinulat ko dito dati, inspired by ibong Maya. Hindi ko na ni-revise yung part na yun kasi feeling ko rin ay parang pangalan din ng ibon yung “Aparo” hahaha. Pero feeling lang naman.

Yung “Dakum”, ewan ko ba huhuhu.

5. Minadali mo ba yung ending?

-Nope. It was planned. Habang sinusulat ko yung kalagitnaan ay nagtetake down notes na ko kung paano ito tatapusin. Actually, plano ko talagang umabot lang ito sa 15 chapters pero lumagpas pa ako ng hindi inaasahan.

6. Bakit parang nag-iba yung writing style mo kumpara sa simula?

-Actually, sobra akong mahirapan na ituloy ito. December 14 ang huli kong update sa ‘ikapitong kabanata’. Sobrang pormal at wild pa ang pagkakasulat nito sa simula. I guess, January 2-4 bago ko ito tinuloy. Sobra akong nangapa dahil halos hindi ko na matandaan yung mga sinulat ko.

This is the reason why I waited so much to start again. Feeling ko may mga errors akong hindi napansin. That scared me.

But! Ready ako na i-revise ang mga ito. Kaso matagal pa ’yon. I’m very sorry kung meron man kayong natagpuan na mali. I’m going to fix it soon, promise.

…

Siguro hanggang diyan nalang yung mga ilalagay ko. Pero kung may tanong kayo, pwede naman kayong magcomment <3. Try ko sagutin if ever.

Nagkaroon sila ng happy ending afterall. It was a different happily ever after.

I’m looking forward to write more supernatural queer novels in Tagalog. It doesn’t matter for me kung kaunti ang nagbabasa since medyo bihira lang ang may interes dito. I’m very thankful to those who stayed till the end.

Hindi pa dito magtatapos ang lahat. Just wait for the book 2 and a side short story to be published near soon.

-Danmax

---

Total Chapters:

25 + Katapusan

Word Count:

51,000 - 52,000 words (synopsis and author’s note are not included)

Most impressive ranking:

Rank 3 in #pride out of 1,010 stories.

Book 2

Pangil Ni Tarim

Sa paglaho ng kaniyang mga mahal sa buhay, nanatiling matatag si Adamin na tumayo ng tuwid at hindi magpakita ng kahinaan. Kasing-tigas ng bato ang kaniyang puso dulot ng mga delubyong dinaanan niya. Ang tanging naiwan lang sa kaniya ay ang kasintahang si Kiron.

Ipinangako niya na hindi siya mabibigo na bigyan ng sapat na hustisya ang mga yumaon niyang kamag-anak. Hindi niya hahayaan na pati siya ay matangay rin ng hangin.

Bagsik, galit at hinanakit.

Paano ba niya magagantihan ang lalaking sumira sa buhay ng kaniyang mga minamahal? Hanggang kailan niya kayang umilag sa paparating na kagat ng pangil ni Tarim?

Espesyal na Kabanata: Atalon

ᜀᜆᜎᜓᜈ᜔

Atalo

n

(1/3)

Babala: Maselang Nilalaman

---

“Makakalaya ka na,” sabi ko at binuksan ang pinto ng selda.

Namilog ang mga mata ng preso sa akin. Para bang nagulantang sa kaniyang narinig. Pagkatapos ay dagli siyang ngumiti ng malapad at agad akong niyakap.

“Salamat, sa wakas! Makikita ko na rin yung pamilya ko,” mangiyak-ngiyak niyang sabi. Napa-irap ako habang sinusubukang tanggalin ang kaniyang pagkakayakap sa akin. Ibinaon pa niya ang kaniyang mukha sa hubad kong dibdib kaya naramdaman ko na binabasa na niya ako ng luha.

“Oo na. Lumayo ka na sa’kin,” iritado kong sambit sa kaniya. Mabilis naman siyang sumunod at pinahid ang kaniyang mga luha. Medyo nandiri ako nung nagsimula na siyang suminghot. “Ito ang tandaan mo, ha? Kapag sinubukan mong magnakaw ulit, ibabalik ka namin dito ura-urada, maliwanag?”

Para bata kung umiling ang lalaking ito.

“Hindi na ako magnanakaw, Atalon. Mas pipiliin ko pang maghirap kasama ang aking asawa’t mga anak kaysa hindi ko sila masilayan ng mahabang panahon,” malungkot na sabi niya at yumuko.

Sa kabilang banda, naiintindihan ko kung bakit siya nagnanakaw. Nais niya lang itawid ang pangangailangan ng kaniyang pamilya. Kung tutuusin ay nais ko siyang pakawalan ng maaga kung hindi lang siya nahatulan ng isang taong pagkakakulong. Nakakaawa ang kaniyang sitwasyon.

“Mabuti at nagkakaintidihan tayo,” sabi ko sa kaniya, pagkatapos ay may inabot ako sa kaniyang isang supot na yari sa tela. Tinanggap niya ito.

“Ano ’to, Atalon?”

“Pampalubag loob ’yan. Nais ko ring makatulong sa’yo kaya naisip ko na bigyan ka ng salapi sa paglabas mo. Simulan mo nang mag-isip kung paano mo ito mapapalago,” sagot ko sa kaniya. Muli nanamang nabuhayan ang kaniyang mukha.

“Salamat–”

Tinulak ko palayo ang kaniyang mukha nung sinubukan nanaman niya akong yakapin.

“Hindi mo na kailangang gawin ’yan. Basta, ipangako mo lang na huwag kang babalik dito. Sapat na ’yon bilang kabayaran sa kagandahan loob na binigay ko sa’yo,” paliwanag ko sa kaniya.

“N-naiintindihan ko.”

Itinuro ko sa kaniya ang pinto palabas at pilit na ngumiti. Tumango siya at unting-unting naglakad patungo sa matagal na niyang tinatamasang kalayaan.

Siya na lang ang pinakahuling preso dito sa piitan. Ngayon na wala na akong bantayan pa dito ay maaari na akong magkapagpahinga ng matagal at magkaroon din ng ‘kalayaan’ na para sa akin. Hindi naging madali ang pagbabantay mula nung pinuwesto ako ni pinunong Dakum sa posisyong ito. Madalas ay nakakasawa at nakakainip na. Parang gusto ko nang umapila kay pinuno na ihinto ang trabaho ko. Mabuti nalang at natapos na.

Muli kong isinara ang selda at pinaplanong pupunta kay pinuno upang sabihin na wala nang preso ang kulungan ngayon. Ngunit bago pa ako makaalis ay naharangan ako ng isang grupo ng mga kawal. Papunta sila sa direksyon ko. Pito silang lahat, kabilang na ang dalawa na nakatali ang mga kamay habang nakayuko. Ano naman kaya’ng nangyari sa kanila?

“Anong sadya niyo rito?” nagtataka kong tanong. Napako ang aking tingin sa dalawang lalaki na sa tingin ko ay kambal. Malaki ang kanilang pangangatawan, sila ang pinakamtangkad sa grupo.

“May dinakip kaming mga nagkasala. Ihanda mo na ang rehas na paglalagakan nila,” ani ng isa sa kanila. Tahimik lang ang kambal habang pinakikinggan kami.

Mahabagin. Akala ko tapos na ang lahat. Akala ko maari na akong makawala sa nakakaburyot na trabahong ito ngunit hindi pala. Kay lupit ng tadhana upang itapat ang kanilang pagkakasala sa araw ng pahinga ko. Nangigigil ako, at sa tingin ko ay masusuntok ko sa bungo ang dalawang ’to kapag nakakulong na sila.

“Sino sila, at ano ang ginawa nilang kasalanan?” tanong ko sa kanila. Hindi ko maiwasang maiba ang aking timpla nung sinabi ko iyon.

“May galit ka ba sa’kin, tagapagbantay?” tanong sa akin ng isa pa sa kanila. Tinaasan ko siya ng kilay. “Napansin kong may mali sa iyong tono.”

“Kung galit man ako, hindi ’yon dahil sa’yo,” sabi ko sa kaniya habang tinititigan ng masama ang kambal. Hindi pa rin nila inaangat ang kanilang paningin. Ano kaya ang nangyari at bakit parang sobra ang kanilang kahihiyan?

“Kung gano’n ay sasabihin ko na ang kanilang ginawa,” aniya. Umubo siya ng bahagya upang ayusin ang kaniyang boses. Ibinaling ko ang aking paningin sa kaniya. “Sila sina Kuro at Kalem, magkambal, at mga kapwa namin silang mga kawal. Nahuli namin sila sa pagtatangkang gahasain ang isa sa aming kasapi. Mabuti nalang at nahuli namin sila bago pa nila maisagawa ang kanilang binabalak.”

Muli kong ibinalik ang aking paningin sa kambal. Hindi pa rin sila gumagalaw.

“Wala kayong balak na magsalita? Nanghingi na ba kayo ng paumanhin doon sa taong ginawan niyo ng masama?” mariin kong tanong sa kanila.

Nagulat ako noong nagsimula silang humagikhik at tumawa ng malakas. Matagal iyon at walang patid. Sinubukan pa nilang tampalin ang isa’t isa gamit ang mga nakatali nilang mga kamay. Parang hindi alintana na may kasama sila rito na napapakinggan ang walang kabuluhan nilang pagtawa.

“Anong nakakatawa sa sinabi ko?!” galit kong sambit sa kanila. Unti-unti na nilang pinapahupa ang kanilang paghalakhak hanggang sa narinig ko ang kanilang paghingal. “Tapos na ba kayo?”

Hindi sila tumugon, sa halip ay tinitigan lang nila ako. Sinuri nila ang buo kong katawan. Mula ulo hanggang paa. Pagkatapos ay nagkatinginan silang dalawa, nagpalitan ng makahulugang tingin at tinaas-baba ang kanilang kilay na wari bang may sekreto silang mensahe.

“Hindi niyo ba sasagutin yung tanong ko?”

“Anong ibig mong sabihin? Yung parte ba na manghihingi ako ng tawad sa kasama naming muntik na naming pagsamantalahan?” hindi makapaniwalang tanong ng isa sa kambal. “Alam mo kasi, hindi na uso ngayon ang pagiging pakipot. Wala nang kaso kung sakaling makipagtalik ka kung kani-kanino. Maarte lang siya para tanggihan kami.”

“Oo, tama ka. Walang kaso ’yon, ngunit dapat may pahintulot at hindi sapilitan. Panggagahasa na ang tawag doon,” paliwanag ko sa taong ito na may makitid na utak. “Idala na sila sa loob.”

…

Dumaan ang maghapon, kasalukuyan pa rin akong nagbabantay sa piitan. Dumidilim na ang buong paligid at animo’y nilalamon na ang mundo ng itim. Nakasindi na ang mga sulo sa loob ng piitan upang magbigay ng liwanag ang paligid. Nagtitimpi ako sa galit habang pinipigilan ang sarili na sugurin ang kambal sa kanilang selda upang suntukin ng malakas. Kung hindi lang sila gumawa ng masama, maaaring nasa bahay na ako at nagpapahinga. Isa pa sa nagpapainis sa akin ay ang ugali nila.

“Psst! Psst!” dinig kong tawag ng isang boses mula sa kulungan nina Kuro at Kalem. Maraming beses ko na itong naririnig ngunit sinusubukan kong huwag pansinin. Mukhang mga nanggagago lang kasi sila sa akin. Ngayon at hindi ko na matiis at nagmadali na akong puntahan sila upang malaman kung ano ang kailangan nila at bakit nila ako tinatawag.

Nung nakaharap na ako sa rehas nila ay wala ni isa sa kanila ang tumingin sa akin. Mukhang nagkukunwari na wala silang ginagawa at hindi nila ako gustong pansinin. Matalim ko silang tinitigan ngunit hindi pa rin sila lumilingon at nakaupo lang sa sahig habang nag-uusap ng pabulong.

“Tinatawag niyo ba ako?”

Doon palang sila napalingon.

“Ha? Anong ibig mong sabihin?” tanong ni Kalem sa akin. Siya ang nakasuot ng itim na bahag, samantalang ang kapatid niyang si Kuro ay pula. “May narinig ka bang tumawag sa’yo?” sarkastikong tanong pa niya at inirapan ako. Aba, ang taray a! Tusukin ko kaya ang mga mata niya?

“Hindi ako pupunta dito kung hindi niyo ako tinatawag. Kanina niyo pa ako sinisitsitang dalawa. Dinig na dinig ko, malinaw na malinaw.”

“Aba, aba. Masyado ka namang asyumero para isipin na sinisitsitan ka namin. Sa tingin mo, para saan?” ani Kuro at sarkastikong humalakhak. “Tanging mga kapatol-patol lang ang mga pinapansin namin. Walang-wala sa pamantayan namin ang mga katulad mo, tagapagbantay.”

Medyo naguluhan ako sa huli niyang sinabi.

“Wala akong pakialam sa mga pamantayan niyo, at kung para saan ang mga ’yan. Ang sa’kin lang, huwag niyo akong istorbohin kapag seryoso akong nagbabantay. Nakakaabala kayo sa’kin,” sabi ko sa kanila bago ko napagdesisyunang talikuran na sila at umalis. Narinig ko ang kanilang malakas na halakhakan sa selda ngunit hindi ko na ito pinansin.

Mukhang kulang lang sa pansin ang mga bakulaw na iyon.

Maya-maya pa ay may dumating na isang babae na may dalang palayok. Mahaba at puti ang kaniyang suot na bestida habang tumatalbog ang kaniyang mahaba’t makinang na buhok. Para siyang isang diwatanf lumilitaw mula sa kagubatan. Siya ang tiga-dala ng mga pagkain ng mga preso dito. Ngumiti ako nung nagdikit ang aming paningin. At sa hindi inaasahan ay nginitian niya ako pabalik.

Naghurumentado ang puso ko sa kaba. Gusto kong umiwas ng tingin sa kaniya habang papalapit siya ngunit napako ang aking paningin sa kaniya.

Kahit kailan ay hindi ko napipigilan ang sarili na mahumaling kay Yuma. Nakasuot lang siya ng simpleng damit at wari ba siyang prinsesa sa kagandahan. Naaaliw ako habang pinagmamasdan ang kaniyang mukha.

“Oy! Ang tinutulala mo diyan!” sita sa akin ni Yuma at humalakhak siya sa ’di malamang dahilan. Medyo napahiya ako ngunit sinubukan kong huwag mapaapekto. Napakamot ako sa aking batok.

“Ano… kasi… may iniisip lang ako,” nanginginig kong paliwanag sa kaniya.

“Mukhang malalim yata ang iniisip mo. Maaari ko bang malaman?” tanong niya sa akin. Napalunok ako ng laway.

“Ah… Hindi kasi… masyadong p-personal,” nauutal kong sabi sa kaniya. Mapapansin ang pagtataka sa kaniyang mukha, ngunit mabilis itong naglaho at napalitan agad ng matamis niyang ngiti. Bagay na hindi ko mapagsasawaang titigan.

“Ganun ba? Sige, ayos lang. Masyado lang akong nausisa,” aniya at humalakhak ng mahinhin. Heto nanaman ang kaniyang mala-anghel na boses. Waring isang musikang nakakaadik sa tainga.

Matagal na akong may gusto sa kaniya ngunit tinatanggi ko. Ayaw kong may ibang makaalam. Sa tingin ko, hindi pa ito ang oras para malaman ni Yuma ang pagtingin ko sa kaniya. Kahit tatlong taon na kaming magkakilala.

“May dumi ba ako sa mukha?” tanong niya sa’kin. Bigla tuloy akong napakurap ng mabilis at iniwas ang aking paningin. Kahit kailan talaga, Atalon,

pahamak ka.

Kailangan ko bang sisihin ang sarili ko kung ganito ang epekto niya sa akin?

“Ah… wala naman. Pasensya ka na,” sabi ko sa kaniya at inilahad ang aking kamay upang kuhanin ang palayok.

Laking gulat ko noong sa halip na ibigay niya ay hinawakan niya ang isa kong kamay at naglakad patungo sa loob ng selda habang hila-hila ako. Libo-libong kuryente ang dumaloy sa aking katawan. Sobrang lambot ng kamay niya, wari’y hawak ko ang kalangitan.

Hindi ko alam ang sasabihin sa kaniya. Dapat ba akong magpasalamat sa paghawak sa’kin. Hindi, hindi! Parang may mali kapag sinabi ko iyon. Sa sobrang kaba ko ay hindi ko na piniling magsalita hanggang sa binitawan na niya ang kamay ko.

Nasa tapat kami ng selda ng kambal. Tinignan nila si Yuma na may malalim na pagtataka sa kanilang mukha.

“Aba. Bago ’tong mga ’to,” ani Yuma sabay turo sa kambal. “Asaan na pala yung dating lalaki na isang taon nang nakakulong dito?”

“Ah, e… Nakalaya na siya. Itong dalawang ’to ang mga bagong preso kanina lang umaga. Halos katuloy lang noong pinalaya ko ang presong tinutukoy mo.”

Ngumiti lang siya.

“Sige. Akin na ’yung susi. Bubuksan ko na ang rehas,” utos niya sa akin. Madalas niya itong ginagawa at hinahayaan ko lang, kahit ako pa ang tagapagbantay dito. Mahirap tutulan si Yuma. Otomatiko kong binigay sa kaniya ang susi.

Tapos bigla kong naaalala na ang kaso ng kambal na ito ay muntikang panggagahasa. Bigla akong nag-alala kay Yuma ngunit huli na ang lahat para pigilan siya. Nabuksan na niya ang pinto at nilapag ang palayok sa sahig ng kanilang rehas.

Ang akala ko ay susugurin nila si Yuma upang hilahin sa loob ng selda, ngunit tinitigan lang nila ang dalaga ng masama.

“Maaari na kayong kumain,” ani Yuma at kinandado na muli ang rehas. Pagkatapos ay agad na lumapit ang magkapatid sa paglayok at sinimukang lantakan ang pagkain gamit ang kanilang kamay. “Pasensya ka na, Atalon. Hindi kita nadalhan ng pagkain. Sabi mo kasi, ayaw mong pinapadalhan kita. Lagi mong tinatanggihan yung mga alok ko sa’yo dati,” medyo nalulungkot niyang sabi sa akin.

Agad akong umiling.

“Hindi naman sa ayaw ko. Parati kasi akong may baong pagkain kaya hindi mo na ako kailangang bigyan pa,” paliwanag ko sa kaniya.

“Ganun ba? Sige, mauna na ako. Hahanapin pa ako sa aming tahanan,” aniya. “Ikaw nalang ang bahalang magsauli sa’kin ng pinagkainan nila bukas. Mag-iingat ka. Paalam,” malamyos niyang sabi at nagsimulang maglakad palayo sa akin.

“Paalam din!” sabi ko sa kaniya noong hindi pa siya nakakalayo. Napalingon siya at tumango, at saka nagpatuloy muli sa paglalakad.

Teka! Oo nga pala. May balak sana akong ayain siya na lumabas at maglibot nang magkasama. At sa dami ng naging pagkakataon ay hindi ko pa rin nagawa. Ano ba ’yan, Atalon! Dinaluyan ka nanaman ng pagiging makakalimutin.

Oo na. Sadyang marami akong nakakalimutang bagay kapag nakakaharap ko na si Yuma. Pati pangalan ko ay hindi ko na natatandaan.

Bumalik muli ako sa selda kung saan nakalagak ang kambal. Napansin ko na naubos na nila ang luto ni Yuma.

“Ah busog!” sabi ni Kalem at napabuga ng dighay habang sapo ang kaniyang tiyan. Hinagod pa niya ito. Ganoon din si Kuro na nakahilata na sa sahig at nagbabadya nang matulog.

“Kukuhanin ko na yung pinagkainan niyo,” sabi ko sa kanila. Nagulat ako ng bigla silang napabangon at matalim akong tinitigan. Nagtaka man ako ngunit hindi ko nalang ito pinansin.

Binuksan ko ang rehas at pumasok sa loob upang damputin ang mangkok. Nagulat nalang ako noong may biglang humawak sa kamay ko at bigla akong hinila. Si Kalem ang may gawa nito at saka pinahiga niya ako sa sahig gamit lamang ang isa niyang kamay. Pareho na niyang hawak ang magkabila kong kamay.

“Anong ginagawa niyo sa’kin?!” sigaw ko. Hawak pa rin ako ni Kalem.

“Ano pa nga ba? Hinahawakan ka namin, bantay!” ani Kuro. Napatingin ako sa pinto ng rehas na kasalukuyan pa ring nakabukas. May pagkakataon silang tumakas habang hawak nila ako.

“Huwag niyong subukang tumakas, kun’di, malalagot kayo sa akin!” banta ko sa kanila at nagpatuloy sa pagpupumiglas. Ngumisi lang si Kuro na nakaupo sa harap ko. Waring may binabalak na masama. “Ipapatawag ko si Pinuno upang patawan kayo ng mas mabigat na parusa.”

“Para kang kuneho kung magalit,” ani Kuro na bumungisngis at pinisil ang aking ilong. Inakma kong kakagatin ang kaniyang kamay kaya niya ito tinanggal. Narinig ko ang pagtawa ni Kalem.

Papatayin kaya nila ako, pagkatapos ay saka sila tatakas? Sa laki nilang dalawa ay maaari nila akong sakalin hanggang sa malagutan ako ng hininga, o di kaya bugbugin hanggang sa mawalan ako ng malay.

Napalunok ako.

“Tutal, nakakulong naman na kami, lulubus-lubusin na namin ang pananamantala,” ani Kalem at malalim na humalakhak. Bumaligtad ang aking sikmura nung sinabi nila sa akin ang balak nilang gawin. Mukhang mali ang inisip ko na maaari nilang gahasain si Yuma kanina. Sa’kin pa pala ito mangyayari.

“Mga walang hiya kayo! Bitiwan niyo ako!” mariin kong sigaw sa kanila.

Hindi niya ako pinakinggan, bagkus ay inangat ni Kuro ang aking bahag. Napangisi siya habang pinagmamasdan ang pagitan ng aking hita.

Naramdaman ko ang paggapang ng kaniyang kamay sa aking binti, pataas. Para akong nakukuryente sa pagsalat niya. Hindi nagtagal ay natunton ng kaniyang kamay ang aking pagkalalaki at agad itong hinimas.

“Huwag!” pagmamakaawa ko sa kaniya.

Marahas ang paggalaw ng kaniyang kamay, animo’y bihasang bihasa. Mabilis na bumubuhay ang aking tarugo hanggang sa naging tayung-tayo ito.

“Magugustuhan mo rin ’to. Magtiwala ka lang,” malalim ang pagkakasabi ni Kuro sa akin.

“Kung hindi niyo ako titigilan, puputulin ko mga ari niyo!”

“Hawakan mo nalang kaya at paligayahin mo,” maruming banat ni Kalem sabay halakhak. Napangiwi ako.

“Kadiri kayo. Bitiwan niyo ko,” pag-uulit ko sa inutos ko kanina. “Tulo—!”

Agad na tinakpan ni Kuro ang aking bibig upang pigilan ang aking pagsigaw. Kinagat ko ito at agad din niyang tinanggal. Napaaray siya ng malakas.

“Ang sakit!” sigaw niya. Buti nga sa kaniya. Ngunit pagkatapos no’n ay naglabas siya ng patalim na nakaipit sa baywang ng kaniyang bahag. Namilog ang aking mata nung tinutok niya ito sa akin. Tinapat niya ito sa aking leeg. “Subukan mong magpumiglas, itatarak ko ’to sa’yo!”

Natakot ako sa banta niya. Kahit isa lang ang gamit niyang kamay para hawakan ang dalawa kong kamay ay sobrang higpit pa rin nito. Wala rin naman akong magagawa kahit pagbantaan niya ako ng ganiyan. Hindi ko pa rin kayang magpumiglas muka sa kaniya.

Napadako ang aking tingin kay Kuro na patuloy pa rin sa paghimas ng aking pagkalalaki. Napangunot ang aking mga daliri sa tuhod nung nagsimula na akong makaramdam ng sensasyon. Kahit kailan ay hindi ko pa hinawakan ang aking sarili, lalo na sa ibang tao. Ngayon palang ako makakaranas nito, at ang nakakainis lang ay sa kriminal ko pa ito matatanggap.

“Kuro!” napaungol ako. Nakakainis! Gusto ko lang siyang sigawan upang pigilan ngunit iba ang naging tono ng aking boses. Para naging isa akong babaeng nagmamakaawa sa kanila, hindi para makawala, kundi ipagpatuloy ang kanilang pananamantala.

“Nararamdaman mo na ba ang sarap, bantay?” nakakalokong tanong sa’kin ni Kuro.

Hindi ko alam. Dapat ko bang maramdaman ito? Kahit kailan ay hindi pa ako nagkakagusto sa isang lalaki, kahit normal lang iyon sa tribo namin. 

Sinuri ko ang katangian ni Kuro. Parehong-pareho lang sila ng kakambal niya na pilyo. Malalaki silang bulas at sobra pa ang kanilang katipunuan. Batak na batak ang kanilang katawan habang kumikinang na kayumanggi ang kanilang bakat. Bukod pa roon ay hindi maitatanggi ang taglay nilang kagwapuhan. May lalim at swabe ang kanilang boses kapag nagsasalita. May kakaiba sa kanilang presensya na sadyang mahuhumaling ka. Nag-uumapaw ang kanilang pagiging brusko at lalaking-lalaki ang kanilang dating.

“Hindi!” sagot ko kay Kuro. “T-tama na…”

Bumibilis ang pagtaas-baba ng kaniyang palad habang mahigpit nitong hinahawakan ang aking ari. Naramdaman ko ang halik ni Kalem sa aking balikat at nagpapabalik-balik ito sa aking leeg.

“Ahh!” ungol ko.

Nung narinig ito ni Kuro ay agad niyang pinahinto ang kaniyang kamay.

“Hhng!” pagtitimpi ko dahil sa pagkabitin. “Bakit?!”

“Ipagpapatuloy ko lang ito kapag sinagot mo ang tanong ko,” aniya sa’kin. Agad akong tumango, sa pag-iisip na ituloy na niya ang kaniyang ginagawa ng mabilis. Hindi ko maipaliwanag kung bakit ako nagkakaganito. Sa totoo lang ay labis na akong naguguluhan. Para akong nababaliw sa ligaya. “Nagugustuhan mo ba ang ginagawa ko sa’yo, bantay?”

Napakurap ako ng mabilis nung naproseso sa utak ko ang sinabi niya. Hindi ko alam kung dapat pa ba ’yon na sagutin pero dahil sa init na aking nadarama ay gusto ko na ipagpatuloy lang niya ang kaniyang ginagawa sa akin.

“Oo!” mariin kong sagot. “Hindi ko inakalang magugustuhan ko. Ituloy mo lang. Pakisusap!” pagmakakaawa ko sa kaniya.

“Hindi ko akalain na bibigay ka ng ganiyan, bantay,” ani naman ni Kalem. Dahan-dahan niyang binaba ang hawak niyang patalim ay isinukbit muli sa kaniyang bahag. “Hayaan mo, kami ang bahala sa’yo ngayon gabi,” sabi pa niya at bumaba ang kaniyang ulo upang halikan ako.

Naglibot ang kanilang dila sa loob ng aking bibig. Para akong nalulunod. Umiksi ang aking paghinga, hanggang sa umatras na siya. Ngunit hindi pa rin niya binibitawa ang aking mga kamay.

“Ang sarap mong pagmasdan ng ganiyan, bantay. Wari’y tigang na tigang at nagmamakaawa na paligayahin,” ani Kuro. “Isa pang tanong. Ano nga pala’ng pangalan mo?”

“A-Atalon,” sagot ko. Ngumisi siya.

“Kung gano’n, Atalon. Palalagpasin ka namin hanggang sa langit,” aniya.

Yumuko siya upang isubo ang naghuhumindin kong tarugo ng buo. Naramdaman ko ang init ng knaiyang bibig hanggang sa tinaas baba niya ang kaniyang ulo. Matunog ang kaniyang pagsipsip. Nababaliw ako habang pinakikinggan ito.

“Ahh! Sige pa! Bilisan mo,” hindi ko napigilang isigaw kung ano ang umiikot sa aking utak. Hindi ko alam kung bakit ko gustong-gusto ito. Hindi ko rin alam kung bakit ganoon nalang ako kung makapagsalita, parang epekto yata ito ng mapuspos na damdaming pinaparamdam nila. Pahigpit ng pahigpit ang kaniyang bibig, at pabilis ng pabilis ang paggalaw nito.

Hanggang sa naramdaman ko ang kakaibang sensasyong gumuhit sa aking tarugo.

“Ha! Ahh! Kuro!”

Nanginginig ang aking katawan at sa hindi malaman ay napatirik ang aking mga mata. Isang malakas na ungol ang aking pinakawalan, kasabay mainit na likido sa loob ng kaniyang bibig. Sunod-sunod ang paglabas na animo’y tulo ng isang gripo sa tapayan.

Naramdaman ko ang paglagok ni Kuro sa likidong iyon. Pagkatapos ay pinakawalan na niya ang aking pagkalalaki mula sa kanihabg bibig.

“Ang tapang ng lasa, at ang dami pa,” aniya at tumawa ng malalim. Halos mangiyak-ngiyak ako sa tindi ng aking naranasan. Kahit kailan ay hindi ko pa nararamdaman iyon. Ito ang una kong beses na paligayahin ng ganito. “Sabihin mo sa’kin, Atalon. Ilang araw ka bang nabakante?”

Nangunot ang aking noo. “Ha? Anong ibig mong sabihin?” mahina kong pagtatanong.

“Huwag mong sabihin ito ang unang beses na naranasan mo ’to,” aniya na may diin.

“G-ganun na nga,” nanginginig kong sabi sa kaniya.

“Langya, kapatid! Nakadali pala tayo ng birhen!” natutuwang sambit ni Kalem sa kapatid. Muling sumilay ang makahulugang ngiti sa labi ni Kuro na nagpatindig sa aking balahibo.

“Bi-bitiwan mo na ako,” nanghihina kong utos kay Kalem. Mukhang tapos naman na ang lahat, pero hindi ko pa rin sila papakawalan kahit ano pang gawin nila sa akin.

“Hindi pa tayo tapos, Atalon,” sabi ni Kuro at ibinuka ang aking magkabilang hita. Muli nanamang dumayo ang kaniyang mga kamay sa akin.

Itutuloy

Espesyal na Kabanata: Kuro

Kuro

(2/3)

Babala: Maselang Eksena.

---

Dahan-dahan kong ibinuka ang kaniyang magkabilang binti at muli ko nanamang ginapang ang aking kamay patungo rito. Dinama ko ang lambot ng maiksi niyang biyas, sinusuyod ang maninipis na balahibo na parang sundalo sa mababang damuhan.

Alam kong nanumbalik ang pagnanasa ni Atalon sapagkat muling tumatayo ang kaniyang tarugo. Naninigas ang tuwid nitong hugis.

“T-Tapos niyo na akong pagsamantalahan. Itigil niyo na ’to. Pakawalan niyo na ako… Maaari niyo pa akong takasan sa ganitong pagkakataon,” ani Atalon sa mahinang boses at habol pa rin niya ang kaniyang hininga.

Hindi ko akalain na magugustuhan ko ang tunog ng pangalan ko noong sinambit niya ito gamit ang kaniyang boses na tila pagmamay-ari ng isang mang-aawit. Nais ko pang marinig ang pagsambit niya ng aking pangalan gamit ang nagmamakaawa niyang tinig. Nais ko itong marinig kasabay ng kaniyang mga halinghing.

“Ikaw lang ang natapos, Atalon, sa pagtamasa ng rurok ng kaligayagan. Paano naman kaming dalawa ng kapatid ko? Hindi mo man lang ba kami pagbibiyan na gamitin ka namin upang makamit din namin ang kaligayahang nadama mo?” sabi ko sa kaniya.

“Anong pinagsasabi mo?” masungit na tanong ni Atalon. “Hindi laruan ang katawan ko kaya huwag niyo akong gamitin para lang sa pansarili niyong kaligayahan.”

Napaismid ako sa sinabi niya.

Pansarili? Batid ko kung gaano siya nasarapan sa aking pagpapaligaya sa kaniya. Sa mukha niya palang hindi maipinta dahil tumitirik ang kaniyang mata sa bawat kumpas ng aking kamay, hindi na niya maitatanggi na nagustuhan niya ang matinding sensasyon na dinulot namin.

“Hawak ka namin, Atalon. Hindi pa ba sapat na nailibot na ng aming mga kamay ang bawat bahagi ng iyong katawan upang tawagin ka bilang aming laruan? Bukod pa ro’n, hindi mo kami kayang pigilan,” sabi ko.

“Kung may pagkakataon lang akong mapigilan kayo, sana ginawa ko na, sapagkat mali itong ginagawa niyo sa’kin,” aniya. Sa pagitan ng sandaling iyon ay hindi siya tumiwalag sa paghawak namin. Nanatili lang siyang kalmado. “Tao ako, Kuro, at hindi laruan. Hindi niyo dapat ako ihambing sa kahit ano,” aniya.

Ayoko nang magsalita. Hindi naman makabuluhan ang paksa ng aming pag-uusap. Mahirap bang intindihin na ang nais lang namin ipabatid ay pagsasamantalahan namin siya? Yun lang, tapos.

“Tinuturing ka pa rin namin bilang tao, Atalon. Taong mapapaglaruan,” sabi naman ng kapatid ko.

Naalala ko tuloy yung maliit na lalaking kasama namin sa hukbo. Matagal na akong labis akong nahuhumaling sa kaniya.

Kaya naman, nung nalaman ko na nagkagusto din pala ang kapatid ko sa lalaking pinagnanasahan ko, nagsanib-pwersa kami upang gumawa ng paraan na sapilitan namin siyang makasiping ng sabay.

Hindi na namin mapigilan ang nagsusumidhing tawag ng laman, kaya noong nakakuha na kami ng tamang tiyempo ay hindi na namin ito pinalagpas. Pinagplanuhan pa namin ni Kalem ang mga hakbang para hindi agad kami mabuking sa aming madilim na binabalak.

Wala na akong pakialam kung magiging kahati ko pa ang kapatid ko sa bagay na gustung-gusto ko talagang solohin. Ang mahalaga ay mararanasan ko na ang mahawakan ang lalaking matagal nang naging laman ng aking utak sa bawat takbo ng pagnanasa sa aking sistema.

Hindi ako makatulog tuwing gabi, kakaisip sa mga senaryong likha ng aking pagnanasa tungkol sa kaniya. Gusto ko itong isabuhay sa reyalidad.

Sariwa pa sa aking alaala ang mga mumunting detalye ng aming pananamantala. Sa malambot nitong balat, pinadausdos ko ang aking kamay sa makinis nitong balat. Tila himig ang kaniyang pag-angal, nagpupumiglas sa taling pinalibot namin sa kaniyang mga kamay at bukong-bukong. Itinago namin siya sa liblib na kabukiran, sa gitna ng gabi at maliwanag na buwan ang nagsilbing tanglaw.

Hindi namin inaasahan ang pagpunta ng isang magsasaka na nagmamay-ari sa lupang pinagtataguan namin. Nasaksihan niya ang pangyayari at agad kaming sinumbong. Naabutan kami ng ibang hukbo, hubo’t hubad na ang katawan ng lalaki, samantalang kasalukuyan palang naming tinatanggal ang aming bahag. Agad kaming hinuli at iginapos, hanggang sa kinabukasan ay dinala na kami dito sa piitan.

Hindi ko pa man din nalalaman ang kaniyang pangalan.

Ang galit at pagkabitin ay agad na naglaho nung masilayan namin ang tagapagbantay ng piitan. Mas maliit ito kumpara sa matayog naming katawan. Mukha itong masungit, ngunit agad akong nahumaling. Siguro, iniisip niya na mas may otoridad siya kaysa sa’min. Nakakaaliw kung paano niya kami supladuhan na para bang isa siyang maharlika at hampaslupa ang tingin niya sa’min.

Dinuraan ko ang aking mga daliri.

“Anong–?!” hindi natapos ang kaniyang pagmamaktol noong ipinasok ko na ang aking daliri sa kaniyang butas.

Dahan-dahan itong dumudulas papasok. Hindi ko akalaing sobrang linis ng kaniyang pasukan, kaya sinubukan kong ikiwal ang kaniyang daliri sa kaniyang kaloob-looban.

“Ahh! Pakiusap, tama na!” sigaw niya. Batid kong naguguluhan siya sa ginagawa ko sa kaniya. Ito ang pinakaunang beses na mararanasan niya ito, at lubos akong nasisiyahan sa reaksyon niya.

Sa tingin ko, mas maganda kung susubukan namin siya na masanay sa mga ganitong uri ng aktibidad. Sa gayon ay maaari kaming makaulit sa ganitong pagkakataon.

“A-anong ginagawa mo? Bakit mo pinasok yung daliri mo diyan?”

Natutuwa ako sa kainosentehan niya. Maihahalintulad ko siya sa isang kuneho. Maliit at parang walang muwang. Dinilaan ko ang aking labi nung naramdaman ang aking pagkalalaki na nagwawala na sa loob ng aking bahag.

“Itigil mo na ’yan, paki-usap,” pagmamakaawa niyang muli, ngunit hindi pa rin ako humihinto. Sinubukan ko pang ipasok ang isa ko pang daliri at kiniwal-kiwal ko sa loob. Damang-dama ko kung gaano ito kasikip.

Bigla nalang napaungol ng malakas si Atalon.

“A-Ano ’yon?” tanong niya sa kaniyang sarili. Mukhang natamaan na yata ng aking mahahabang daliri ang pinakasenstibong parte ng kaniyang loob.

Muli ko nanamang kiniwal ang aking daliri sa bahaging napaungol siya, kaya naman naging sunod-sunod ang kaniyang paghalinghing.

“Anong nangyayari? Ahh!”

Nagsisimula nang mangisay ang kaniyang katawan, patagal ng patagal. Si Kalem naman ay pinagpapawisan na dahil nahihirapan na rin siya mula sa pagpupumiglas ni Atalon mula sa kaniya. Naglilitawan ang mga ugat sa kaniyang kamay habang hinihigpitan ang hawak sa magkabilang pulso ni Atalon.

Nagniningning ang nagtutubig na mga mata ni Atalon. Batid ko na ang kaniyang nag-uumapaw na pagnanasa, ngunit ako muna ang dapat na mauna.

“Tama na, pakiusap,” pagpapatuloy ni Atalon.

Pinagmasdan ko ang unti-unting pagkabuhay ng kaniyang pagkalalaki. Nagpatuloy lang ako sa pagkiwal ng aking daliri hanggang sa sinimulan ko nang dilaan ang kaniyang pawisang katawan. Malakas ang amoy ng kaniyang balat na sinaluhan ng amoy ng kaniyang katas.

Ang mga panaghoy ni Atalon ay napalitan ng sunod-sunod na ungol, nagpapatianod na siya sa aking pagnanasa.

“Aayaw ka pa ba, ngayon?” tanong ni Kalem sa kaniya ngunit hindi ito nakasagot.

“Sa tingin mo ba, nagugustuhan ko ’to? Kabaliwan! Sino ba naman ang gugustuhing makipagtalik sa mga kriminal na tulad niyo?” ani Atalon na may talim sa kaniyang paningin.

Hindi ko nagustuhan kung paano niya kami tinawag na kriminal. Oo, ayon sa batas ng nayon na ’to, isang pagkakasala ang magtangkang gumahasa sa kahit sinong tao sapagkat hindi ito konsenswal.

Ano naman? Ang pakikipagtalik ay pakikipagtalik, boluntaryo man o sapilitan. Hindi mo dapat ipagkaila na nasasarapan ka. Kung hindi, iisipin mo na nasasaktan ka, kahit hindi naman talaga.

Para sa’kin, hindi ’yon isang uri ng krimen. Nais ko lang na gawan ng paraan ang tawag ng kalikasan. Natural lang na pagbigyan ang ating pansarili pagnanasa, kaya kinakailangan natin ng ibang tao para matugunan ito.

Hindi kami manghihingi ng kapatawaran ni Kalem sa sapilitan naming pakikipagsiping kay Atalon, sapagkat alam kong kinakailangan din naman niya ito bukod sa’min.

“Dapat tumahimik ka nalang. Kung anu-ano pang bagay ang pinagsasabi mo. Mukhang kailangan kong parusahan ’yang bibig mo,” sabi ni Kalem. Halata ang pagkainsulto sa kaniya nung narinig niyang tinawag kami ni Atalon na kriminal.

Hawak pa rin niya ang kamay ni Atalon nung ipinuwesto niya ang kaniyang sarili sa ibabaw ng nakahigang katawan ng aming bitag.

Tinapat niya ang kaniyang gitna sa mukha ni Atalon kaya bigla itong nagpumiglas ng mas malakas, ngunit hindi nagpatinag si Kalem. Nanginginig ang kaniyang mga kamay at braso at nagsisilabasan na ang mga ugat nito habang ginagapos pa rin ang mga pulso ni Atalon. Galit na galit naman si Atalon habang nagsasalita ng kung anu-anong mga masasamang salita kay Kalem dahil mukhang alam na niya ang gagawin nito sa kaniya.

“Mga hinayupak kayo! Napakabastos niyong dalawa! Arghh! Humanda kayo sa’kin kapag nakapiglas na ’ko rito!” sigaw niya at nagpatuloy pa ito.

Pumikit ako ng mariin habang pinapakinggan ang tinig niyang nagpapasakit sa aking tainga.

“Kuda ka ng kuda! Hindi ka ba titigil? P’wes, papasakan ko na ’yang bunganga mo,” ani Kalem at hinawi niya ang kaniyang bahag. Tumampal sa mukha ni Atalon ang naninigas nitong ari.

“Sige, turuan mo ’yan ng leksyon,” sabi ko at humalakhak.

Dahil sa aking pagmamasid sa kanilang dalawa, nakalimutan ko nang ikiwal ang aking daliri sa loob ni Atalon, kaya nung naalala ko na ay agad ko din itong tinuloy.

“Tigilan niyo na ak— ghh!”

Naputol ang sasabihin ni Atalon nung bigla nang ipinasok ni Kalem ang kaniyang tarugo sa bibig niya. Kahit kakapasok palang ay biglang bumirada si Kalem ng mabilis kaya maririnig ang sunod-sunod na tinig ng pagduduwal ni Atalon sapagkat hindi ito sanay.

“Ayan nga. May pakinabang na rin ’yang bibig mo bukod sa pagsatsat,” ani Kalem at ngumisi.

Sa palagay ko ay hindi tama na bilisan ni Kalem ang kaniyang pagkilos. Masasaktan ang lalamunan ni Atalon.

Napasabunot pa si Kalem sa buhok ni Atalon, ngunit sa isang iglap ay bigla itong napasigaw.

Mabilis niyang tinanggal ang tarugo sa bibig ni Atalon at sinapo ito gamit ang magkabilang kamay. Napapaluha siya sa sakit.

“Putang ina!!” sigaw ni Kalem habang hinahaplos ang masakit niyang tarugo. “Bakit mo kinagat, ha? Nasisiraan ka na ba ng bait?!!”

Napa-ubo muna si Atalon ng ilang minuto bago nakapagsalita.

“Ikaw ang nasisiraan na ng bait! Sobrang sakit kaya ng ginawa mo sa bibig ko! Wala kang awa sa’kin!” sabi naman ni Atalon na nakawalan na ang mga kamay.

Hindi pa natauhan si Atalon, bagkus ay kinurot pa niya si Kalem sa tagiliran.

“Aray!” sigaw ni Kalem at hinilot ang pagkakakurot. “Iniinis mo talaga ako, ha!”

At dahil nasa ibabaw pa rin si Kalem sa kaniya, nagulat ako nung agad nitong inupuan ang dibdib ng nakahigang si Atalon.

“A-aray! Umalis ka– ka– ka diyan! Ang bigay mo!” sabi ng nanghihingalong si Atalon. Hindi na siya makahinga ng maayos dahil sa pagpatong ni Kalem sa kaniyang dibdib.

“Kalem, tama na! Papatayin mo ba siya?!” pagpigil ko sa aking kapatid.

“Bakit hindi?” sabi ni Kalem at humarap sa akin. “Kung papatayin natin siya, makakalaya tayo agad, ’di ba?”

“Nakapatay na ba kayo ng tao?” tanong ni Atalon habang naghahabol ng kaniyang hininga. Kahit siya sa pananalita ay bumakas pa rin na hindi siya naniniwala sa sinasabi ni Kalem. Nakadagan pa rin si Kalem sa kaniyang dibdib.

“Isang daan na ang napaslang namin, Atalon. Mabilis kasing uminit ang ulo namin sa isang tao kapag hindi namin gusto ang inaakto nito. Karamihan pa sa kanila ay mga dayo,” pagsisunungaling ni Kalem sa kaniya.

Naisipan kong makisakay sa kung ano man ang plano ng kapatid ko.

“Paano ba natin siya papatayin?” tanong ko kay Kalem. Alam niyang si Atalon ang tinutukoy ko.

“Bago pa natin siya mapatay ay mapapagsamantalahan pa natin siya,” sagot naman niya.

“Kung sabagay, ano pa nga ba ang silbi ng guwardyang ito kapag nakatakas na ang kaniyang mga bilanggo. Wala namang ibang tao ang nakakulong dito, e,” sabi ko naman.

“Oo nga. ’Tsaka walang makakaalam sa gagawin nating krimen. Madali nalang nating matatakasan yung bangkay nito,” ani Kalem gamit ang malademonyong tinig at sabay kaming tumawa ng mababa.

Habang hindi natatanaw ni Atalon ang mukha ni Kalem ay kinindatan niya ako bilang pagpapahiwatig na isa lamang iyong uri ng biro.

Alam ko naman. Kaya nga ako nakisakay, ’di ba?

“Kailan na ba tayo huling nakapatay at nanadtad ng katawan ng tao, ha? Sobrang tagal na rin, ano? Hindi ko na mabilang sa daliri ko ang mga araw na nakalipas bago ang huli nating paggawa ng krimen. Paano kaya kung gawin din natin ito kay Atalon?” sabi sa’kin ni Kalem bilang pagpaparinig kay Atalon at ang patuloy niyang pananakot.

Mukha namang epiktibo sapagkat napatahimik si Atalon. Makikita sa mata niya ang takot.

Mabilis talagang napaniwala ni Kalem si Atalon. Mukhang tunay nga na kriminal ang tingin niya sa’min.

“H-Huwag,” mahinang pagmamakaawa ni Atalon. “Huwag niyo ’kong patayin.”

Medyo nakonsensya si Kalem sa pagdagan niya sa dibdib ni Atalon kaya pinakawalan na niya ito. Nakakahinga na si Atalon ng maluwag.

“Pasensya ka na. Mapipilitan talaga kami na patayin ka dahil alam naming magsusumbong ka kay pinuno o sa ibang tao kapag nanatili ka pa ring buhay,” sabi ni Kalem sa kaniya.

Napakagat si Atalon sa kaniyang labi saglit, at saka nagsalita.

“H-Hindi ko na kayo isusumbong. Kahit ano pang gawin niyo sa’kin, huwag niyo lang akong patayin,” sabi ni Atalon sa mahinang tinig. Para na itong bulong sa pandinig.

“Kung gano’n naman pala, e ’di sumunod ka sa’min. Hayaan mo kami sa gusto naming gawin,” utos ni Kalem.

Napatango nalang si Atalon bilang pangako na susunod talaga siya sa kasunduan namin.

Nakakamangha! Ang kaninang umaasta bilang isang mabangis na hayop tulad ng tigre ay parang naging maamong tuta nalang bigla.

Dahil lang ba iniisip niya na marunong kaming manggahasa ay inakala niya rin na marunong na rin kaming pumatay?

Sa totoo lang, wala dapat ikatakot sa’min si Atalon. Sa tanang buhay namin ay hindi pa kami nakakapatay ng sino man, o kahit sa pagtatangka lang. Pero mukhang tinatak na talaga niya sa kaniyang sarili na isa talaga kaming kriminal na may kakayahang sirain ang buhay ng ibang tao sa kahit anong paraan. Kaya siguro bigla siyang nabalot ng takot dahil naniniwala siya sa binabalak-kuno namin kung sakaling mag-ingay siya.

Pero sa tingin ko, mas maganda na rin siguro yung natatakot siya, sapagkat napaamo namin siya na parang tupa. Kanina pa kami naiinis sa mga insultong pinagbabato niya sa’min, kaya pasasalamat nalang namin at napatahimik ang bibig niya punong-puno ng lason.

Sa huli, napapayag din ni Kalem si Atalon na isubo nito ang kaniyang pagkalalaki ng hindi pumapalag at gumaganti. Kahit labag sa loob ni Atalon ay tinanggap nalang niya ito. Kahit na naduduwal na siya ay hindi pa rin niya pinakapawalan ang tarugo ni Kalem hangga’t hindi siya nito sinasabihan na iluwa ito.

Napangisi ako habang pinapanood siya. Hanggang ngayon ay naaaliw pa rin ako sa pagiging maamo ni Atalon. Nangingigil akong pisilin ang kaniyang mukha habang maluha-luha ang kaniyang mga mata. Ninanais kong pagsadahan ng halik ang bawat butil ng pawis na namumuo sa kaniyang makinis na balat.

Napakaganda niyang nilalang.

Siya yung uri ng tao na hindi ka magsasawang tignan kahit maghapon mo na siyang pinagmamasdan.

“Ahh… Ayan nga… Dapat lang na maging masunurin kang bata. Nakasalalay ang buhay mo rito,” pananakot ulit ni Kalem at saka humalakhak. “Huwag mo na ulit kakagatin, baka ikaw ang kainin namin.”

Nadarama ko na nanginginig na sa takot si Atalon. Paano ba naman kasi, yung kamay ni Kalem ay nasa leeg niya. Bahagya siyang nasasakal ito ang nagsisilbing kapitan ni Kalem sa pagbayo.

Hindi tulad nu’ng kanina, naging banayad na ang kapatid ko sa pag-atras at pag-abante sa bibig ni Atalon. Napakapit naman ang mga kamay ni Atalon sa magkabilang baywang ni Kalem upang suportahan ito pagbira.

“Ano pang hinihintay mo diyan? Pasakan mo rin si Atalon,” sabi sa’kin ng kapatid ko.

Ngumisi lang ako at nagsimula nang ihanda ang aking sarili. Hinawi ko ang aking bahag at nilabas ang aking pagkalalaki. Tinapat ko ito sa butas ni Atalon na basang basa na ng laway ko. Mas lalo ko itong binasa nang duraan ko ito.

Hinawakan ko ang magkabilang binti ni Atalon at isinabit sa aking balikat, pagkatapos ay dahan-dahan ko nang ipinasok ang aking sarili sa kaniya.

“Hmmmm!!” paimpit na sigaw ni Atalon at napahigpit ang kapit nito sa baywang ni Kalem. Nararamdaman na niya ang hapdi sa unti-unti kong pag-abante sa kaniya.

Sobrang sikip. Ito ang masarap kapag titira ka ng birhen. Napakaswerte ko talaga ngayong araw!

“Ughh!” hindi ko mapigilan na magpakawala ng ungol dahil sa pagpiga na dulot ng kaniyang pwerta.

Sobrang init ng paligid at pare-pareho na kaming pinagpapawisan. Dumudulas na ang aking balat kay Atalon sa bawat paggalaw.

“O, ano? Ayos ba?” mayabang na tanong sa’kin ni Kalem.

“Ayos na ayos! Sobrang sikip,” sagot ko naman at naghalakhakan kaming dalawa. Naririnig ko ang mahinang tinig ni Atalon. Natatakpan kasi ito ng tarugo. Mukhang iyon na ang naging reaksyon niya sa pagwasak ko sa kaniyang pagkabirhen.

Hindi na mahalaga sa’kin kung masaktan siya. Hindi ko pa masyadong naigagalaw ang sarili ko, ngunit nasasarapan na ako.

“Sige, sisipin mo pa! Arghh! Kainin mo ’yan,” sabi ni Kalem sa pagitan ng bawat pag-ungol niya. Naging malikot ang katawan ni Atalon sapagkat nahihirapan na siya habang sabay namin siyang pinagsasamantalahan ng kapatid ko.

Habang tinitira ko ang kaniyang loob ay dumungaw ako upang makita ang hitsura Atalon na natatakpan ng katawan ni Kalem dahil yung mukha niya mismo kasi ang tinitira nito.

Makikita sa mukha niya na maluha-luha na siya at halatang hindi na siya nakakasagap ng maayos na hangin. Pero kahit ganoon pa man ay nananatili pa rin sa pagindayog ng aking kapatid sa kaniya. Hindi niya ito tinitigilan kahit halatang halata kay Atalon na hindi ito komportable.

“Heto na, lunukin mo ’to lahat!!” sigaw ni Kalem bago niya tuluyang ibaon ang kaniyang pagkalalaki sa bibig ni Atalon sa pinakasagad nitong haba. Hindi niya ito hinuhugot sapagkat ayaw ng kapatid ko na iluwa ni Atalon ang katas niya. “Ughhhh!”

Biglang nangisay ang buong katawan ni Kalem. Ilang segundo ang nakalipas bago na niya naisipan tanggalin na ang kaniyang ari at umalis na sa kaniyang posisyon.

Nagpakita na sa’kin ang buong katawan ni Atalon na walang humpay sa paghinga ng histerikal. Malakas ang pag-angat baba ng kaniyang dibdib. Naguumapaw sa kaniyang bibig ang ilang patak ng katas ni Kalem na nakatakas kahit pa sinigurado ng kapatid ko na malulunok ni Atalon abg lahat. Naparami talaga siya ng paglabas.

“Masarap ba, Atalon? Ayos lang ba ang lasa ng katas ko?” tanong ni Kalem sa kaniya habang pinipisil nito ang pisngi niya.

Pinipilit ni Atalon na tignan niya si Kalem na may talim sa paningin ngunit nahihirapan siya sapagkat umabot na sa puntong naliligayahan na siya sa aking pagroromansa.

Nagsimula nang lumabas ang sunod-sunod na pag-ungol sa bibig ni Atalon. Bawat pag-ugong ko sa kaniya ay wari bang nakakagawa ako ng musika.

“Mukhang nagugustuhan mo na itong pananamantala namin. Mabuti naman,” tuso ko kay Atalon ngunit hindi na siya nakapagtugon dahil hindi siya makapagsalita ng maayos.

Gamit ang dalawa kong kamay, piniga ko ang magkabilang pisngi ng kaniyang pwetan dahil sa panggigil ko rito. Napakadulas at napakalambot nito. Hindi ko napigilan ang sarili ko na lamukusin ito.

Humawak ako ng maigi sa binti ni Atalon at bigla kong binaon ang aking sarili sa pinakasagad. Doon ay natamaan ko ang pinakasensitibong parte ng kaniyang kaloob-looban.

Nagpakawala siya ng isang malakas at mahabang ungol.

“Ahhhh!! Ano yung natamaan mo?”

“Bakit? Gusto mo bang tamaan ko ’yun ulit?” tanong ko.

Tumango naman siya bilang pagsang-ayon.

“Sige, ihanda mo na ang sarili mo dahil paulit-ulit ko ’yon tatamaan, naiintindihan mo ba?”

“Oo, sige. Bilisan mo pa!” sigaw niya sa’kin.

“Aba! Ikaw pa talaga ang may ganang utusan ako,” sabi ko sa kaniya na may panggigigil sa aking boses.

Naging kakaiba ang tulin ko ngayon. Hindi ko na nabibilang ang bawat pagbayo ko. Sa sobrang bilis ay labis labis na ang sensasyong hatid nito sa’kin.

“Ahhh! Ahhh! Ahhh!”

“Tanggapin mo ’to!… Arghh!” sigaw ko at sunod-sunod ko nang pinakawala ang aking semilya sa loob ng kaniyang mainit na lagusan. Umagos ito papasok.

Umungon din siya ng malakas at bigla din siyang nilabasan kahit walang humahawak sa kaniyang tarugo. Pumilandit ang kaniyang mga katas sa kaniyang katawan.

“Grabe! Nakakabilib kayong panoorin,” ani Kalem sa gilid at humalakhak ng malalim. “Gusto mo pa bang umulit?” tanong sa’kin ni Kalem.

Napansin ko ang pag-iling ni Atalon, ngunit sinagot ko ang kapatid ko sa tanong niya na para talaga sa’kin.

“Bakit hindi? Ulit-ulitin natin ’to buong magdamag.”

Itutuloy…

---

Hi! This is Danmax. Quick note.

Meron na po akong twitter account, yipiee! 🎉

Please follow me. I will post my artworks regarding my stories. Plano ko rin na magsulat ng mga short stories du’n, what do you think? 😉

Here is my twitter username: @danmax_orange

Look at my very first post! Yey!

See ya at my twitter account. Lovelots! 💕